‘Rijk mist visie en ambitie bij architectuur’

De overheid moet haar greep op de architectuur en inrichting van Nederland vergroten. Ook moet er meer worden geïnvesteerd in vakinhoudelijke kennis over architectuur bij het rijk, de provincie en de gemeente....

In de nota A2008+, die maandag is gepresenteerd aan staatssecretaris Van der Laan van Cultuur, doet het College van Rijksadviseurs negen aanbevelingen voor het architectuurbeleid na 2008. Het college, dat naast Rijksbouwmeester Mels Crouwel bestaat uit de drie Rijksadviseurs voor Landschap, voor Infrastructuur en voor Cultureel Erfgoed, schreef dit advies op verzoek van het kabinet.

Een van de grootste kritiekpunten van het college is dat het beleid voor ruimtelijke inrichting van Nederland te sterk wordt gedomineerd door juridische en financiële aspecten. ‘Procesmatige managers hebben het voor het zeggen’, licht Crouwel het advies toe. ‘Het plezier van het maakbare landschap is verdwenen. Er is geen ambitie.’

Als voorbeeld noemt de Rijksbouwmeester de aanleg Zuiderzeelijn. ‘Het gaat bij dit project alleen maar om geld en zaken als het aantal minuten reistijd. Maar waar je amper iets over hoort is of gedeeltes van het traject ondergronds moeten, en zo ja: welk traject. Terwijl de ingrepen in het landschap niet gering zijn.’

Ook ontbreekt het aan visie bij de overheid. Terwijl overheidsgebouwen als gevangenissen en scholen juist voorbeeldstellend moeten zijn, meent Crouwel. Hij denkt daarbij niet zozeer aan vormexperimenten als wel aan innovaties op gebied ruimtegebruik, energie en materiaalkeuze. ‘Dat betekent dus niet dat alle overheidsgebouwen er hetzelfde moeten uitzien. Maar wil je bijvoorbeeld imposante paleizen of juist toegankelijke transparante gebouwen – dat is een belangrijk signaal.’

Verder zijn de Rijksadviseurs van mening dat duurzaamheid een prominentere plek op de agenda moet krijgen. Gedacht kan worden aan het recyclen van materiaal en hergebruik van bestaande gebouwen.

Het advies is geen aanklacht tegen de marktwerking, benadrukt Crouwel. ‘Wel moet de overheid beter coördineren. De spelregels moeten duidelijker worden geformuleerd. Het is nu zo dat elke gemeente kan bepalen hoe een bedrijventerrein er komt uit te zien. Daardoor verrommelt Nederland.’

Ondanks de harde kritiek die wordt geleverd op de overheid als opdrachtgever van architectuur, is het college toch positief over het architectuurbeleid tot nu toe. ‘De manier waarop internationaal tegen ons architectuurbeleid wordt aangekeken, bevestigt dat we iets bijzonders in handen hebben’, zo staat in de nota, die vooral als ‘10 duizend kilometer beurt’ moet worden gezien.

Meer over