Nieuws

Rechter: Balletorkest moet musicus die er als ‘schijnzelfstandige’ werkte, in dienst nemen

De Kunstenbond, de vakbond voor professionals in de culturele sector, heeft een rechtszaak gewonnen die verstrekkende gevolgen zou kunnen hebben voor hoe er door de Nederlandse symfonieorkesten wordt gewerkt. Remplaçanten – gastspelers bij de orkesten – die een dienstverband ambiëren, hebben daarvoor munitie gekregen na een uitspraak van de kantonrechter in Amsterdam.

Hoboïst Dorine Schoon werkte tien jaar voor het Balletorkest, maar werd toen verteld dat ze niet meer ingehuurd zou worden.  Beeld Renate Beense
Hoboïst Dorine Schoon werkte tien jaar voor het Balletorkest, maar werd toen verteld dat ze niet meer ingehuurd zou worden.Beeld Renate Beense

Sinds 2010 werd hoboïst Dorine Schoon ingehuurd door het Balletorkest, dat de voorstellingen van Het Nationale Ballet en het Nederlands Danstheater begeleidt. Het was haar belangrijkste opdrachtgever. De laatste seizoenen speelde ze in zo’n vier van de tien producties mee. In april vorig jaar kreeg ze plotseling een telefoontje met de mededeling dat ze niet meer zou worden gevraagd.

Schoon, bekend als oprichter van het Platform voor Freelance Musici, schakelde de Kunstenbond in. Die spande een rechtszaak aan omdat er sprake zou zijn geweest van schijnzelfstandigheid.

‘Alles wees op arbeidsrechtelijke ondergeschiktheid’, zegt de advocaat van de Kunstenbond, Coby van den Berg. ‘Er was geen enkele onderhandelingsruimte over honoraria. Ze kon haar werktijd niet zelf indelen, zich niet laten vervangen. Voor een remplaçant houdt de zelfstandigheid op zodra hij toezegt om deel te nemen aan een project, daarna moet hij luisteren naar de dirigent en, in Dorines geval, de eerste hoboïst.’

In een orkest zijn er strikte kledingvoorschriften, stoelindelingen: daarin is er geen verschil tussen een musicus met of zonder dienstverband. Van den Berg: ‘Er waren situaties die veel leken op functioneringsgesprekken. Kortom, ze was geen ondernemer.’

De rechter stelde de bond vorige week in het gelijk en oordeelde dat Schoon vanaf augustus 2020 doorlopend in loondienst is. Bijzonder aan de zaak is ook de aanpak: anders dan bij de zaak tegen maaltijdbezorger Deliveroo, ging de strijd niet om de vraag óf er sprake was van een arbeidsrelatie, maar was het strijdpunt de vernietiging van de opzegging van de arbeidsovereenkomst – terwijl Schoon alleen een opdrachtovereenkomst getekend had. Volgens de rechter is een dienstverband dus voldoende aangetoond.

Voor het Balletorkest is het de tweede keer in een jaar dat het een zaak over een musicus verliest. In de zomer oordeelde de rechtbank in Amsterdam dat een weggestuurde contrabassist ten onrechte als freelancer was aangemerkt: ook hier was sprake van een arbeidsrelatie. Het orkest ging niet in beroep.

Dat overweegt het Balletorkest dit keer wel, zegt directeur Piet van Gennip. ‘We hadden deze uitkomst niet verwacht.’ Waarom hij de samenwerking met Schoon beëindigde? ‘Daar waren artistieke redenen voor. Die zijn ook met haar gedeeld. Ik vind het niet netjes om die toe te lichten.’

Dorine Schoon, die door haar strijd voor volwaardige beloning van musici geregeld de pers haalde, gelooft niet dat het om de kwaliteit van haar spel ging. ‘Als ik niet goed zou zijn, waarom ben ik dan tien jaar lang ingezet en heb ik complimenten gekregen? Ik heb er met veel plezier gewerkt. Feit is dat sinds ik me hard maak voor freelancemusici, ik echt veel minder door orkesten ben gevraagd.’

Of ze door wil bij het Balletorkest, weet ze nog niet. Ze viel naar eigen zeggen ‘buiten alle steunmaatregelen’ en heeft een baan aangenomen waarin ze advies geeft aan organisaties in de culturele sector.

Invallers

Vrijwel alle symfonieorkesten werken met invallers, zogenoemde remplaçanten. Een traditioneel orkest heeft bijvoorbeeld zelden een saxofonist in dienst, omdat de saxofoon pas laat de klassieke muziek bereikte: die wordt dan als gastspeler gevraagd. Mede door de bezuinigingen van de afgelopen decennia, zijn orkesten kleiner bezet, waardoor ze voor grote projecten van extra spelers gebruik moeten maken. Het Balletorkest is met 45 musici in vaste dienst klein bezet.

Meer over