Reconstructie van een 'stommiteit'

Soms lijken fouten in de Volkskrant te wijten aan onderaardse krachten. Nee, het gaat niet om het beruchte zetduiveltje, dat naar mijn idee vrijwel nooit meer als excuus wordt opgevoerd in de krant....

Op een duidelijk voorbeeld van die onbegrijpelijke krachten maakte lezer Bert Vuijsje uit Amsterdam ons attent. In het zaterdagse katern Media constateerde hij 'een idiote stommiteit'. Het betrof een artikeltje van Frank van Herk over de befaamde bassist en componist Charles Mingus. Daarbij was een foto geplaatst waarop niet Mingus stond, maar de saxofonist Sonny Rollins.

In de Volkskrant van maandag werd die fout weliswaar prompt gecorrigeerd in een 'Abuis'. Maar in die rubriek wordt vrijwel nooit uitgelegd waarom iets fout is gegaan. Volgens Vuijsje is zo'n summiere correctie ook onvoldoende: 'Uit ervaring weet ik dat in zo'n geval de auteur – in dit geval dus Frank van Herk – toch door de lezers op zo'n fout of vergissing wordt aangekeken.'

Hij kan wel eens gelijk hebben. Komt immers de geloofwaardigheid niet in het geding als een jazzkenner en -journalist het verschil niet lijkt te weten tussen de bassist Mingus en de saxofonist Rollins? En wie zet een foto waarop ontegenzeggelijk een saxofonist staat te spelen bij een artikel dat uitsluitend over een bassist gaat?

Bij Frank van Herk lag de fout niet. Want hij had alleen de tekst geleverd. De keuze voor de foto, die het artikel moest illustreren, lag bij de Media-redactie. Zij had foto's van Mingus opgevraagd bij de VPRO. In een blokje van vier foto's, die de Volkskrant ontving, waren er twee inderdaad van bassist Mingus. Maar de VPRO had niet gewaarschuwd dat op de andere twee Rollins stond.

Weliswaar was elke foto voorzien van de naam van de musicus. Echter, de Media-redactie had het blokje niet bekeken. Ten behoeve van de vormgevers was het direct geprint met Photoshop in de veronderstelling dat het foto's van Mingus waren.

De print zorgde voor extra verwarring. Want de foto's bleken in het printproces zo sterk uitvergroot, dat niet meer zichtbaar was wie erop stond. De musici waren nauwelijks herkenbaar. Maar onder één foto stond de naam Mingus – voor de redactie het bewijs dat de man op álle foto's Mingus was.

Bijna was het wél goed gegaan. Want op de eerste foto die de vormgever uitkoos, stond inderdaad Mingus. Maar haar afmeting paste bij nader inzien niet bij de gekozen vormgeving. Omdat de vormgever de foto koos aan de hand van de print die hij gekregen had, veronderstelde ook hij dat op alle foto's de bassist Charles Mingus stond. Bij zijn nieuwekeuze ging het verkeerd: saxofonist Rollins kwam in de krant, niet bassist Mingus.

De fotoredactie, die moet zorgen dat de gevraagde foto in een mapje wordt geplaatst, waaruit de vormgevers ze kunnen ophalen, treft evenmin blaam. Zij krijgt enkel opdracht om de gevraagde foto gereed te maken. Als zijzélf in het eigen archief een portret van Charles Mingus had moeten opzoeken, zou zij gecontroleerd hebben of de man op de foto wel de beroemde bassist was. Want dat is de normale procedure.

Ligt de schuld dan toch niet bij de Mediaredactie? Zij beslist immers welke foto wordt geplaatst. Maar zij krijgt uiteindelijk ook nog eens de drukproeven van de pagina's om te controleren of alles wel juist is.

Bij het controleren van de proeven had de eindredacteur wellicht kunnen opvallen dat de man op de foto saxofonist was en niet de bassist over wie het artikel ging. 'Je moet een jazzkenner zijn, wil je weten dat Charles Mingus bassist is en Sonny Rollins saxofonist', vindt hij. 'En zo'n kenner ben ik niet. Sommige jazzmusici bespelen volgens mij meerdere muziekinstrumenten.'

Deze reconstructie van een 'idiote stommiteit' laat zien hoe gemakkelijk bij een krant fouten kunnen worden gemaakt waarop geen mens grip lijkt te hebben. Veel processen bij het maken van een dagblad zijn tegenwoordig geautomatiseerd. Je zou zeggen dat de kans om fouten te maken zo kleiner wordt. De praktijk bewijst dat de menselijke controle verslapt. Het is een somber perspectief als onjuiste informatie blindelings de krant en daarmee de lezer bereikt.

Meer over