Horror / Sci-fi

Red Dragon

Hannibal Lecter is niet eng meer

Jan Pieter Ekker

Wat een charmante, voorkomende man toch, die Dr. Lecter. Aan het slot van The Silence of the lambs belt hij vanaf zijn vluchtoord FBI-agente Clarice Starling om haar te feliciteren met haar behaalde diploma. Vergeten zijn de fileerpartijen en happen uit mensenlevers en -tongen. Daar kan zelfs de uitsmijter - 'Ik moet ophangen, Clarice. Ik krijg een oude vriend te eten' - niets aan veranderen. Sterker: dergelijke punchlines maakten juist een ikoon van Hannibal Lecter. De psychopaat als goede bekende.

Volgens een onderzoek in het Amerikaanse blad Entertainment Weekly is Hannibal the Cannibal de populairste filmgriezel aller tijden, vóór Freddy Krueger, Darth Vader, Norman Bates en de haai uit Jaws. De reden is simpel, aldus Anthony Hopkins, die in Red Dragon voor de derde keer in de huid kruipt van Dr. Lecter. 'Hij vertegenwoordigt de donkere kant van ieder mens.'

The Silence of the Lambs werd een enorm succes; Jonathan Demme's film bracht een vermogen op en werd bekroond met de vijf belangrijkste Oscars - uniek voor een thriller annex horrorfilm: beste film, beste regie, beste scenario (Ted Tally), beste mannelijke (Hopkins) en vrouwelijke (Jodie Foster) hoofdrolspeler.

Er volgde een stortvloed aan tweedehands imitaties (zoals Kiss the Girls en The Bone Collector) en parodieën (dieptepunt: Il silenzio dei prosciutti, ofwel Silence of the Hams met Dr. Animal Cannibal Pizza en Jo Dee Fostar). Recent nam Mike Myers de erudiete seriemoordenaar op de hak in Austin Powers in Goldmember.

In een zwaarbewaakte, maagdelijk witte cel zit Dr. Evil een gevangenisstraf van 400 jaar uit. Als Austin bij hem langskomt, worden alle overbekende Hannibal-oneliners nog eens op een rij gezet, van 'ik verwachtte u al', 'wij zijn niet zo verschillend, u en ik' tot 'quid pro quo'. Aan het eind van de scène blijkt de celdeur niet op slot te zitten.

Een écht vervolg op The Silence of the Lambs liet meer dan tien jaar op zich wachten. Toen zijn manuscript eindelijk klaar was, stuurde auteur Thomas Harris het niet alleen naar zijn uitgever, maar ook meteen ter goedkeuring naar de Oscarwinnaars Demme, Tally, Foster en Hopkins.

Zelfs na vijftien scenarioversies wilde Demme niet meedoen. Foster noemde het script zelfs weerzinwekkend, waarop Julianne Moore de rol van agent Clarice Starling zonder problemen van haar overnam.

Anthony Hopkins keerde als enige wél terug in Hannibal (2001). Niettemin is het monster onherkenbaar veranderd. Zo dreigend als Hannibal was achter slot en grendel, zo koddig is hij op vrije voeten. Een lederen muilkorf, die zijn kaken in The Silence of the Lambs stijf op elkaar houdt, kan de angst voor een dodelijke beet niet wegnemen. Die vrees is in Hannibal verdwenen. Waar Demme vooral veel suggereerde, liet regisseur Ridley Scott Dr. Lecter te buiten gaan aan gruwelijkheden die zo expliciet zijn dat je er wel om móet lachen. Het angstaanjagende monster is veranderd in een wanstaltige snob, die 'okidoki' zegt, of 'goody, goody'.

In Red Dragon - naar het gelijknamige eerste deel uit Harris' Hannibal-trilogie, dat in 1986 al werd verfilmd als Manhunter - is het nog slechter met hem gesteld. Regisseur Brett Ratner voert hem op in een proloog die niet in Harris' boek voorkomt. Daarin ergert Dr. Hannibal, dan nog een beroemd psycholoog die geregeld door de politie wordt geraadpleegd, zich aan de valse noten van de ongeïnspireerde fluitist van het orkest waarvan hij bestuurslid is. In de volgende scène voert Lecter de vermiste fluitspeler tijdens een intiem diner aan zijn onwetende collega-bestuursleden. Hij knipoogt nog net niet naar het publiek.

Hopkins' aspiraties om Hannibal in Red Dragon als een echte, woeste schurk neer te zetten, worden voor de film goed en wel begonnen is al gekielhaald. Hannibal is een crowd pleaser; de Robin Hood onder de seriemoordenaars, die alleen maar nietsnutten en uitschot ombrengt.

In The Silence of the Lambs moet de onzekere Clarice

gewetenloze, manipulatieve, paranormaal begaafde gek in ruil voor aanwijzingen over seriemoordenaar Buffalo Bill haar dromen vertellen. In Red Dragon kruipt Hannibal niet meer onder de huid, maar neemt hij, in ruil voor informatie over seriemoordenaar The Tooth Fairy, genoegen met een copieus maal. Hannibal is zichzelf niet meer. De dreiging in zijn stem is weg, zijn ijzige blik boezemt geen angst meer in. Ondanks een streng dieet (Hopkins viel meer dan tien kilo af) en een corset ziet Hannibal eruit alsof hij zijn slachtoffers in het geheel heeft verorberd en niet alleen hun lever bij een goed glas chianti.

De pas 33-jarige Brett Ratner, die eerder de stroperige kerstfilm The Family Man en de Jackie Chan-vehikels Rush Hour en Rush Hour 2 maakte, imiteert wat hij maar kan imiteren, maar mist de essentie.

Red Dragon heeft dezelfde producent (Dino De Laurentiis) als Manhunter en dezelfde cameraman (Dante Spinotti). Een groot aantal scènes, camerabewegingen en dialogen is (bijna) identiek aan de versie van Michael Mann, de gevangenis is gekopieerd uit The Silence of the Lambs. Dezelfde acteurs duiken op in dezelfde rollen (Anthony Heald als gevangenisdirecteur, Frankie Faison als bewaker). Daarnaast lieten grote sterren zich strikken: Edward Norton speelt de paranormaal begaafde FBI-agent Will Graham, Harvey Keitel zijn baas. Ralph Fiennes is de moordenaar die in een rode draak wil transformeren, Emily Watson zijn blinde collega en geliefde, en Philip Seymour Hoffman een roddeljournalist die een van de slachtoffers wordt.

Het helpt niets. Red Dragon, naar een scenario van Ted Tally, is nóg lachwekkender dan Hannibal (die was over the top, barok en vol grand guignol, maar had tenminste een eigen stijl), en haalt het ook niet bij Manhunter.

In die versie wordt met geen woord gerept over Hannibals gruweldaden; het enkele feit dat hij levenslang opgesloten zit achter tralies en onbreekbaar plexiglas maakt hem al angstaanjagender dan de gezellige dikkerd in de halfbakken kopie.

Hannibal was de engste man van de wereld toen zijn daden grotendeels onzichtbaar bleven. Die status is met hem aan de haal gegaan; hij is een parodie op zichzelf geworden.


Meer over