Ruimte voor frisse politieke kunst en rustige observaties

Dat het Van Abbemuseum drie solotentoonstellingen tegelijk opent, is niet zo bijzonder. Directeur Charles Esche kan vol vuur vertellen dat de tijd van de grote thematische groepstentoonstellingen voorbij is en dat kunstenaars weer met respect, op hun eigen merites beoordeeld moeten worden....

Sacha Bronwasser

Wat wel bijzonder is, is dat schilder Wilhelm Sasnal, videokunstenaar Yael Bartana en cartoonist Dan Perjovschi juist groot geworden zijn in het internationale circuit van de grote kunstmanifestaties. Het Van Abbemuseum tilt ze uit dat circus en zegt: dit zijn kunstenaars die er toe doen.

Is dat zo?

De tekenaar Dan Perjovschi (Roemenië, 1961), wiens cartoons al jaren in kranten verschijnen en in musea recht op de muur worden getekend, is in ieder geval altijd actueel. Zijn uiterst eenvoudige, trefzekere tekeningen leveren links-populistisch commentaar op de wereldpolitiek en op de plaatsen die hij bezoekt. Bijvoorbeeld: een huis volgestouwd met auto’s, spijkerbroeken en televisietoestellen, waar een mannetje de deur opent voor een figuurtje met een knapzak en zegt: ‘Sorry, geen ruimte.’ Het gegeven is zo’n grote open deur dat het wel weer eens goed is hem te zien.

Perjovschi bekritiseert Amerikaans imperialisme (twee poppetjes naast een bomkrater: ‘En nu democratie bouwen’) net zo makkelijk als de kunstwereld. Een krant in Luxemburg bood hem na zijn deelname aan Manifesta in 1998 een tot op heden regelmatig verschijnende hele pagina aan, die Perjovschi als ‘correspondent’ voltekent. Zijn primaire reactie op de wereld is in het museum – waar de secundaire reactie veel gangbaarder is – uitermate fris.

Ook videokunstenaar Yael Bartana (Israël 1970, woont en werkt in Nederland) komt door deze solopresentatie in zorgvuldig vormgegeven ruimtes beter uit de verf dan gewoonlijk. Als Israëlische, wiens films bijna allemaal in Israël zijn opgenomen, wordt zij meestal als een politieke kunstenaar gepresenteerd. Hier blijkt dat zij een bredere agenda heeft.

In iedere video wordt groepsgedrag, geacteerd of documentair, als door een antropoloog bestudeerd. Winkelende en graaiende mensen (Odds and ends, 2005), het publiek bij paardenraces in Liverpool (You could be lucky, 2004), mannen in terreinwagens (Kings of the Hill, 2003), maar ook jongeren die in een spel een confrontatie tussen kolonisten en het leger naspelen (Wild Seeds, 2005) – haar rustige observatie toont dat mensen zich vaak volgens patronen gedragen, alsof ze aangestuurd worden door een collectieve onderstroom.

De oogverblindend witte, museale presentatie in het Van Abbe doet de werken van Wilhelm Sasnal (Polen, 1972) geen goed. Hij maakt prachtige kleine portretten, en de eerste zaal is in de roos.

Maar daarna valt de presentatie uit elkaar. In de tweede zaal bedrijft Sasnal een soort retrofuturisme: planeten, kosmische bollen, een vliegtuig – leuke nostalgie, maar afgezien van een groepsportret is niet één schilderij op zichzelf de moeite waard. Wat een mislukt doek met wat staketsels in een landschap (Under the Water, 2005) in het museum doet, is volstrekt onduidelijk. Sasnal dwaalt van onderwerp naar onderwerp, af en toe vakkundig schilderend in vele stijlen, maar zonder verdieping. Een schematische opzet van een drumstel is al genoeg, daar helpt de uitleg over zwarte muziek in Chicago geen moedertjelief aan.

Eigenlijk, zegt Sasnal op de opening, heeft hij altijd videoclips willen maken. En zijn drie vertoonde films laten zien dat die juist wel de urgentie bezitten die het van Abbe in zijn schilderijen wil zien. De korte film Nowa Huta (2005), over een fabriek vlakbij zijn huis in Tarnow, is door het gebruik van krantenfoto’s, gefilmd materiaal en tekstregels uit een fantasie-script veel gelaagder dan de doeken over hetzelfde onderwerp.

Als het van Abbemuseum doorgaat – en dat is te hopen – met het uitlichten van kunstenaars uit het explosief groeiende internationale aanbod, dan moet het misschien strenger snijden in het oeuvre van zo’n kunstenaar. Met respect.

Eindhoven, Van Abbemuseum (Bilderdijklaan 10), t/m 30 april; di t/m zo 11-17u. Tel. 040-2381000 (www.vanabbemuseum.nl).

Meer over