Schaamteloos dansen op gympen

Het is onjuist dat het egalitaire Nederland geen poepchique uitspattingen kent. Op de gala-uitreiking van de Gouden Televizier-Ring gooide de Nederlandse showbizz alle calvinisme overboord en ging het voluit voor decadentie. Toch constateerde Vlaams journalist Tim F. Van der Mensbrugghe dat ook daar de hang naar het gewone nooit ver weg is.

Sfeerbeeld van het Televizier-Ring Gala Beeld Boudewijn Bollmann
Sfeerbeeld van het Televizier-Ring GalaBeeld Boudewijn Bollmann

Hoe vaker ik in Nederland ben, hoe meer ik denk: ik kan best Nederlander worden. Niet dat ik van plan ben om Gent ooit te verlaten en naar Nederland te verhuizen. Neen, laat Nederland maar naar hier komen. Het frivole intermezzo België heeft lang genoeg geduurd, tijd om het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden te 'rebooten'.

Terwijl ik aanschuif in de monsterfile van Brussel naar Amsterdam herhaalt de radio om het half uur de stelling van minister-president Mark Rutte dat Vlaanderen en Nederland dezelfde taal en cultuur hebben. Dat zei hij in het Vlaams Parlement. Het is een blijk van ironie dat ik dat moet horen nu ik onderweg ben naar het feest van het enige medium dat nog gemeenschappen kan vormen: de televisie. Het is de kijkkast die een volk verbindt en die volkeren scheidt. Vanavond wordt in het Koninklijk Theater Carré de Gouden Televizier-Ring uitgereikt voor het beste tv-programma. De Nederlandse televisiewereld zal er zichzelf fêteren.

null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Nederland en Vlaanderen drijven uiteen

Nederlanders beseffen het niet, maar de Vlaams-Nederlandse toenadering was nooit zo groot als tijdens de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Vanaf 1968 keken Vlamingen massaal naar de Nederlandse televisie en die grap duurde tot 1989, toen plots de commerciële zender VTM opdook. Al die tijd was onze openbare omroep een ministerie waar toevallig een paar camera's stonden. Wie wilde, mocht ermee gaan klooien - zolang dat de administratie niet hinderde. Bij de Belgische Radio & Televisie waren zelfs de nieuwslezers politiek benoemd: hun partijkaart had meer gewicht dan hun competentie. Na 1989 moest de BRT zich heel plots bezinnen over de vraag: wat is goede televisie?

Sindsdien is het Vlaamse televisielandschap er stukken interessanter op geworden, maar helaas is de toenadering tot Nederland teruggeschroefd. We drijven weer uiteen. Wanneer een Vlaamse tv-format succes heeft, komt er een Nederlandse versie, en vice versa, maar de kijker zelf zapt niet meer naar de overkant van de staatsgrens. Zodoende heb ik nog nooit gehoord van de programma's en televisiesterren die straks met allerlei awards zullen gaan lopen.

null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Welkom in Nederland

In Amsterdam slaag ik erin om zo kundig verkeerd te rijden dat ik per toeval op de parking van de Carré stuit. 'Hebt u een voucher?', vraagt de parkeerwachter.

'Neen, ik wist niet eens dat er een parking was. En had ik een voucher, dan was ik 'm vergeten. Ik ben journalist, ziet u?', leg ik uit.

'O, dat is dan 20 euro', antwoordt de jongeman. Welkom in Nederland, mompel ik tegen mezelf.

Wanneer ik aan de persbalie mijn naam laat vallen, weet men meteen wie ik ben. 'Oei, die Vlaamse reporter van de Volkskrant', lees ik in de ogen van het pr-meisje. Ik krijg zowaar een ticket om de uitreiking in de zaal bij te wonen, een uitzonderlijk voorrecht voor een journalist. Ik vermoed dat de organisatie geen risico's wil nemen: paaien die man!

Toch kies ik ervoor om mijn concullega's te volgen naar de persruimte. Niet dat ik een ondankbare hond ben, maar eten is zeg maar echt mijn ding, zeker als ik sterf van de honger. Geen verlokking kan op tegen de broodjes die op mij staan te wachten in de persruimte. Een Vlaming is nogal gesteld op zijn comfort: liever met een volle maag en een wijntje naar een tv-scherm staren dan hongerig een exclusief gala bijwonen. Plus daarbij: de persruimte, helemaal bovenaan in de Carré, is van een overdonderende klasse. Dat alle wc's en urinoirs verstopt zitten, is een detail waar ik niet moeilijk over doe.

null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Voor lul

De show begint. 'Live vanuit Amsterdam! De vijftigste editie van de Gouden Televizier-Ring!', toetert de voice-over. Vanuit het dak van de zaal komt een presentator nedergedaald, maar de techniek werkt niet naar behoren en Jan Smit hangt voor lul aan twee kabels.

In pseudo-spectaculaire tussenfilmpjes krijgen een hoop televisiesterren awards in categorieën die speciaal voor hen lijken te zijn uitgevonden. Verst vliegende tv-reiziger, diepst gravende tv-speurneus, meest jongensachtige jeugdpresentator: je moet al hard je best doen om zo'n bekroning mis te lopen. Terloops leer ik dat Het Klokhuis nog bestaat. Jochei, daar heb ik als kind nog naar gekeken!

Pr-koningin Dayna Gosselaar komt me groeten. Ze is verbaasd dat ik niet in de zaal zit, want ze had inderdaad een zitje voor me gereserveerd nadat ze over mijn ervaringen bij de Gouden Kalveren had gelezen. 'Ik wou ook nog enkele Belgische biertjes voor je inslaan, maar dat is helaas niet meer gelukt', pruilt ze. 'Maar: hier heb je tenminste geen drankbonnetjes nodig!' De dame heeft me perfect doorzien, deze Vlaming laat zich inderdaad omkopen met spijs en drank.

Wanneer Dayna buiten gehoorsafstand is, zegt fotograaf Boudewijn: 'Misschien had je je ticket kunnen verkopen op straat?'

Merde, dat ik daar niet zelf aan gedacht heb! 'Zo zie je maar weer dat Vlamingen geen handelaars zijn', brom ik.

null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Wie is Hardwell?

Op het podium staat de Vlaamse meidengroep K3 een kinderlied te zingen. Even later leer ik dat Man Bijt Hond er nu pas mee ophoudt in Nederland, terwijl het Vlaamse origineel al járen dood en begraven op het televisiekerkhof ligt. Fier wil ik het Vlaamse volkslied neuriën, maar mijn geheugen geeft niet thuis wanneer ik de relevante melodie opvraag.

Er wordt 'een Nederlands talent met een wereldwijde carrière' op het podium geroepen en ik begin me af te vragen wie dat kan zijn. Het blijkt een zekere Hardwell, een naam die ik nooit eerder heb gehoord. De man is discjockey, een collega dus van onze Dimitri Vegas & Like Mike, de beste dj's ter wereld (na 2ManyDJs uit Gent). Hardwell reikt de award voor aanstormend talent uit aan Jan Versteegh en het intrigeert me dat die jongen daar zo gelukkig mee is. 'Ik wilde dit zo hard', zegt hij.

Kijk, dat is wat showbizz in Nederland zo leuk maakt. Hier gebeurt alles zonder ironie. Mensen die iets winnen, zijn oprecht verguld en dankbaar en euforisch. Wij Vlamingen kunnen dat niet. Wij moeten succes kapot relativeren, we doen maar alsof we goed zijn. Onze grootste televisiesterren zijn degenen die het vaakst de draak steken met zichzelf en hun succes. 'Doe maar ironisch, want normaal is al te gek', zo kun je de Vlaamse attitude het best samenvatten.

Wanneer Linda De Mol een award ontvangt voor haar hele oeuvre, is ze vereerd, maar ze valt niet om van verbazing. Zij weet zelf ook wat ze heeft gedaan. 'Het is niet altijd briljant geweest, maar wel veel', zegt ze zonder blozen. Ik heb het Nederlanders ook al horen zeggen op restaurant: 'Het moet niet goed zijn, maar véél.'

Nadat Linda's neef Johnny de Gouden Televizier-Ring heeft gekaapt met SynDROOM, een programma dat van mentaal gehandicapte mensen een succesvol tv-format maakt, mag de pers de zaal binnen. Magnifiek decor. De lucht is zwanger van de gouden snippers. Hostessen schenken champagne uit gouden flessen en ze zijn niet zuinig. Wanneer er grandeur moet zijn, gaan Nederlanders all the way.

De snippers komen naar beneden gedwarreld en vormen een spekgladde laag op de grond. Wie wil, kan hier in volle glorie zijn nek breken. Terwijl de fotografen en filmploegen rond de tv-sterren zwermen, vegen dames in galajurk de gouden glitters van het podium. Securitymensen zetten het podium af met rood-wit lint, opdat de bekroonde televisiegezichten niet met hun klieken en hun klakken in de orkestbak stuiken. Uitbundige chaos mag voor even, maar snel gaan Nederlanders weer over op de veilige ordentelijkheid van de dag.

Zonder alcohol geen feestje

In de verte hoor ik beats, Boudewijn en ik gaan op zoek naar de feestzaal. Die blijkt even stoer als absurd. In een ruimte met antieke charme is een dansvloer met lichtgevende tegels geïnstalleerd. Om de een of andere reden steekt die dansvloer twintig centimeter uit boven de oorspronkelijke vloer, met een onpraktisch hellende rand. Ik hoop dat er engelbewaarders op de gastenlijst staan, want hier kun je zelfs nuchter zwaar op je tanden gaan als je niet goed uitkijkt.

Het is amper 23 uur en er wordt al volop gedanst. Dat bevestigt mijn theorie dat je zonder alcohol geen feestje kunt bouwen. Al van bij hun aankomst kregen de gasten drank in hun handen gestopt en daardoor zwaaien zij nu zonder remmingen met hun ledematen. Ook de dj, een hipster die te lang voor de spiegel heeft gestaan, staat te shaken terwijl zijn usb-stick het zware werk doet. Alcohol is vreugde. Voor mij nog een wijntje, graag.

Ik kom een collega-journalist tegen die met rollende ogen zijn dédain laat blijken. 'Nederlandser dan dit wordt het niet. Zo ordinair', observeert hij. Mijn collega draagt een das die uit een Schotse kilt is geknipt, dus weet hij vast waarover hij het heeft. Diensters gaan rond met gefrituurde hapjes en ik besluit: deze Vlaming kan keihard aarden in Nederland! Straks sta ik hier zo hard te aarden dat ik mijn voeten niet meer ontworteld krijg. Ik neem een loempia, dip hem in het bijbehorende sausje, neem er een beet van en bevries. De loempia is gevuld met kaas. Geen feta of zo, maar oer-Hollandse polderkaas. Het dipsausje is doordeweekse mosterd. Ik slik en zucht diep. Nederlanders kunnen het niet laten, het exotische moet met alle geweld worden ingepolderd.

null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann
null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Loempia's met kaas

Boudewijn begrijpt niet waarover ik het heb. 'Geef toe, dit zou toch ook in Vlaanderen worden opgediend?', zegt hij.

'Loempia's gevuld met kaas in combinatie met mosterd? Er is geen traiteur die zoiets serveert, Boudewijn, tenzij hij de innige wens koestert om snel failliet te gaan', antwoord ik.

Nu ik er attent op ben gemaakt, steekt het ordinaire almaar nadrukkelijker de kop op. Mannen hebben hun vlinderdas losgeknoopt, het lapje stof hangt zielloos rond hun nek. Onder verschillende galajurken ontwaar ik platvloersheid. Niet dat ik dames vraag of ik onder hun kleed mag gluren, ik bedoel dat ze sportschoenen dragen in plaats van glamoureuze muiltjes. Of ze lopen rond op blote voeten.

Eerlijk? Erg vind ik dat niet. Tenslotte heb ik zelf ook maar bestofte cowboybotten aan mijn poten. Los van de ordinaire tendensen zit de sfeer goed. De Nederlandse beroemdheden gaan prima om met hun eigen succes. Ze ploegen door glamourland zoals hun grootouders eertijds door de polderklei: redelijk rechtdoor.

'Halleluja!', brult een Nederlandse naar haar gezelschap. Doet een Vlaamse dat, dan schudt iedereen in de buurt meewarig het hoofd: arm schaap, nu zo vrolijk en straks huilen in een hoekje. In Vlaanderen bezitten beroemde vrouwen dikwijls een breekbaarheid die ze hopen te verbergen achter een plamuursel van maquillage. Wankele zieltjes voor wie het applaus nooit luid genoeg klinkt om hen in evenwicht te houden. Als er één sociale klasse is waar de Vlaamse onzekerheid lelijk huishoudt, is het wel de showbizz. Wie in Vlaanderen het luidst gilt, is ofwel labiel, ofwel ironisch, en wellicht beide.

Vandaar dat Vlamingen met een beetje zelfvertrouwen hun actieterrein verleggen, naar Nederland bijvoorbeeld. Hier hoeven ze niet te doen alsof ze bescháámd zijn om succes te hebben. Zou er hier één Nederlander aanwezig zijn die zich verontschuldigt voor zijn award? Baneengij, alle winnaars zijn dankbaar en wel omdat ze vinden dat ze hun prijs hebben verdiend. Je moet al een Vlaming zijn om jezelf onderuit te halen uit vrees dat het publiek je anders een arrogante zak vindt.

Een deel van de cast van SynDROOM. Beeld Boudewijn Bollmann
Een deel van de cast van SynDROOM.Beeld Boudewijn Bollmann
null Beeld Boudewijn Bollmann
Beeld Boudewijn Bollmann

Zakendoen

Het is half één, meldt mijn gsm annex digitaal notitieboekje. Dat is balen, want het is hier prettig, maar helaas: hoewel ik 20 euro heb afgedokt voor een plaatsje, moet ik mijn wagen vóór 1 uur uit de parkeergarage verwijderen. Ik noteer nog één woord in mijn notitieboekje: 'Bevergem', en stap naar buiten.

In de miezerregen, langs de kille oever van de Amstel, staan op dit uur nog altijd fans te wachten, fotocamera in de aanslag. Zien ze een bekende kop, dan hollen ze erop af. Ik kan mezelf wel voor het hoofd stoten: die mensen had ik zo veel eurobiljetten kunnen aftroggelen voor mijn gratis ticket dat ik de hele parkeergarage tot het ochtendgloren had kunnen huren. Verdoeme, ik ga me echt beter moeten concentreren op zakendoen als ik wil aarden in Nederland.

Wanneer ik in mijn wagen zit, werk ik de gedachtegang af die ik was begonnen met het woord 'Bevergem'. Bevergem is een fictief dorp in de provincie West-Vlaanderen, en de naam van een nieuwe topserie met West-Vlaamse acteurs die spreken in hun platte dialect. Het is een ode aan en een afrekening met hun roots, met het oer-Vlaamse plattelandsdorp waar kleinmenselijkheid zo'n vruchtbare voedingsbodem vindt.

Het is zonde dat Nederland Bevergem nooit zal leren kennen, dat de Nederlandse tv-kijker de illusie mag blijven koesteren dat het Nederlandse taalgebied ophoudt aan de grens met België en dat daar het Vlaams begint. Ook ongekuist Vlaams is Nederlands. Uit onze boerentalen spruiten de complexen én de trots der Vlamingen voort. Zolang Nederlanders de grofkorrelige taal uit Bevergem niet als Nederlands beschouwen, zal er van hereniging geen sprake zijn en zullen Vlamingen nooit kunnen aarden in een Groot-Nederlands Rijk.

Twee jongens van Streetlab en Jan Smit. Beeld Boudewijn Bollmann
Twee jongens van Streetlab en Jan Smit.Beeld Boudewijn Bollmann
Meer over