Regisseur De Boer dood

De toneelschrijver, regisseur en musicus Lodewijk de Boer is vrijdagavond in Amsterdam overleden. Hij werd 67 jaar. In de jaren zeventig gold hij als een van de meest spraakmakende toneelmakers....

Door Marian Buijs

Lodewijk de Boer kreeg begin jaren zeventig grote bekendheid met zijn toneelfeuilleton The Family. De avonturen van de broers Kil en Doc, hun zus Gina en allerlei binnenstormende buitenstaanders zorgden voor uitverkochte zalen en een levendige zwarte handel in kaartjes.

Van origine was De Boer musicus, altviolist, onder meer bij het Concertgebouworkest. Hij nam ontslag omdat de sleur hem tegenstond. Bij toeval kwam hij in contact met theatergroep Test van Kees van Iersel die absurdistische schrijvers in Nederland introduceerden. Ze speelden stukken van Beckett en Ionesco tijdens nachtvoorstellingen in La Gaîté, een zaaltje boven Tuschinski. Dat sloeg aan bij De Boer en hij begon toneel te schrijven in diezelfde absurdistische trant.

Het bleef niet bij schrijven, vanaf 1968 regisseerde hij zijn eigen stukken, Borak valt, Zeven manieren om een rivier over te steken, en werk van andere moderne auteurs, zoals Arrabal en Shepard. Spraakmakende voorstellingen die het publiek vaak danig provoceerden.

Erik Vos, oprichter van toneelgroep De Appel, omschreef De Boers werk ooit als eigenzinnig, humoristisch, pervers en alles en iedereen ondergravend. Met zijn zwarte krulhaar, zijn eeuwige zonnebril en zwarte hoed was De Boer een opvallende verschijning. Hij noemde zich in de jaren zeventig graag de charlatan van het toneel. Zijn stukken zijn bevolkt door randfiguren, mislukkelingen, stokoude gehandicapten, geschifte kluizenaars en schilderachtige armoedzaaiers. Dikwijls is er sprake van een idyllische toestand waar door geweld een eind aan wordt gemaakt.

Geweld is de bodem van onze ziel, zei hij ooit. Beschaving vond hij niet meer dan een mooi vernis. Zowel in zijn eigen stukken (Angelo en Rosanna, een bewerking van Shakespeare's Othello) als in zijn regies (A Clockwork Orange) dook het kwaad in al zijn verschijningsvormen op. Rafelig, rommelig, een geordende chaos. Geweld vond hij ook opwindend, getuigend van vitaliteit. 'Geweld is instinctmatig, onontkoombaar.'

Zijn moeder was Surinaamse, zijn vader half Indonesisch en de man die hem opvoedde een Fries. Van die smeltkroes aan culturen, mysterie en nuchterheid, was hij zich altijd bewust. 'Mijn kijk op de wereld is half realistisch, half surrealistisch, de verbeelding vertekent de werkelijkheid.

De Boer schreef zo'n 40 toneelstukken, libretto's voor opera en componeerde hij muziek voor 15 films en 26 theaterproducties. In totaal heeft hij zo'n 65 voorstellingen geregisseerd. Als freelancer deed hij de laatste jaren de meest uiteenlopende dingen: hij schreef een libretto voor Hollandia, regisseerde Faya, de eerste Surinaamse musical, een kleine zaalproductie Cairo Cafe, en een complexe opera als Persians met muziek van Boudewijn Tarenskeen.

Muziek bleef een van zijn drijfveren. Hij bleef de altviool trouw en ging vaker naar concerten dan naar toneel. 'Muziek is een grote troost, het verwijst alleen naar zichzelf, naar de werkelijkheid van noten.' Zijn laatste regie was Jona in 2003, een muziektheaterprocudie met zijn vriend componist/muzikant Willem Breuker.

'Naarmate ik ouder word en het verval toeslaat, word ik steeds meer hoofd en steeds minder lichaam. Ik vind mezelf steeds overbodiger', zei hij in een interview. Overbodig is hij niet geworden, zijn stukken zijn er nog steeds. In 1993 wijdde de Utrechtse Paardenkathedraal een groot retrospectief aan zijn toneelwerk. 'Wat er in onze ziel huist, weet je niet.' Zei hij ooit. 'Tot zich dat - tot je schrik - in een droom openbaart. Of op papier.'

Meer over