interviewTaco Dibbits

Rijksmuseum wacht officiële heropening niet af en opent virtueel de deuren voor tentoonstelling over slavernij

Directeur Taco Dibbits vindt huidige coronabeleid voor musea lastig te verkroppen.

De tentoonstelling  ‘Slavernij’ in het Rijksmuseum in Amsterdam belicht de slavernij aan de hand van de persoonlijke verhalen van de tien mensen die op het linkerdoek vermeld staan. Beeld Simon Lenskens
De tentoonstelling ‘Slavernij’ in het Rijksmuseum in Amsterdam belicht de slavernij aan de hand van de persoonlijke verhalen van de tien mensen die op het linkerdoek vermeld staan.Beeld Simon Lenskens

Het is de tentoonstelling waarnaar misschien wel het meest wordt uitgekeken: die over het Nederlandse slavernijverleden, in het Rijksmuseum in Amsterdam. De veelbesproken expositie, waarin de slavernij aan de hand van tien persoonlijke verhalen wordt belicht, staat al maanden klaar, maar kon niet worden geopend vanwege de coronasluiting van alle musea. Directeur Taco Dibbits wacht een besluit van het kabinet over een heropening niet af. Dinsdagochtend zal hij tijdens een persconferentie de tentoonstelling toelichten en ’s middags wordt die tijdens een live-tv-uitzending ‘geopend’ door koning Willem-Alexander.

Live-tv-uitzending

De opening van de tentoonstelling Slavernij is dinsdag vanaf 15.55 uur live te zien op NPO 1. Museumdirecteur Taco Dibbits geeft de koning een rondleiding. Daarbij zal ook hoofd Geschiedenis en curator Valika Smeulders aanwezig zijn, alsook de 14-jarige Yosina Roemajauw. Zij is de verteller van de kinder-audiotour bij de tentoonstelling en medeauteur van het magazine dat speciaal voor de expositie is samengesteld. Tijdens de uitzending zijn interviews te zien met experts van het museum over de voorwerpen in de tentoonstelling.

De expositie is voorlopig alleen online te zien. Verwacht wordt dat de musea op zijn vroegst pas op 9 juni mogen heropenen; dat is drie weken later. Toch doet Dibbits nu al de deuren virtueel van het slot. Dat heeft niet te maken met kritiek op het kabinet, zegt hij, al laat hij blijken het grondig oneens te zijn met de wijze waarop momenteel met musea wordt omgegaan – nogal ongewoon voor de directeur van het belangrijkste museum in Nederland.

De reden voor de vroegtijdige opening is een praktische. ‘Wij mogen het voortgezet onderwijs in het museum gaan ontvangen en daar wachten we geen dag mee. Omdat scholieren de tentoonstelling Slavernij kunnen zien, willen we die ook voor iedereen online beschikbaar maken.’ Daarnaast speelt volgens Dibbits mee dat de expositie niet meer kan worden verlengd. Die loopt tot en met 29 augustus, daarna moet een andere tentoonstelling worden opgebouwd, waarvoor veel werken zijn geleend in het buitenland.

De directeur van het Rijks zegt dankbaar te zijn voor de noodsteun die musea sinds het uitbreken van de pandemie hebben gekregen. ‘De overheid heeft ons financieel gezien echt door deze tijd heen geholpen. Maar kunst gaat niet alleen over financiën. Ik ben gepikeerd dat wij niet open mogen.’

Taco Dibbits Beeld Marie Wanders
Taco DibbitsBeeld Marie Wanders

Dibbits benadrukt dat hij geen specialist is op het gebied van virusbestrijding en dat zijn museum steeds loyaal heeft meegewerkt aan het kabinetsbeleid. ‘Ik heb zelf corona gehad en ik wil dat het virus zo snel mogelijk uit de wereld wordt geholpen.’ Maar het stoort hem dat nu niet meer dezelfde regels gelden voor wat in Nederland geopend mag zijn.

‘Na de laatste paar versoepelingen van het kabinet zijn de terrassen, winkels en sportscholen weer open en is er veel verkeer op de weg. Maar de musea zijn nog steeds gesloten. Dat is uiterst frustrerend en moeilijk te verkroppen. Ook omdat de musea een heel goed anderhalvemeterprotocol hebben waarmee we in de zomer van vorig jaar al open zijn gegaan. En bedenk wel: als we opengaan, kunnen we vanwege de anderhalve meter afstand nog steeds maar een vijfde van het normale bezoekersaantal ontvangen.’

Hij verzet zich ook tegen het plan om een negatieve sneltest tijdelijk verplicht te stellen voor museumbezoek. De Tweede Kamer heeft vorige week een wet aangenomen die dit mogelijk maakt. Dibbits had samen met de twee andere directieleden van zijn museum een open brief ondertekend waarin het parlement werd gevraagd die wet weg te stemmen. De sneltesten zouden veel te veel geld kosten. Bovendien werpen ze een drempel op om naar het museum te gaan, zo bewees een proef. Toch werd de wet aangenomen. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid achtte het tijdens de laatste persconferentie over de pandemie wel denkelijk dat bij een latere heropening van de musea de sneltesten niet meer nodig zijn. Maar dat nieuws sneeuwde onder door een opmerking die de CDA-bewindsman daarna maakte.

De Jonge legde uit dat een negatieve sneltest verplicht kan worden gesteld in ‘niet-essentiële’ sectoren en dat hij begrijpt dat dit een vervelend woord is. Hij zei daarover veel negatieve reacties te hebben gezien vanuit de kunstwereld. ‘Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op, [ik] bedoel, we zijn allemaal kunstliefhebbers tot en met en we gaan graag naar een theater en graag naar een museum. Alleen: stel je voor dat je een dag zonder zou moeten, dan kan dat. Dat is een beetje de definitie van niet-essentieel.’

Fundament

Die opmerking wekte de woede van museumdirecteuren. Ook bij Dibbits is die in het verkeerde keelgat geschoten. ‘De Jonge slaat de plank volledig mis. Kunst is geen liefhebberij. Het is geen hobby. Cultuur is het fundament van onze beschaving. Kunst gaat over de kern van wat ons tot mens maakt. Daarom koesteren wij als musea al honderden jaren kunst. Dat is niet voor niets zo. Kijk naar Frankrijk, Duitsland en Italië, daar is er groot besef voor het belang van kunst en cultuur voor het land.’

Gezien de kritiek van Dibbits is het bijna pikant te noemen dat de koning dinsdag de Slavernij-tentoonstelling opent. Maar volgens de directeur van het Rijks heeft de beweegreden van Willem-Alexander niets met de huidige politieke ontwikkelingen te maken. ‘Voor mij opent hij die omdat hij vindt dat dit een heel belangrijk onderwerp is. Hij laat daarmee zien dat slavernij een deel is van onze nationale geschiedenis. Dat gaat ons allemaal aan, de slavernij heeft nog steeds een uitwerking op de huidige samenleving. Toen we in 2017 deze tentoonstelling aankondigden, ik was toen net directeur van het Rijksmuseum geworden, kwam een van de eerste reacties vanuit het koningshuis. Daarin werd steun uitgesproken.’

Meer over