Schönberg is een beetje terug in Wenen

'Dankbaarheid en deemoed.' 'Schaamte en vreugde.' 'Trots', omdat de cultuurstad Wenen zich 'eindelijk weer een wereldstad' betoont...

ROLAND DE BEER

Van onze verslaggever

Roland de Beer

WENEN

Dat waren de trefwoorden in een reeks van toespraken door Oostenrijkse gezagsdragers, zaterdag en zondag bij de openingsfestiviteiten rond het nieuwe Arnold Schönberg Center aan de Weense Schwarzenbergplatz. Conclusie van de hoofdstedelijke wethouder van cultuur, Peter Marboe: 'Schönberg is terug in Wenen'

Met die uitroep opende Marboe zondagavond het nieuwe studie-, expositie- en concertcentrum rond de componist, die in 1951 stierf in het Amerikaanse Los Angeles.

Het nieuwe centrum is gevestigd in het Palais Fanto, een zakenpand op een steenworp afstand van het Konzerthaus, de Musikverein en de Staatsoper. Het beschikt over een kleine concertzaal, het herbergt de muzikale nalatenschap en de brieven van de componist, en toont ook een groot deel van de schilderijen die Schönberg maakte.

Het biedt een overzicht van foto's uit de familiekring van de 'uitvindingen' die Schönberg in alle beslotenheid deed op het gebied van waterleiding, wegenbouw en tennisspelnotatie. Verder is ook de replica te zien van de studeerkamer in het Californische huis waar de componist neerstreek, nadat hij in 1933 zijn carrière als hogeschooldocent in Berlijn moest opgeven, en de ballingschap verkoos.

Met alle andere Schönbergiana werd deze replica tot voor kort gekoesterd in de University of Southern California in Los Angeles. Schönbergs dochter Nuria en haar broers Ronald en Lawrence raakten drie jaar geleden in conflict met de universiteit omdat deze te weinig met de nalatenschap deed. Ze hebben de collectie aan Wenen geschonken in ruil voor passende huisvesting en de belofte van een eeuwige openstelling. Alleen de schilderijen blijven in het bezit van de familie. Het nieuwe centrum heeft ze in bruikleen.

Het 'Schönberg Festival' dat de opening luister bijzet, werd zaterdag in de Musikverein ingeluid door de Wiener Philharmoniker, de sopraan Evelyn Herlitzius en het Arnold Schönberg Chor onder leiding van Giuseppe Sinopoli, met uitvoeringen van Verklärte Nacht, de eenakter Erwartung en het koorwerk Friede auf Erden.

Bondskanselier Klima legde in een toespraak tijdens het concert een verband tussen de titel van laatstgenoemd werk en de 'pijnlijke en beschamende gebeurtenissen' die precies zestig jaar geleden leidden tot de intocht van Hitlers troepen bij de Anschluss. Klima dankte Schönbergs kinderen en boog langdurig. Aanwezig waren onder anderen de Amerikaanse ambassadrice, Schönbergs laatste Amerikaanse leerlingen en assistenten, en de directies van nieuwe Schönbergsponsors als de Bank Austria en de Oostenrijkse Lotto.

Vertegenwoordigers uit Berlijn en Den Haag, steden die met Wenen kandidaat waren voor een nieuwe huisvesting van de collectie, schitterden door afwezigheid. Onno Mensink van het Haags Gemeentemuseum zegt in een reactie 'stomverbaasd' te zijn: 'We waren niet uitgenodigd. We wisten niet eens dat het feest daar nu al begonnen was.'

De inrichting van het centrum heeft ruim zes miljoen gulden gekost. De waarde van de collectie wordt getaxeerd op 100 miljoen gulden, met inbegrip van de schilderijen die Schönberg zelf aan de straatstenen niet kwijtkon. Het centrum gaat jaarlijks twee symposia en vijftig concerten organiseren. Volgens directeur Christian Meyer wordt Schönbergs Verklärte Nacht tegenwoordig vaker gespeeld in Wenen dan Beethovens Vijfde Symfonie.

Meer over