interviewdo not hesitate

Shariff Korvers film Do Not Hesitate is de Nederlandse Oscarinzending: ‘Op missie kan iedereen de vijand zijn’

Filmregisseur Shariff Korver: ‘Do Not Hesitate gaat in zekere zin over angst voor het onbekende.’ Beeld Eva Roefs
Filmregisseur Shariff Korver: ‘Do Not Hesitate gaat in zekere zin over angst voor het onbekende.’Beeld Eva Roefs

De Nederlandse Oscarinzending is Do Not Hesitate, een film over soldaten die zijn uitgezonden naar een naamloos land. Regisseur Shariff Korver: ‘Als Defensie je film steunt, willen ze daar goed in naar voren komen. Dat gebeurt in deze film niet.’

Berend Jan Bockting

Een jaar of zes geleden klopte regisseur Shariff Korver aan bij het ministerie van Defensie. Hij werkte met scenarist Jolein Laarman aan een film over een groepje Nederlandse soldaten dat strandt op patrouille in Afghanistan. Wellicht kon er wat militair materieel worden geleend voor de opnamen, dachten de makers.

‘We hebben een voorstel ingediend en met een commissie gepraat’, zegt de 38-jarige filmmaker thuis in Amsterdam, ‘maar Defensie zei dat er veel aanvragen zijn en dat ze helaas niet elk voorstel kunnen steunen. De subtekst, dachten we: jullie film is te kritisch. En dat snap ik. Als ze je film of serie steunen, wil Defensie daar op de een of andere manier goed in naar voren komen. Dat gebeurt in deze film niet.’

In Do Not Hesitate, zoals de film is gaan heten, komt een bushmaster – een militaire pantserwagen – tijdens een patrouille in een naamloos land vast te zitten in een kuil op een zandweg. Drie soldaten blijven achter om het voertuig te beschermen. De nervositeit slaat toe. Eentje ziet iets bewegen in een struik en schiet per ongeluk een geit overhoop. Een boos jongetje van een jaar of 12 meldt zich als de eigenaar van het dier. Wanneer de soldaten hem met een fooi denken te kunnen afschepen, wordt hij nog bozer. Doelgericht draait Korver de duimschroeven verder aan, zonder de werkelijkheid uit het oog te verliezen.

Het zeer gedegen vooronderzoek dat Korver voor deze film deed, is typerend voor hem. Talloze interviews met veteranen, journalisten en wetenschappers gingen vooraf aan het maken van de film. ‘Mijn afstudeerfilm aan de Filmacademie in 2011, Geen weg terug, speelt zich af in een asielzoekerscentrum. Toen heb ik de kracht van research voor een fictief verhaal ontdekt. Het is heel fijn om een enorme berg informatie uit de werkelijkheid te verzamelen, en daar dan elementen uit te kiezen waarmee je je eigen werkelijkheid maakt. Dan heb ik in ieder geval het gevoel dat ik zo goed mogelijk recht doe aan de verhalen van echte mensen.’

Do Not Hesitate van Shariff Korver. Beeld
Do Not Hesitate van Shariff Korver.

Korver maakt met Do Not Hesitate zijn eerste speelfilm sinds 2014, toen hij opviel met de politiethriller Infiltrant, waarin Nasrdin Dchar als agent meer warmte voelt bij de Marokkaanse drugsbende die hij infiltreert dan bij zijn collega’s op het bureau. De afgelopen jaren maakte hij vooral naam als serieregisseur, onder meer met Penoza, Klem en de door hemzelf ontwikkelde misdaadreeks over een Brabantse xtc-bende, Fenix, die na de verdwijning van het beoogde streamingplatform van KPN vrijwel ongezien bleef. Met Do Not Hesitate staat hij juist vol in de schijnwerpers: onlangs werd de film geselecteerd als de Nederlandse inzending voor de Oscars. Na vertoningen op een handvol internationale festivals is de film vanaf vandaag te zien in de Nederlandse filmtheaters.

Het contact bij Defensie kreeg in aanloop naar de première van Do Not Hesitate ondertussen een verrassende wending. ‘De toenmalige persvoorlichter heeft bij Defensie inmiddels een nieuwe functie: hij geeft les aan jonge soldaten en vroeg of hij de film mag gebruiken als lesmateriaal. Hij denkt dat mijn film goed laat zien wat een onvoorspelbare situatie met soldaten kan doen.’

Het jongetje in Do Not Hesitate, gespeeld door Omar Alwan, is een fascinerend personage. Er gaat een spookachtige dreiging van hem uit, van hoe hij de soldaten op een afstandje gadeslaat. Hoe zou je hem omschrijven?

‘We spelen hier met heel subtiele horrorelementen. De film gaat in zekere zin over angst voor het onbekende. Iets dat je niet helemaal kan bevatten. Vanuit het perspectief van die Nederlandse soldaten kun je dat jongetje niet in een hokje plaatsen. Hij moest ongrijpbaar worden.

‘Ik merkte na eerdere vertoningen van de film dat vrij veel mensen verwachten dat er gaandeweg goed contact ontstaat tussen het jongetje en de soldaten. Dat ze elkaar ondanks onderlinge verschillen toch zullen vinden. Zo’n verhaal dat eindigt met een figuurlijke omhelzing. De film speelt met dat verlangen, maar de werkelijkheid van zo’n oorlogsgebied is heel anders dan de verlangens van een publiek. Dat spanningsveld werd de crux van de film.’

Omar is een talent. Hoe ontdekte je hem?

‘Hij is als vluchteling uit Syrië naar Nederland gekomen. In zijn azc kreeg hij les van een groep theater- en filmmakers en zo is hij in een korte film beland. Hij spreekt ook vloeiend Nederlands, wat het heel makkelijk maakte om met hem te werken. In de film spreekt hij een specifiek Arabisch dialect uit zijn dorp, in de buurt van de Iraakse grens. De film is weliswaar gebaseerd op de Nederlandse missie in Afghanistan, maar in de film wordt Afghanistan niet genoemd. Dat maakt het verhaal minder snel gedateerd. Daarom vond ik zijn dialect wel passend.’

Je toont mooi hoe knullig het er in een oorlogsgebied blijkbaar aan toe kan gaan. Het hele verhaal wordt in gang gezet vanwege een kuil in een zandweg en een dode geit in een struik. Wat wilde je vertellen?

‘We zijn vooral op zoek gegaan naar de menselijkheid achter de personages en situaties in een oorlog. We gingen niet voor effectbejag. Geen grote explosies. Geen scènes waarin militairen gebogen over een plattegrond een nieuwe strategie bespreken. Dat zijn, uiteindelijk, vaak de films waarin menselijke slachtoffers weinig meer zijn dan figuranten. Ratatatata – gaat er weer een dozijn tegen de vlakte.

‘Uit interviews met uitgezonden soldaten bleek dat de meesten nooit een spannende missie meemaken. Dat betekent niet dat ze zonder spanning werken: de spanning komt vooral voort uit het feit dat de vijand onzichtbaar is. Op elk moment en vanaf elke plek kunnen ze op je afkomen. Iedereen kan de vijand zijn. Wat dat met je doet als jonge kerel, dát wilden we laten zien.’

Nederlandse soldaten in Do Not Hesitate van Shariff Korver. Beeld
Nederlandse soldaten in Do Not Hesitate van Shariff Korver.

Een van de soldaten noemt drie menstypen onder de militairen op uitzending: de idealisten, de realisten en zij die niets te verliezen hebben, een soort nihilisten. Kwam dat ook uit je onderzoek naar voren?

‘Ja, na al die interviews ontdek je terugkerende motivaties om een missie in te stappen. De meeste soldaten hebben overigens geen idee wat ze kunnen verwachten, het merendeel verandert dus ter plaatse van motivatie. Ten eerste zijn er de jongens die na een week zeiden: we hebben hier niets te betekenen, het enige wat ik kan doen is ervoor zorgen dat mijn maten en ik hier levend uitkomen en dat we een goede tijd hebben. Ten tweede zijn er de mensen zonder standpunt. Die zijn vooral met zichzelf bezig. De missie is minder belangrijk. Ten slotte zijn er de idealisten die oprecht geloven dat ze iets goeds kunnen doen. Zij worden meestal een beetje uitgelachen, zeker op die leeftijd.’

Volgens de film is er voor de idealisten weinig hoop.

‘We hebben écht gezocht naar hoop in dit verhaal. Maar dat bleek moeilijk. De hoop zit hem erin dat we dit onderwerp eindelijk serieus gaan nemen: wat het doet met jonge jongens die naar een oorlogsgebied worden gestuurd om grote conflicten uit te vechten. Het is trouwens niet traumatisch voor iedereen, zeg ik erbij. Maar er keren óók militairen gebroken terug. Ik begon met deze film nadat ik een krantenartikel had gelezen over Nederlandse soldaten die na afloop van een uitzending helemaal los gingen op Kreta: er werd vernield en gevochten. Dat uitgangspunt is in de epiloog van de film beland.’

Shariff Korver: ‘De meeste soldaten hebben geen idee wat ze van een missie kunnen verwachten.’ Beeld Eva Roefs
Shariff Korver: ‘De meeste soldaten hebben geen idee wat ze van een missie kunnen verwachten.’Beeld Eva Roefs

In twee scènes dansen de soldaten op keiharde hardstyle, terwijl ze bijna recht in de camera kijken. De beelden ogen surreëel, in de context van een oorlog. Hoe kwam je daarop?

‘Ik had het niet zo kunnen verzinnen, maar de realiteit is gekker dan fictie: dit komt bijna één-op-één uit de persoonlijke filmpjes van de soldaten die ik interviewde. We hebben het over vijftien jaar geleden. Ze namen cameraatjes mee voor hun eigen making-of van de oorlog. Jolein en ik wilden ervoor waken dat dit zo’n ‘zwáre zware’ film zou worden. Dus zochten we naar lucht. Anders laat je het verhaal toch minder makkelijk toe, is mijn ervaring.’

Nog een opvallend stijlmiddel: de film is gedraaid in een smal 4:3-kader. Dat oogt als een statement, in die weidse natuur.

‘Ik ben erg geïnteresseerd in stilering, in het gebruikmaken van álle middelen om je verhaal over te brengen. De vorm moet dan wel direct uit het verhaal voortkomen: vier mensen zitten zo’n driekwart van de speelduur vast op één plek. Ik ging zitten met mijn Deense cameraman Nadim Carlsen (van het sterke Gräns, een moderne Zweedse cultfilm over de liefde tussen twee zonderlinge personages, die gaandeweg trollen blijken te zijn, red.). Hoe voelt het om gestrand te zijn in zo’n open landschap?’

Shariff houdt zijn handen aan de zijkant van zijn hoofd, alsof het oogkleppen zijn. ‘Je blik is beperkt, terwijl de vijand in theorie van alle kanten kan komen. Dan is het een logische stap om de zijkanten van het beeld eraf te snijden. Nog iets: die mooie bergen in de omgeving moesten niet als mooi, maar juist als bedreigend worden ervaren. Film je met panoramakaders, dan benadruk en verbreed je de lijnen in het landschap. Dan wordt het mooi en indrukwekkend. Een ijdel camerapersoon zou misschien heel idyllische zonsondergangen filmen. Nadim durft het mooie juist lelijk te maken. Een zonsondergang in onze film betekent: shit, het wordt donker.’

null Beeld

Oscarselectie

Shariff Korver beschouwt het als een ‘heel groot compliment’ dat zijn film Do Not Hesitate onlangs werd geselecteerd als Nederlandse Oscarinzending. ‘In zo’n sterk jaar als dit, waarin ook De Oost, De veroordeling en De slag om de Schelde een kans maakten, zegt dit veel goeds over onze film.’ De makers van De slag om de Schelde zochten hierop de aandacht van de media omdat ze boos zijn dat hun film niet werd gekozen. In dat debat mengt Korver zich niet. ‘Ik heb liever dat mensen Do Not Hesitate bekijken en zelf hun mening vormen.’

Meer over