Schets van een pikzwarte wereld zonder koketterie

Inkijkje in het hoofd van een toeschouwer, op tweederde van de voorstelling Cleansed:..

'En nou ophouden! Stoppen met dat geweld. Ik wil het niet meer zien; handen voor m'n ogen. En niet meer door m'n vingers kijken. Mis ik mooi het beeld van de jongen die zich opknoopt aan een panty. Net goed: de vorige dode ligt nog altijd op mijn netvlies te stuiptrekken. Straf voor de foute inschatting dat een keel doorsnijden op het toneel zo overtuigend niet kan zijn. Het afhakken van de handen was toch ook een hulpeloze gebeurtenis, met die stijve nephandjes die door de modder rolden. Maar de verbaasde blik van acteur Ronald de Bruin toen het nepbloed langs zijn hals gutste, de aangrijpende beweging van zijn luchtfietsende benen ; die kalme, verstikte laatste woorden ''Dit kan het niet zijn''.

Dit kan het niet zijn, nee. Zo gruwelijk absurd mag het menselijke einde niet zijn, mag het leven niet zijn, of het sterven.

Wat een rotvoorstelling. Wat een rotregisseur. Ik kijk niet meer.'

Als het aan het Theaterfestival lag, was alleen het eerste deel van het omvangrijke tweeluik Cleansed/Crave door de Brusselse Koninklijke Vlaamse Schouwburg geselecteerd voor de jaarlijkse parade van 'het belangwekkendste theater'. Wel de drie uur durende, loodzware nachtmerrie die geregisseerd is door Franz Marijnen, niet het veel lichtere stemmenstuk dat regisseur Paul Peyskens daar achteraan presenteert. Maar de KVS wilde beide stukken van Sarah Kane bij elkaar houden, en het tweeluik alleen maar spelen in de eigen fabrieksruimte van het gezelschap in een Brusselse buitenwijk. Misschien als eerbetoon aan de Engelse shock-schrijfster die naar Brussel zou komen om Crave zelf te regisseren. Ware het niet dat ze zelfmoord pleegde.

De zelfmoord van Kane hangt als een donderwolk boven haar stukken, en rechtvaardigt de pikzwarte wereld die ze schetst. Dat onvermogen om lief te hebben, die ijzige eenzaamheid van haar figuren, dat doodsverlangen - wie beseft dat de jonge, talentvolle bedenkster van dit leed het leven niet aankon, beseft dat daar geen greintje koketterie bij komt kijken. Zelf vond ze de omstreden eerste Engelse opvoering van Cleansed te weinig humor bevatten, maar waarom naar humor zoeken als Kane er vijf jaar niet meer is om om haar eigen bedenksels te lachen?

Dat was misschien de redenering van Franz Marijnen, die met zijn zeven acteurs bewijst wat een sterk medium theater is als je een visuele stilering koppelt aan diepdoorleefd acteren. De poging tot eenwording van de twee verliefde jongens in het stuk en de zoektocht naar zielerust van de jonge vrouw die haar broer aan de heroïne verloor, worden scène voor scène ruw doorkruist door een beulse dokter met een hakmes, een mitrailleur of een drugsspuit.

Maar de spelers van de KVS weten tegen dat beulende ritme in steeds opnieuw de hoop te creëren die de liefde overwint. Dat maakt het des te gruwelijker als de beul toch toeslaat.

Je zou acteur Hans Ligtvoet wel van het toneel willen meppen als hij bij het zoveelste liefdestafereel om het hoekje komt kijken naar die kwetsbare mensen op dat hakblok van een plankier. Maar je beseft dat jouw gevecht tegen de voorstelling een zinloos ontkennen is van het monster in de mens, en van onze vijand de Dood.

'Een oor- en geestverdovend inferno dat je murw en huilerig maakt als je er gevoelig voor bent,' aldus het juryrapport van het Theaterfestival.

Ik huilde al na vijf minuten, was op tweederde van de voorstelling murw en het zwarte gat in mijn gemoed is nog niet gerepareerd. Moet je theatermakers voor zoiets bedanken?

Meer over