negen levensvan grayson perry

Schilder, pottenbakker, travestiet, tv-presentator, schrijver: Grayson Perry is het allemaal

En passant leert hij zijn gigantische publiek dat kunst van iedereen is. Volgende week krijgt hij van koning Willem-Alexander de Erasmusprijs. Wie is de geliefde Britse kunstenaar? Zijn leven in negen delen.

Anna van Leeuwen
Grayson Perry als Claire in september dit jaar.  Beeld Getty
Grayson Perry als Claire in september dit jaar.Beeld Getty

Volgende week wordt de Erasmusprijs uitgereikt aan de flamboyante en charmante Britse kunstenaar Grayson Perry (61). Daarom zijn er vanaf deze maand twee tentoonstellingen te zien in Maastricht en in Den Haag en is Perry te gast in het VPRO-programma Wintergasten.

Als Erasmusprijswinnaar krijgt Perry 150 duizend euro en staat hij in een illustere rij eerdere winnaars, onder wie kunstenaar Marc Chagall, architect Renzo Piano en schrijver Ian Buruma.

Perry bleek vorig jaar verrast dat hij in dat gezelschap past, maar het verbaast ons niet. Hij leeft naar zijn motto: ‘Het leven is betekenisloos. Mijn belangrijkste taak als kunstenaar is om er betekenis aan te geven.’ En dat doet hij op veel verschillende manieren.

V presenteert: de negen levens van Grayson Perry.

Alan Measles Beeld Grayson Perry and Victoria Miro
Alan MeaslesBeeld Grayson Perry and Victoria Miro

De gelovige

Voor zijn eerste kerst kreeg Perry een knuffelbeer. Toen hij 3 jaar was en in bed lag met de mazelen, gaf hij de beer een naam: Alan Measles. ‘Alan’ naar de buurjongen, ‘Measles’ naar de mazelen. Nadat Perry’s ouders waren gescheiden woonde hij bij zijn moeder en zijn agressieve stiefvader.

Perry trok zich terug in zijn kamer en vluchtte in zijn fantasie. Daar bedacht hij een turbulent rijk waarover Alan Measles als een oppermachtige en goedaardige dictator heerste. Perry moest zijn knuffel assisteren om allerlei oorlogen te winnen, door gevechtsvliegtuigen te ontwerpen en te bouwen met Lego.

Nog steeds speelt Alan Measles een belangrijke rol in Perry’s leven en kunst. De kunstenaar aanbidt het verfomfaaide ding als een godheid. De knuffel woont op een gouden troon in de slaapkamer en is in Groot-Brittannië een heuse beroemdheid. Fans sturen geregeld cadeautjes op naar de oude teddybeer.

In het Bonnefanten in Maastricht zijn nu twee kunstwerken te zien die zijn geïnspireerd door Alan Measles. In een is de beer te zien als ‘beschermgeest’, dat kunstwerk maakte Perry vorig jaar tijdens de eerste lockdown.

Grayson Perry, Reclining Artist (2017)
 Beeld Peter Cox, Collectie Bonnefanten
Grayson Perry, Reclining Artist (2017)Beeld Peter Cox, Collectie Bonnefanten

De kunstenaar

Perry wilde als kind straaljagerpiloot worden, maar eigenlijk zat het kunstenaarschap er al vroeg in. Zijn hele slaapkamer had hij beplakt met zelfgemaakte tekeningen van straaljagers. Later wilde hij punkrocker worden, maar een docent beeldende vorming zag zijn tekentalent en raadde Perry aan naar de kunstacademie te gaan.

Daar maakte hij eerst vooral kunstwerken waarvan hij dacht dat ze zijn docenten konden bekoren. Tot een docent hem toen hij 21 was een heel specifieke opdracht gaf: schrijf tien bladzijden over jezelf. De volgende opdracht: maak daar een kunstwerk van. Het leidde tot het eerste échte herkenbare Grayson Perry-kunstwerk, getiteld ‘Transvestite Jet Pilot’, een soort kruising tussen een kaptafel en een cockpit. In een la van de kaptafel presenteerde Perry foto’s waarop te zien was hoe hij zich als vrouw verkleedde. Het was een bepalend moment, beschrijft hij in zijn autobiografie: ‘Kunst was niet langer iets dat ik voor de docenten maakte, tijdens schooluren. Vanaf toen wilde ik kunst over mezelf maken.’

Grayson Perry: Claire’s Coming Out Dress (yellow) (2000) Beeld Grayson Perry
Grayson Perry: Claire’s Coming Out Dress (yellow) (2000)Beeld Grayson Perry

Claire

Als Perry een uitbundige jurk aantrekt en felgekleurde make-up opdoet, noemt hij zich Claire. Hij doet dan verder geen moeite om te verhullen dat hij Grayson Perry is en beiden zijn in Groot-Brittannië geliefd en bekend. Modestudenten van de prestigieuze Londense kunstacademie Saint Martins maken graag jurken voor Claire. Die zijn extravagant en vrolijk, vol strikjes en lintjes.

Perry’s behoefte om zich als vrouw te verkleden begon al jong. Toen hij 11 was, mocht hij balletpakjes van zijn zus lenen om aan te trekken. Toch duurde het lange tijd voordat hij deze behoefte kon begrijpen. Toen hij zich als twintiger aansloot bij een vereniging voor travestieten moest hij een vrouwennaam bedenken, omdat de leden elkaars echte naam niet mochten weten. ‘O, jij bent echt een Claire!’, zei zijn toenmalige vriendin.

Grayson Perry: We Shall Catch it on the Beaches (2020)
 Beeld Peter Cox, met dank aan Grayson Perry en Victoria Miro
Grayson Perry: We Shall Catch it on the Beaches (2020)Beeld Peter Cox, met dank aan Grayson Perry en Victoria Miro

De pottenbakker

Nadat Perry was afgestudeerd aan de kunstacademie experimenteerde hij met performances. Zo was hij korte tijd lid van performancecollectief ‘Neo Naturists’ dat ontregelende vrolijke blote optredens organiseerde in galeries en nachtclubs. Ondertussen dacht Perry dat zijn toekomst zou liggen in videokunst, dat was hartstikke trendy. Toch liet hij zich overhalen om eens met een vriendin mee te gaan naar een avondcursus pottenbakken. Gewoon voor de grap. En juist omdat hij pottenbakken zo suf vond, voelde hij zich volledig vrij: ‘Ik keerde terug naar de slaapkamerfantasiementaliteit van Alan Measles en zijn wereld.’

Al gauw was hij drie dagen per week zoet met pottenbakken. Al meteen experimenteerde hij met expliciete en kinky scènes op zijn schalen en potten: ‘Keramiek is niet choquerend, dus ik dacht: ik kan het zo gek maken als ik wil, de zedenpolitie zal toch nooit een inval doen op een pottenbakkerstentoonstelling.’

Perry is niet bang voor misbaksels, sterker nog, zijn kunstwerken mogen er ‘klunzig’ uitzien. ‘Soms ben ik teleurgesteld als iets helemaal volgens plan gaat.’ In 2002 werden zijn potten tentoongesteld in Stedelijk Museum Amsterdam. Mede door die tentoonstelling werd hij in 2003 genomineerd voor de belangrijkste Britse kunstprijs: de Turner Prize. En Perry won. ‘Hoog tijd dat een pottenbakkende travestiet deze prijs wint’, zei hij zelf.

De presentator

Deze ‘pottenbakkende travestiet’ werd na het winnen van de Turner Prize een graag geziene gast op de Britse televisie. Sinds 2011 maakt hij ook zelf tv-programma’s voor de commerciële zender Channel 4. Als presentator en interviewer is hij grappig en scherp. Zijn ontwapende uiterlijk helpt ook. Hij lacht veel en hard en heeft een vreemd kapsel, een ongekamde bob als van een kleuter die net uit bed komt.

Met zijn serie All in the Best Possible Taste with Grayson Perry, over de Britse klassenmaatschappij, won Perry in 2013 een Bafta (Britse televisieprijs). Als deel van het programma maakte hij een serie wandtapijten: The Vanity of Small Differences. De tapijten tonen het levensverhaal van een man uit de arbeidersklasse die probeert hogerop te komen. ‘Het drama van sociale mobiliteit’, aldus Perry. Ook latere tv-programma’s van Perry hebben een sociale en politieke inhoud. Zo maakte hij een programma over de Brexit, onderzocht hij in een reeks uitzendingen masculiniteit en vorig jaar nam hij een tv-programma op in de VS, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen.

Grayson Perry, The Walthamstow Tapestry (2009). Beeld Grayson Perry, met dank aan Bonnefantenmuseum
Grayson Perry, The Walthamstow Tapestry (2009).Beeld Grayson Perry, met dank aan Bonnefantenmuseum
Detail uit The Walthamstow Tapestry Beeld Bonnefantenmuseum
Detail uit The Walthamstow TapestryBeeld Bonnefantenmuseum

De antropoloog

Grayson Perry groeide op in een arbeidersgezin in een omgeving waar hij met zijn intelligentie en creativiteit een buitenbeentje was. Boeken waren er amper thuis. Op de kunstacademie ontmoette hij gelijkgestemden en die bleken er totaal andere gewoonten op na te houden. Zo had de vader van zijn eerste vriendinnetje thuis een wijnkelder.

Die levenservaring zal Perry extra nieuwsgierig hebben gemaakt naar sociale verschillen en de (ongeschreven) regels binnen subculturen. Een blijvende fascinatie is hoe economische klassen zich onderscheiden door hun consumptiegedrag, bijvoorbeeld door de merken die ze kiezen.

Dit onderwerp heeft de kunstenaar perfect verbeeld op de Walthamstow Tapestry, een felgekleurd wandtapijt van 7 meter breed, waarin we iemands levensloop zien aan de hand van bekende merken: van Nestlé en Kellogg’s tot Gillette en Vodafone. Dit tapijt is nu te zien in het Bonnefanten in Maastricht.

Uit het tv-programma Grayson’s Art Club Beeld
Uit het tv-programma Grayson’s Art Club

De leraar

Een zekere zendingsdrang is Perry niet vreemd. Hij deelt zijn liefde voor kunst en het maken van kunst graag met anderen. Tijdens de eerste lockdown vorig jaar begon hij met zijn vrouw, psychotherapeut Philippa Perry, het tv-programma Grayson’s Art Club. ‘Omdat ik geloof dat kunst ons kan helpen door deze crisis te komen.’ Elke aflevering had een bepaald thema en tv-kijkers mochten hun eigen kunstwerken rondom dat thema insturen. Deze creatieve feelgoodtelevisie werd op primetime uitgezonden en afleveringen duurden drie kwartier. Het derde seizoen staat voor begin 2022 gepland. Het bereik van Perry als kunstleraar is ongekend.

Perry is een vrolijke leraar, die vooral laat merken dat een kunstwerk alles mag zijn en dat hij nergens zijn neus voor ophaalt. Een selectie van de ingezonden kunstwerken van de kunstclub wordt momenteel in Bristol Museum tentoongesteld en een aantal van de kunstwerken die Perry tijdens het programma maakte zijn nu in het Bonnefanten Maastricht te bewonderen. De Erasmusprijs heeft bovendien samen met de British Council geregeld dat middelbare scholieren uit Nederland en Engeland volgende week een online workshop van Perry krijgen: zij zullen dan samen zelfportretten die ze hebben gemaakt bespreken.

Grayson Perry op zijn speciaal voor hem gebouwde motor, Kenilworth AM1 (2010) Beeld Adam Scourfield
Grayson Perry op zijn speciaal voor hem gebouwde motor, Kenilworth AM1 (2010)Beeld Adam Scourfield

De motorrijder

Perry was als kind niet alleen fan van straaljagers, maar had ook een obsessie met auto’s. Later is hij geswitcht naar tweewielers. Hij houdt van mountainbiken en heeft meerdere motoren. Meest in het oog springend is de aangepaste Harley Davidson uit 2010 die straks in Kunstmuseum Den Haag is te zien. Dit extravagante voertuig is geïnspireerd op de pausmobiel. Achterop is een glazen vitrine waar Alan Measles in kan zitten. Qua versieringen is de motor precies het omgekeerde wat je verwacht bij zo’n stoer voertuig: roze en blauw met hartjes en stippen. Natuurlijk heeft Perry een prachtig bijpassend motorpak. Het is niet zijn enige setje, tijdens zijn roadtrip door de VS reed hij op een andere felgekleurde motor met bijbehorend pak.

null Beeld

De schrijver

In de kunstwerken van Perry zijn meestal krullerige letters verwerkt. Soms vertelt een pot of wandkleed in die letters een heel verhaal. Dat Perry zich ook als schrijver heeft ontwikkeld is dus geen verrassing. Hij schrijft vooral non-fictie over onderwerpen die perfect aansluiten bij zijn kunst en tv-programma’s, bijvoorbeeld over zichzelf, over de kunstwereld en over masculiniteit.

Opvallend is dat het hele gezin Perry schrijft. Ook zijn vrouw en dochter Flo (29) hebben boeken en artikelen op hun naam staan. Voor wie liever zeer korte teksten leest om op de hoogte te blijven van het leven van Perry (en Claire) is zijn twitteraccount een aanrader. Dat is genoemd naar, hoe kan het ook anders, zijn geliefde teddybeer: @Alan_Measles.

Oranje jurk

De Erasmusprijs is een oeuvreprijs die sinds 1958 jaarlijks wordt uitgereikt aan iemand die een ‘buitengewone bijdrage heeft geleverd aan de kunst, cultuur of wetenschap’. Over Grayson Perry oordeelde de jury: ‘In een tijd waarin we overspoeld worden door visuele indrukken heeft Perry een geheel eigen beeldtaal ontwikkeld en laat hij zien dat kunst van iedereen is en geen elitaire aangelegenheid hoeft te zijn.’ Op 16 december krijgt Perry de prijs van koning Willem-Alexander, al zal de uitreiking noodgedwongen via Zoom plaatsvinden. Perry schijnt voor de gelegenheid een prachtige oranje jurk te hebben laten maken.

December: Grayson Perry maand

Grayson Perry – We Shall Catch It On The Beaches, Het Bonnefanten, Maastricht, t/m 20/3.

12/12 Twee afleveringen van de documentaireserie All Men, te zien in bioscoop Louis Hartlooper Complex in Utrecht

16/12 Uitreiking Erasmusprijs door Koning Willem-Alexander (besloten)

Grayson Perry. Winnaar Erasmusprijs 2021, Kunstmuseum Den Haag, 17/12 t/m 3/4.

30/12 VPRO Wintergasten met Grayson Perry om 22.10 uur op NPO 2.

Een aangekondigd optreden van Grayson Perry in Carré in Amsterdam is vanwege de coronamaatregelen uitgesteld.

Kijk voor actuele informatie op erasmusprijs.org