September

Omdat het kleine meisje nog te jong is om naar school te hoeven, hebben ze een breed stuk van de zee voor zich alleen....

De moeder kijkt naar de hoge baren, het dochtertje leunt tegen haar aan, de honden doen ongegeneerd wat honden niet kunnen laten, en de vader - dronken van gelukzaligheid - maakt de foto en schrijft in de begeleidende brief: 'Bij deze mijn allermooiste foto (van de wereld). Het plaatje is vanaf de rug geschoten op een septembermorgen aan de kust van Portugal. Natuurlijk is een deel van de tedere, enigszins balletachtige schoonheid van de foto voor de leek onherkenbaar, omdat de leek mijn hart niet ziet kloppen in de twee personen op het plaatje: mijn dochter en haar moeder. Het beeld is volgens mij voor iedere moeder een kijkje in het hemelrijk: moeder en kind in een pose van ongedwongen symbiose, bloot en kwetsbaar beschenen door het zachte licht van een septemberzon, afgedwongen door het filter van oplossende ochtendmist.' Martin Pluimers, Amsterdam.

Hij zou diezelfde woorden niet kunnen schrijven bij de foto van de voorkant van zijn vrouw en kind. Zelfs niet als die genomen was op hetzelfde moment en op dezelfde plaats. De achterkant is vrijblijvend, minder persoonlijk, algemeen, 'mooi' voor publiek gebruik. Hier is sprake van dé moeder, hét kind, dé zee, dé septemberzon. De inzender heeft opgemerkt dat de aanblik van zijn vrouw en dochter van een soort universele schoonheid is. Dat deze foto bruikbaar zou zijn als poster en dat de afbeelding bijna symbool staat voor zoiets als 'het ware familiegeluk'.

Alles wat dit geluk visueel zou kunnen verstoren, of de aandacht afleiden, is verbannen uit deze foto: andere mensen vooral, te felle schaduwen, tijdsgebonden kleren, ogen, borsten, een bril, handdoeken, een kleurige strandbal, de leesbare tekst op een boek of tijdschrift, tanden, een speedboot, een scherpe horizon, een al te blauwe lucht (het blauw van de lucht is tegelijk lelijk en zalig), een parasol. Veel van deze accessoires kunnen het verblijf aan de zee vergemakkelijken maar zijn storend voor gevoelige fotovaders. We leven vaak nog met de idee dat alleen de natuur puur is en - in het verlengde van die gedachte - dat alles dat niet van de natuur is bevuilend zou zijn. Het is letterlijk een romantische gedachte.

Maar het geluk speelde ook mee. Het kleine meisje heeft een kokette manier van staan, ze kan het zich die houding permitteren zonder om te vallen, omdat ze leunt op de moeder. De scheve septemberochtendzon is zo vriendelijk om een streepje licht op haar kontje te richten en deze combinatie ervaar ik als de opvallendste charme van deze foto. De rug van de moeder doet vooral dienst als achtergrond voor het meisje en de zee met het grijs van de lucht erboven is natuurlijk het meer omvattende decor. De foto is in kleur, het grijs van de lucht bevat de zachte kleuren van de regenboog.

Toch zijn er een paar nevenverschijnselen. De moeder graaide al op verschillende plaatsen in het zand. Ze is omgeven door handafdrukken, ze bezoedelde het vlakke zand, en ook zien we de toppen van haar tenen, ter hoogte van haar elleboog. Dat is een beetje grappig. Een beroepsfotograaf zou daar op letten, maar tegelijk is het mooi te constateren dat deze foto echt is. Ik bedoel: dat de fotograaf meer vader was dan fotograaf.

De foto toont maar een kleine fractie van de natuur. Een hoekje rots, een streepje baren, en toch menen we meteen Portugal te herkennen. De natuur is nergens gelijk. De combinatie van deze golven, deze rotsen en dit licht moet Portugal verbeelden. Ook de honden zijn Portugees. Dat ziet iedereen.

Meer over