tv-recensiefrank heinen

‘Roofkunst’ bewijst dat zelfs oorlogsbuit een kwestie van perspectief kan zijn

null Beeld

‘Als je die houding oplegt aan onze voorvaderen, dan zit je wel met anderhalf tot twee miljoen schoften in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Die allemaal verkeerd omgingen met vrouwen, met kinderen, met personeel, met slaven, noem maar op.’

Aan het woord is historicus Lodewijk Wagenaar, UvA-professor. Tegen een achtergrond van uitpuilende boekenkasten doceerde Wagenaar, die oogde als een professor uit Kuifje en sprak met de dictie van Ko van Dijk in de rol van een professor uit Kuifje, vrijdag in de eerste aflevering van Roofkunst (BNNVara) over het kanon van koning Kandy.

Het kanon is ooit vermoedelijk geroofd door de VOC uit een wingewest dat nu Sri Lanka heet en staat al jaren te pronken in het Rijksmuseum. Oorlogsbuit. Roofkunst.

‘Tropisch hout. Alsof je een nieuwe tuinset hebt gekocht’, snoof een gehandschoende medewerker, terwijl hij het apparaat omzichtig uit de vitrine tilde.

‘Van wie is het?’, vroeg presentator Erik Dijkstra.

‘Van de Staat der Nederlanden’, antwoordde Martine Gosselink van het Rijks. Voor haar was het helder: juridisch gezien stond het kanon muurvast in Amsterdam, de roof was verjaard. En trouwens: wie kon met zekerheid vaststellen dat het daadwerkelijk was geroofd? En wilde men het eigenlijk wel terug?

Dijkstra en Gosselink reisden vervolgens precorona naar Colombo om de geschiedenis van het kanon te ontwarren. Een avontuurlijk tripje, inclusief visites aan de tempel in Kandy waar zich de heilige linkerverstandskies van Boeddha bevindt, een lokale amateurhistoricus die aan de kost kwam als theeproever annex autocoureur, een man die correspondeerde met minister Van Engelshoven (zonder antwoord te krijgen) en een gepensioneerde admiraal die in een villa in de jungle tussen zwaarden en medailles de hele dag naar Sri Lankaans erfgoed zat te googlen. Voor ‘Royal Dutch Television’ was de admiraal wel bereid zijn medailles even op te spelden. Alle twaalf.

Conclusie na de reis: ja, in Sri Lanka wilde men het kanon terug. En nee, roof kon niet worden bewezen.

Roofkunst, prachtig in beeld gebracht door regisseur Hans Pool en verluchtigd met het soort animaties dat ook weleens in 2 voor 12 opduikt, is een fijn programma dat je wat bijbrengt over vaderlandse geschiedenis, over kunst, maar bovenal over perspectief. Over de juridische kant, zoals verwoord door Gosselink, de historische blik van Wagenaar en de ethische benadering, vertegenwoordigd door Dijkstra in een afsluitende discussie met Gosselink, eenmaal terug in Nederland. Allengs werd duidelijk dat het museum er weinig aan gelegen was om vaart achter teruggave te zetten, ondanks een geschiedenis vol smeerlapperij die overduidelijk aan het kanon kleefde. Steeds werden nieuwe voorwaarden gesteld, nieuwe hordes opgeworpen.

‘Je wil het gewoon netjes doen’, zei Gosselink.

‘Ze wachten er nu al vijftig jaar op’, riposteerde Dijkstra geërgerd.

‘Ja-ha’, lachte Gosselink een beleefdheidslachje. Of was het ergernis? Ongemak? Schaamte? Het hing er maar net van af welk perspectief je koos.

Meer over