Interview

Rufus Wainwright: ‘Op mijn 14de dweepte ik al met Maria Callas’

null Beeld Maarten Delobel
Beeld Maarten Delobel

De Amerikaans-Canadese singer-songwriter heeft eindelijk het album van zijn tournee met Amsterdam Sinfonietta uit 2017 uitgebracht. De Volkskrant vroeg hem naar zijn grote voorbeelden.

Pablo Cabenda

Eens kijken, wat heeft Rufus Wainwright (48) in zijn 22-jarige carrière allemaal gedaan? In de eerste plaats natuurlijk zelf muziek gemaakt die in de vorm van negen reguliere cd’s zijn weg heeft gevonden naar een enthousiast wereldpubliek. Dan was er het album waarop de gelauwerde Amerikaans-Canadese singer-songwriter liedjes coverde van zijn idool, zangeres en filmster Judy Garland. Er zijn twee opera’s van zijn hand, op muziek gezette sonnetten van Shakespeare en zijn deze maand verschenen album All I Want is de neerslag van zijn tournee met het strijkorkest Amsterdam Sinfonietta in 2017. Werk van onder anderen Joni Mitchell, Leonard Cohen, Jacques Brel en klassiek componist Rameau hebben er een plekje op gekregen. Wainwright zou in januari opnieuw met het orkest op tournee gaan, maar door de coronamaatregelen is het onzeker of dat zal doorgaan.

Pak het allemaal maar in en doe er een strik omheen. Want de man die als een van de beste singer-songwriters van zijn generatie wordt beschouwd, heeft het idee dat hij aan een nieuw begin staat. In een Amsterdamse hotelkamer vertelt hij dat zijn een-na-laatste album, Unfollow The Rules (2020), als afsluiting voelt van een periode.

‘Het is een muzikale terugkeer naar de sound van mijn platen van de jaren negentig, een groots geluid met veel muzikanten. Alleen de stormen van mijn jeugd, die je terughoort op de oudere platen, heb ik nu wel behandeld. Er zit tekstueel veel meer berusting in Unfollow The Rules.’

Zegt de man die de 50 nadert. Wilde haren hebben plaatsgemaakt voor een grijzende baard. Hij is al bijna tien jaar getrouwd met de Duitse kunstbeheerder en voormalig festivaldirecteur Jörn Weisbrodt. Hij heeft zijn moeder, folkzangeres Kate Wainwright, verloren en een dochter gekregen. Het voelt passend een terugblik te werpen op wat Wainwright nou Wainwright maakt. Aan de hand van muziekfragmenten bespreken we wat zijn voorgangers en idolen hebben betekend in de carrière van de romanticus die popmuziek een parfum van klassieke muziek heeft gegeven.

null Beeld

Dietrich Fischer-Dieskau (zang) en Gerald Moore (piano) – Erlkönig (Schubert) (1958)

Een van de bekendste Pianolieder van de componist uit de Romantiek. Wainwrights muziek wordt vaak klassieke pop genoemd en in de liederentraditie zingt hij ook ballads waarbij hij zich op piano begeleidt.

‘Ik heb Schubert nog als jongen gezongen. Zover ik kan herinneren, was er altijd muziek bij ons thuis (Rufus’ vader is singer-songwriter Loudon Wainwright III en zijn moeder Kate vormde met haar zus Anna het folkduo The McGarrigle Sisters, red.) maar de klassiek muziek heb ik op mijn 13de ontdekt. Toen besefte ik dat ik in mijn rugzakje veel meer kleuren had. Het was muziek waar veel van mijn leeftijdgenoten niet eens bekend mee waren, maar het was goed voor mijn ontwikkeling en voor mijn repertoire.

‘Schubert heeft me zelfs aan mijn eerste platencontract geholpen. Rond mijn 18de ging ik veel uit in New York. In de gayclub Splash ontmoette ik het hoofd van een klassiek platenlabel, die wilde dat ik Schubertliederen bij hem opnam. Hij nam me mee uit voor dinertjes, wat mijn vader nogal ongerust maakte over wat ik uitspookte met deze Schubertmeneer. Mijn vader was het ook die, misschien uit voorzorg, een demotape met mijn vroege songs stuurde naar zijn goede vriend Van Dyke Parks (de briljante producer, componist en arrangeur die met The Beach Boys en Randy Newman heeft gewerkt, red.). Daar is uiteindelijk mijn debuutalbum uit voortgekomen.’

Randy Newman op televisie in 1968. Beeld Getty
Randy Newman op televisie in 1968.Beeld Getty

Randy Newman – Love Story (1968)

Een van de eerste nummers van de Amerikaanse singer-songwriter, afkomstig van zijn debuutalbum Randy Newman, geproduceerd door Van Dyke Parks. Wainwright werd in het begin van zijn carrière vaak met Newman vergeleken.

‘Newman is een van de grootste nog levende songwriters. Een stuk nationaal erfgoed van wie ik me niet bewust van was, totdat ik mijn debuut opnam met Van Dyke Parks als producer. Via hem heb ik destijds Randy Newman ontmoet. En volgens mij was die een beetje jaloers. Hij zei dingen als: ‘Mensen vinden jou veel leuker dan mij.’ Ik lachte er maar een beetje om. Het moet voor hem hebben aangevoeld alsof ik zijn terrein aan het binnendringen was. Want meteen na mijn debuut kreeg ik veel aandacht en ik was natuurlijk een stuk jonger dan hij. Ik vond dat allemaal heel vermakelijk.

‘Ik kwam in die periode veel van Newmans leeftijdgenoten tegen, Ry Cooder, Robbie Robertson, die ontzettend aardig waren en ik genoot ervan als een kind. En toen al, en dit is twintig jaar geleden, waren ze in mijn beleving stokoud. Nu ben ik zelf bijna 50 en denk ik: o mijn god, zo oud waren ze eigenlijk niet. Later, toen ik het werk van Newman had ontdekt, kwam ik erachter hoe diep zijn muziek gaat en was ik een beetje geshockeerd door mijn lichtzinnige gedrag tegen hem.’

Noel Coward (1899-1973) thuis in 1930. Beeld Getty Images
Noel Coward (1899-1973) thuis in 1930.Beeld Getty Images

Noel Coward – I Went To A Marvellous Party (1938)

Geestig verslag van een feestje van Londense jetset. Coward was een homoseksuele Engelse toneelschrijver en componist die gedurende zijn leven niet uit de kast is gekomen. Wainwright heeft in eerdere interviews gezegd dat het voor gay artiesten belangrijk is om zichtbaar deel uit te maken van een homoseksuele traditie in de kunst.

‘Coward was een revolutionair die het Britse theater uit dat sfeertje van bedompte salons van de 19de eeuw haalde. Of het nu nog belangrijk is om als gay artiest te boek te staan? Hmmm, er is veel veranderd in korte tijd. Het is opmerkelijk als je beseft dat je twintig jaar geleden niet uit de kast kon komen zonder vreselijke gevolgen. Nu hebben we zelfs een nieuw gay mainstreamboegbeeld: Lil Nas X, de man wiens lapdance met de duivel in zijn videoclip zelfs commercieel succes opleverde. Ik denk dat de witte homoseksuele man niet meer de frontsoldaat is van de huidige seks-, gender- en identiteitsoorlogen. De muren tussen verschillende vormen van seksualiteit zijn aan het afbrokkelen. En ik juich dat toe.

‘Maar dat neemt niet weg dat er een verbazingwekkende geschiedenis bestaat van kunstenaars wier werk werd gekleurd door hun homoseksualiteit. Van Michelangelo tot Noel Coward: er loopt een belangrijke draad in kunstgeschiedenis die iedereen, homo of hetero, zou moeten bestuderen.

‘En laten we vooral niet de opkomst van extreemrechts vergeten, waardoor de acceptatie deels is teruggedraaid. Want ja, het is nog steeds moeilijk om gay te zijn.’

Wanneer hij hoort dat een homoseksuele artiest als Perfume Genius hem als enig lichtend voorbeeld zag, veert Wainwright op en zegt: ‘Daar ben ik echt trots op.’

Joni Mitchell bij de Grammy Awards in 1985. Beeld Getty
Joni Mitchell bij de Grammy Awards in 1985.Beeld Getty

Joni Mitchell – Good Friends (1985)

Belangrijk boegbeeld van het singer-songwritersgilde. Wainwright heeft diverse nummers van haar op zijn repertoire staan en beweegt zich ook in haar kennissenkring.

‘Niemand schrijft melodieën als Joni Mitchell. Niemand schrijft teksten als Joni Mitchell. Niemand zingt als Joni Mitchell. En ze heeft al die elementen tot iets gesmolten dat klinkt alsof het altijd al heeft bestaan. Zulke vreemde ingrediënten die iets heel vertrouwds opleveren. Enorm fascinerend. Maar daardoor heeft ze ook hele generaties van singer-songwriters verpest die denken dat ze Joni Mitchell zijn omdat ze wat rommelige akkoorden onder een stream of consciousness zetten.

‘Ik heb haar voor het eerst ontmoet toen ze 70 werd, zo’n acht jaar geleden. Ik ken haar nu vrij goed en ik ben er trots op een van de onderdanen van koningin Joni te mogen zijn.

‘Haar All I Want, dat ik bijna vijf jaar geleden in de tournee met Amsterdam Sinfonietta heb gezongen, is zangtechnisch niet makkelijk. Ze schiet daarin vaak en snel de hoogte in. Maar we hebben onze eigen versie gemaakt en Joni in ere gehouden. Misschien is dat de les voor beginnende songschrijvers: Joni Mitchell moet je coveren, niet nastreven. Als je als Joni probeert te klinken, zul je altijd in een val trappen.’

Maria Callas (1923 - 1977) in 1954. Beeld Getty
Maria Callas (1923 - 1977) in 1954.Beeld Getty

Maria Callas – Casta Diva uit Norma (Bellini) (1958)

Een aria uit de opera Norma, gezongen door de operadiva die Wainwright op jonge leeftijd al aanbad. Callas heeft een belangrijke rol gespeeld in Wainwrights liefde voor opera.

‘Opera is mijn religie en Callas was misschien niet mijn eerste operaliefde, maar ze is wel mijn grootste. Het gekke van Callas is dat haar intonatie zeker niet perfect was, maar soms leek ze bezeten en steeg ze boven de muziek uit. Ze was een kanaal voor de goden en het heeft haar uiteindelijk de das omgedaan. Want het andere in haar leven werd ondergeschikt gemaakt aan dat enorme zangtalent. Wij gewone stervelingen mochten daarvan de vruchten plukken.

‘Op mijn 14de dweepte ik al met Callas. Ik weet nog dat we in dat jaar met het gezin de zomer doorbrachten op het eiland Martha’s Vineyard in Massachusetts. Jackie Kennedy had daar ook kamp opgezet. Bewaakt, ommuurd, alles. Het was in de periode dat ze scheepsmagnaat Onassis had afgepakt van Callas. Dat moest gewroken worden. Dus reden mijn moeder en ik ’s nachts rond het Jackiekamp terwijl Callas keihard uit de speakers kwam. We hoopten dat ze midden in de nacht wakker zou worden en zou beseffen wat voor gruwel ze de wereld had aangedaan. Of dat ze op zijn minst naar het raam zou komen met gebalde vuisten. Dat is niet gebeurd, maar het was hilarisch om te doen.’

Rufus Wainwright & Amsterdam Sinfonietta – All I Want (Universal) is begin december uitgekomen. Als de maatregelen dat toelaten, tourt Wainwright met Amsterdam Sinfonietta vanaf medio januari met het programma Devils and Angels door Nederland.

Franstalige songs

Wat gaat Wainwright na deze periode doen? Er zijn plannen voor een album met Franstalige songs en er staat een heuse musical op stapel. Wainwright: ‘Ik ben van plan om binnenkort het Londense West End te gaan veroveren.’