opera

Regisseur Barrie Kosky laat in operaklassieker ‘Die Dreigroschenoper’ vooral de muziek gloriëren

Donderdag 19, vrijdag 20 en zaterdag 21 mei is een nieuwe versie van de opera van Kurt Weill en Bertolt Brecht in Nederland te zien. Zes vragen over dit beroemde werk.

Hein Janssen
‘Die Dreigroschenoper’ van het Berline Ensemble. Regisseur Barrie Kosky focust in een tijdloze vormgeving vol stellages meer op de liefdesverhalen dan op de satire. Beeld Jörg Brüggemann
‘Die Dreigroschenoper’ van het Berline Ensemble. Regisseur Barrie Kosky focust in een tijdloze vormgeving vol stellages meer op de liefdesverhalen dan op de satire.Beeld Jörg Brüggemann

Een nieuwe, Berlijnse versie van Die Dreigroschenoper van Kurt Weill en Bertolt Brecht in Nederland: is dat bijzonder?

Absoluut. Dit is namelijk een productie van het Berliner Ensemble, waar Die Dreigroschenoper in 1928 in wereldpremière ging en een ongekend succes werd. De opera is er altijd op het repertoire blijven staan, en om de zoveel jaar wordt een nieuwe regisseur gevraagd. De laatste was Robert Wilson: zijn enscenering ging in 2007 in première en heeft het tot 2020 volgehouden. In 2009 was deze eigenzinnige productie in het Muziektheater in Amsterdam te zien. De versie die nu naar Nederland komt, is geregisseerd door Barrie Kosky.

Barrie Kosky, waar kennen we die ook alweer van?

Kosky is momenteel ‘hot’ in de operawereld. Hij regisseerde recent nog bij de Nationale Opera & Ballet in Amsterdam de opera Tosca, een productie die door pers en publiek enthousiast werd ontvangen. De van oorsprong Australische theatermaker is nu tien jaar intendant van de Komische Oper in Berlijn, maar gaat daar na dit seizoen weg om de wereld verder te veroveren. In Nederland regisseert hij de komende jaren drie opera’s van Puccini, na Tosca volgt eind dit jaar Turandot en daarna Il trittico.

Toneelschrijver Bertolt Brecht (1898-1956) Beeld Getty
Toneelschrijver Bertolt Brecht (1898-1956)Beeld Getty

Waar gaat Die Dreisgroschenoper ook alweer over?

Het verhaal speelt zich af in Soho, Londen, want Brecht baseerde zich op The Beggar’s Opera van John Gray uit 1728. In het kort gaat het over het wel en wee van een bedelaarsbende aan de onderkant van de samenleving. Boeven, hoeren en klaplopers bevolken het stuk en tussen hen zijn er verschillende liefdesperikelen. Hoofdpersonen zijn de meedogenloze crimineel Mackie Messer (oftewel Mac the Knife), Peachum, koning der bedelaars, zijn dochter Polly (die valt voor Mackie Messer) en de corrupte politiecommissaris Jack Brown. Brechts tekst is bedoeld als satire op de kapitalistische maatschappij, vanuit de krochten van de samenleving. ‘Eerst het vreten, dan de moraal’ is een beroemde zin uit het stuk. Overigens is Die Dreigroschenoper eigenlijk geen opera, maar een toneelstuk met 22 liederen. Maar juist door de onvergetelijke muziek van Kurt Weill is het werk klassiek geworden.

Wat is er anno 2022 zo bijzonder aan de visie van Kosky op dit klassieke muziektheater uit 1928?

Het maatschappijkritische speelt bij Kosky minder. Zijn regie blinkt vooral uit in de muzikaliteit; bij hem is Brechts tekst niet meer dan een vehikel om Weills muziek te laten gloriëren. Bovendien focust Kosky in een tijdloze vormgeving vol stellages meer op de liefdesverhalen dan op de satire, die je nu misschien wat gedateerd zou kunnen noemen. Die Dreigroschenoper heeft een aantal klassieke songs opgeleverd, waaronder Die Moritat von Mackie Messer (Mack the Knife), Kanonen-song en Seeräuberjenny (Pirate Jenny). Die nummers zijn de afgelopen eeuw door tal van beroemde artiesten gezongen. Natuurlijk door Duitse chanteuses als Lotte Lenya, Gisela May en Hildegard Knef, maar ook door Frank Sinatra, Nina Simone en Sting. In ons land zongen onder anderen Corry Brokken, Adèle Bloemendaal en Jenny Arean dit repertoire.

Wat waren de memorabele Nederlandse uitvoeringen van De driestuiversopera?

De allereerste was al in 1929, een jaar na de wereldpremière, door het Oost-Nederlandse Toneelgezelschap. Recenter zijn vooral producties van het Noord Nederlands Toneel (Groningen) en het Nationale Toneel (Den Haag) noemenswaardig. In Groningen regisseerde Matthijs Rümke in 2000 een vrije bewerking met NUHR-cabaretiers Viggo Waas en Peter Heerschop en acteurs als Titus Tiel Groenestege en Margot Rôs. Opvallend: de toen piepjonge Carice van Houten speelde het meisje Polly. ‘Met een minimum aan middelen trekt ze alle aandacht, haar verschijning heeft een haast magische glans – een zeldzaam perfect optreden’, schreef de Volkskrant destijds. Bijzonder ook was in 2011 de afscheidsvoorstelling van Franz Marijnen in Den Haag. Hij regisseerde onder meer Mark Rietman, Peter Tuinman, Betty Schuurman en Anniek Pheifer.

Wat zouden we nog meer van Brecht moeten zien?

Hét stuk dat anno 2022 gespeeld zou moeten worden: Moeder Courage en haar kinderen. Over goed en fout, keuzen maken, menselijke hebzucht, opoffering en collaboreren. Hoogst actueel.

Die Dreigroschenoper van Bertolt Brecht en Kurt Weill door Berliner Ensemble.

19 t/m 21/5, Internationaal Theater Amsterdam

Componist Kurt Weill (1900-1950). Beeld Bettmann Archive
Componist Kurt Weill (1900-1950).Beeld Bettmann Archive

Nog meer Brecht en Weill

Naast Die Dreigroschenoper leidde de samenwerking tussen Bertolt Brecht en Kurt Weill tot nog een paar beroemd geworden werken. Het bekendst zijn Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny (1927), Happy End (1929) en Mann ist Mann (1931). Bijzonder is ook Die Sieben Todsünden (1933), balletmuziek met tekst, in een choreografie van George Balanchine. In Nederland werd dit dansstuk onder meer uitgevoerd door het Nederlands Danstheater.

Meer over