Rembrandt als rebel van bordkarton

Hoe ziet een Franse Rembrandt eruit? Als een slechte vervalsing, vindt Libération. Deze week ging de film Rembrandt van de Franse schilder-cineast Charles Matton in première, en de critici hebben de roede niet gespaard....

Aan de ambities heeft het niet gelegen. Twintig miljoen gulden had Matton voor de wederopstanding van Rembrandt. Hij contracteerde er Klaus Maria Brandauer mee, die meer aan Jan Wolkers doet denken dan aan Rembrandt. Matton liet ook een schildersechtpaar acht portretten van de meester kopiëren. Saskia kreeg het gezicht van de Nederlandse actrice Johanna Ter Steege en Hendrickje Stoffels dat van de Française Romane Borhringer.

In de visie van Matton werd Rembrandt/Brandauer een peintre maudit - zoals de meeste schilders wier biografie werd gefilmd, Toulouse Lautrec, Van Gogh, Modigliani. Matton in Le Figaro: 'Rembrandt is een rebel. Ik hou van zijn opstand tegen de gevestigde orde, tegen het fatsoen en het schilderen-zoals-het-hoort.' Die opvatting kon wél de goedkeuring van Le Canard Enchaîné wegdragen, ofschoon men in het cinematografische hoekje van het vrolijke weekblad weer te mopperen had dat 'het portret meer afbeelding dan passie' uitstraalde.

In de film wordt de schilder weinig bespaard. Drie kinderen worden dood geboren of geven de geest in de wieg. Johanna Ter Steege bezwijkt aan een kwade hoest, Hendrickje aan de pest, het huisaapje wordt vermoord en zoon Titus overleeft zijn vader ook al niet. Geen wonder dat Rembrandt 'steeds meer schaduwen schildert', zoals de klacht onder de zeventiende-eeuwse GPV'ers luidt.

De oerfatsoenlijke dokter Tulp (Jean Rochefort) van de anatomische les, zaagt een hele film aan Rembrandts stoelpoten. De kunstenaar hokt met dubieuze vrouwen, bezoekt cafés en eet in jenever gedrenkte haring, vandaar. De leden van de Muiderkring Le Canard Enchaîné - Jan Six, Tesselschade - werken nolens volens mee aan des schilders ondergang. De krullendraaiende zinnen van hun conversatie doen meer denken aan een Franse salon dan aan de zwartegerokte burgerij die ze moeten uitbeelden.

Het scenario heeft al een prijs gewonnen. Maar Rembrandt komt de hele film de deur nauwelijks uit, of het moest zijn voor een wandeling door een Amsterdam dat het midden houdt tussen bordkarton en een computergestuurde vierkleurentekening. Hij schildert maar door, bespringt af en toe een echtgenote of huishoudster, alles gefilmd tegen een opzichtig Rembrandtesk licht. Maar ja, 'meer afbeelding dan passie'.

Tot ook hij ter aarde stort en we het penseel langzaam uit een hand zien wegglijden. Boodschap van cineast Matton in een dankbaar noterende, zéér burgerlijke Le Figaro: 'Het conformisme waarvan Rembrandt het slachtoffer is, is hetzelfde als dat van onze tijd. Dat conformisme, dat intellectuele terrorisme, loopt uit op een geestelijke starheid. Rembrandt heeft nooit toegegeven. Hij is doorgegaan op zijn weg. Ik vind dat magnifiek!'

Meer over