Regisseur Boyle: 'Trainspotting is de Star Wars van Schotland'

Twintig jaar na junkie-klassieker Trainspotting pakken de originele castleden hun rollen weer op in T2. De Volkskrant interviewde de acteurs en regisseur Danny Boyle over de hereniging, die niet vanzelf sprak.

Ewan McGregor als Mark Renton (links) en Robert Carlyle als Begbie in Trainspotting 2. Beeld
Ewan McGregor als Mark Renton (links) en Robert Carlyle als Begbie in Trainspotting 2.Beeld

'Welkom bij de club', zegt Ewan McGregor. 'Ga maar in de rij staan.' De 45-jarige acteur, getooid met hoedje en sjaal, demonstreert zijn innemende grijnslach voor de aanwezige pers. Die zegt zich toch wat oud te hebben gevoeld, direct na het zien van Trainspotting 2. De jaren negentig leken ineens wel héél lang geleden. 'Klopt', zegt McGregor. 'De film maakt dat je je eigen leven overdenkt. Had ik ook. Ik voelde me na afloop van de première in Edinburgh verslagen. Mijn jeugd leek ineens ver weg.'

'Dat is niet de opzet van de film', suggereert collega-acteur Jonny Lee Miller (44), 'maar wel een interessant bijeffect.'

Lees ook:

Vooraf lag de kritiek voor het oprapen, maar T2 is een uitstekende, tamelijk ingenieuze film. De echo van het origineel klinkt op talloze manieren door.

Het is volgende week exact 21 jaar geleden dat Trainspotting uitkwam, Danny Boyle's verfilming van de junkie-schelmenroman van de Schotse schrijver Irvine Welsh. Ook wel de bekendste Schotse film ooit gemaakt. Of de populairste cinematografische bijdrage aan de Cool Brittania, de periode in de jaren negentig waarin het Verenigd Koninkrijk vooropliep in de popcultuur. De film is tevens bekend van het bijbehorende Trainspotting-muziekalbum, inclusief de zeitgeist-single Born Slippy van Underworld. Maar eerst waren er de personages: dat viertal zowel stripachtige als levensechte vrienden, of soort-van-vrienden. Antiheld Renton, sul Spud, vedette Sick Boy en psychopaat Begbie.

McGregor mag succesvol acteur zijn in zo'n zestig speelfilms (Moulin Rouge!, Star Wars, The Impossible), hij overtrof nooit die ene rol als Mark Renton, de spil van de junkievertelling.

Zoals Lee Miller, succesvol tv-acteur (Dexter, Elementary), ex-echtgenoot van Angelina Jolie en telg uit een beroemd acteursgeslacht (zijn opa is Bernard Lee, M in legio 007-films), op straat nog altijd wordt aangesproken op zijn rol als Sick Boy, de meest stijlvolle van de heroïnegebruikers. 'Ik heb dat altijd een beetje raar gevonden, mensen die zeggen: 'Jij bent Sick Boy, jij bent cool.' Ik lijk helemaal niet op die gast. Hij is zelfverzekerd, extravert. Ik niet.'

Lees ook:

De soundtrack bij Trainspotting was bijna net zo legendarisch als de film zelf. Ook de plaat bij T2 voelt de tijdgeest haarfijn aan.

Affiche voor Trainspotting uit 1996 Beeld
Affiche voor Trainspotting uit 1996Beeld

Ook Robert Carlyle is aanwezig, vertolker van de nodeloos gewelddadige Begbie, de enige niet-gebruiker in de vriendengroep uit de film. De 55-jarige Schot speelde tevens in die andere Britse jarennegentigklassieker, The Full Monty. En regisseur Boyle schuift aan, de inmiddels 60-jarige Brit en Oscarwinnaar (Slumdog Millionaire, 2008).

Vierde trainspotter Spud ontbreekt: acteur Ewen Bremmer (45) had verplichtingen waar hij niet onderuit kon. Dat het moeite kost dit viertal acteurs bijeen te krijgen, kan Boyle bevestigen. 'De zomervakantie was de enige optie voor de opnamen. Verder werken ze bijna elke dag, zeker met die televisieseries. Dus ik vroeg ze: alsjeblieft, wacht met het boeken met tickets voor Bermuda of waar je ook heen wil.' Carlyle, met authentieke Schotse tongval: 'Aye, daar kun je me altijd vinden, Birmudah.'

In Trainspotting 2, ook wel T2, worden de personages herenigd, twintig jaar nadat een van hen de vriendschap heeft verraden door de opbrengst van een drugsdeal niet netjes te verdelen. Renton keert terug van zijn burgerbestaan in Amsterdam, junkie Spud verkeert nog altijd in de goot van Edingburgh, Sick Boy financiert zijn cocaïneverslaving als pooier/oplichter, nog altijd hopend op die ene grote slag en Begbie zint al decennia op wraak in de gevangenis. Ze zijn ouder, nu, maar niet gelukkiger of wijzer.

Carlyle: 'Begbie is een boze man, veel gevaarlijker nog dan in de eerste film. Dus als hij vrijkomt...'

Boyle: 'Als je de 40 passeert, kun je niet meer doen alsof je nog een tiener bent. Maar dat doen ze wel, deze mannen. Dat is enigszins eh... treurig. In de eerste film gaven ze nergens om. Niet om elkaar, niet eens echt om zichzelf. Als je de middelbare leeftijd bereikt, zie je in dat er zaken zijn waaraan je wél aandacht moet schenken. Ze hebben wroeging, ze moeten zich verzoenen.'

De litanie van Renton uit de eerste film, waarin hij 'eerlijk' heroïnegebruik afweegt tegen de valse geneugten van een geordend burgerbestaan, pronkte op de originele filmposter: 'Choose life. Choose a career. Choose a family. Choose a fucking big television...' en zo verder. Ook deel twee kent zo'n opsomming, nu geactualiseerd: 'Choose life. Choose Facebook, Twitter, Instagram, and hope that someone, somewhere cares...'

Boyle: 'Zijn speech in de eerste film was recalcitrant, het sarcasme van de jeugd tegenover de volwassen wereld: dit is wat je ons te bieden hebt, toch? Rentons speech in de nieuwe film is treurig. Hij wil uithalen naar al die zogenaamde instant-communicatie, wat heb je eraan? Er zit ook iets onder: Renton kwam niet naar huis voor de begrafenis van zijn moeder. Dat draagt hij nu mee in zijn hart, als hij eindelijk terugkeert naar Edinburgh.'

Lee Miller: 'Die twintig jaar zijn essentieel. Eerder kon je deze film niet maken. Ik heb alleen geen idee hoe twintigers van nu op de film zullen reageren. Ik merk wel dat ook jonge collega's superopgewonden zijn. Terwijl ze hooguit 2 of 6 waren toen Trainspotting uitging.'

Boyle: 'De meeste jongeren hebben slechts stukjes Trainspotting gezien, op YouTube. Ook vanwege de muziek. Ze kennen Begbie. Dat zeker.'

Carlyle: 'Iedereen kent Begbie.'

Filmposter Beeld
FilmposterBeeld

Boyle: 'Een van de tragedies van ouder worden is dat je die vanzelfsprekende voeling met muziek verliest. Vroeger was het als ademen, je dacht er niet over na. Nu moet ik worstelen om bij te blijven. Het lukt wel hoor, mede dankzij mijn dochters.'

Carlyle: 'Zo doe ik het ook.'

Boyle: 'Mijn dochters kozen de muziek niet, maar ze namen me wel mee naar Wolf Alice (rockband uit Londen, red.) en Young Fathers (hiphop uit Edinburgh). Dat was een belangrijke gebeurtenis voor me. Daarna voelde ik: oké, aan de muziek zal het niet liggen. Het is een nachtmerrie, normaal gesproken, muziek inpassen. Maar Young Fathers paste overal onder. Ik denk ook omdat ze uit de buurt komen.'

Er was een obstakel, voor Trainspotting 2. Boyle en McGregor raakten gebrouilleerd toen de regisseur na bij drie films te hebben samengewerkt met McGregor zijn vaste keuze verving door Leonardo DiCaprio, omdat hij beter lag bij de financiers van The Beach (2000). Boyle en McGregor spraken meer dan tien jaar geen woord met elkaar, ook niet toen ze toevallig eens samen op een intercontinentale vlucht zaten. 'Twee keer in mijn leven heb ik onvoldoende respect getoond voor een acteur', zegt Boyle. 'Ooit heb ik twee acteurs gecast voor dezelfde rol in een toneelstuk. Dan denk je: hoe kan dat gebeuren? Nou, het gebeurde mij. Die man overleed, jaren later, zonder dat we het ooit hadden bijgelegd. Ik ben daar nog steeds verdrietig over, want ik snap hem: het was kwetsend. En ik moet ook erkennen dat we ons niet correct hebben gedragen tegenover Ewan. Uiteindelijk heb ik mijn verontschuldigingen aangeboden en werden we weer vrienden, gelukkig.'

McGregor: 'Ik liep Danny toevallig tegen het lijf, in een klein restaurant in Soho. Ik had me al vaak voorgesteld hoe dat zou zijn, wat ik zou doen na al die jaren. Ik omhelsde hem. Dát wilde ik: hem knuffelen, want ik hou van hem. Het idee bestaat dat Danny ons moest overhalen om mee te doen, maar dat is niet zo. Het script viel twee jaar geleden in de brievenbus. We waren alle vier meteen om. Handtekening eronder, klaar.'

Boyle: 'We konden deze film niet maken als een van hen ontbrak. Ik was me bewust van het gevaar: als een van de vier minder belangrijk zou zijn in de tweede film, werd het link. Maar ze zijn volkomen gelijk. Het lijkt in de eerste film alsof Renton de hoofdrol speelt, maar dat zit 'm met name in de voice-over.'

Porno, de vervolgroman van Irvine Welsh uit 2002, diende als materiaal voor wat scènes, maar T2 wijkt af van het boek. Inmiddels is er ook een derde roman, The Blade Artist (2016), waarin vooral aandacht is voor Begbie. Welsh baseerde verschillende personages op mensen uit zijn (oude) omgeving. Hij heeft ook rollen in de films als dealer en (in deel twee) succesvol crimineel Mickey Forrester.

Boyle: 'Wat het boek van Irvine onderscheidt en ook het script overigens, is dat de personages vrij zijn van zoiets als een slachtoffermentaliteit. Hoe idioot ze zich soms ook gedragen: je voelt dat dit individuele stemmen zijn, dat de schrijver ze respecteert. Er is zit niks moraliserends in ze. En het drugsgebruik... dat is gewoon de werkelijkheid. Er zijn veel mensen die drugs gebruiken en sommige komen ermee weg.'

Van een derde filmdeel is nog geen sprake, maar geen van de acteurs sluit het uit. Ook regisseur Boyle niet. Die zei ooit: Trainspotting is de Star Wars van Schotland.

McGregor: 'Dat citaat wordt aan veel mensen toegeschreven. Ik zei het ook. Hij ook.'

'Nee', zegt Lee Miller. 'Ik zei dat Danny het zei.'

McGregor: 'Ik ben wel bang geweest dat ik het niet meer kon. Dat wat mij Renton maakte er niet meer is. Maar dan kom je op de set, je ziet de anderen en ineens is het terug. Ik had zelfs een fysieke herinnering.'

Ook T2 komt met een wc-scène. 'O mijn God, dacht ik. Dit is zoals in de eerste film, toen ik uit die pot klom!'

Escortdame

Actrice Kelly Macdonald (No Country For Old Men, Boardwalk Empire) werd van de straat geplukt voor haar debuutrol in Trainspotting als Diane, de minderjarige scholier die junkie Renton mee naar huis neemt na een nacht stappen. Ze keert even terug in Trainspotting 2, als succesvolle advocaat.

De belangrijkste vrouwenrol in de vervolgfilm is weggelegd voor Anjela Nedyalkova, als escortdame. De Bulgaarse actrice speelde eerder in The Paradise Suite van de Nederlandse regisseur Joost van Ginkel. Regisseur Danny Boyle: 'Ze is al die mannen in Trainspotting de baas.'

Meer over