Klassieke muziek

Ralph van Raat weet de minimale wendingen in de Techno Etudes van Karen Tanaka veel reliëf te geven

Het zijn de boeiendste stukken die de pianist deze avond op de Gaudeamus Muziekweek brengt.

Ralph van Raat plukt aan zijn piano in C.A.G.E. Beeld Anna van Kooij
Ralph van Raat plukt aan zijn piano in C.A.G.E.Beeld Anna van Kooij

‘Sorry voor de mensen uit Amsterdam, maar in Utrecht is het veel beter samenwerken.’ Henk Heuvelmans glimlacht, maar hij meent het. Van 1991 tot eind vorig jaar was hij artistiek directeur van de Gaudeamus Muziekweek, al meer dan 75 jaar lang een toonaangevend festival voor de eigentijdse klassiek muziek. Nu is hij met pensioen. Het festival opent dit jaar met een recital van pianist Ralph van Raat, dat ook een afscheidsfeest is voor Heuvelmans.

Het publiek krijgt toespraken en glaasjes bubbels. De huidige directeur, Martijn Buser, vertelt hoe Heuvelmans in 2010 de bezuinigingsbui al zag hangen. Hij heeft toen Gaudeamus gered door het los te koppelen van het inmiddels ter ziele gegane Muziek Centrum Nederland. En, niet onbelangrijk, door Amsterdam te verruilen voor Utrecht.

Stilstaan bij het verleden hoort bij afscheid nemen. Toeval of niet, Van Raat speelt ook stukken die binnen de nieuwe muziek nu oud zijn. Dat geldt niet alleen voor zijn toegift aan Heuvelmans, Cloches d’angoisses et larmes d’adieu van Olivier Messiaen, uit 1929. Het dwalende C.A.G.E. van Tan Dun, een eerbetoon aan zijn mentor John Cage, klinkt nu historisch experimenteel.

Toch doet Van Raat je bijna geloven dat hij het ter plekke bedenkt, terwijl hij in de klankkast van de vleugel snaren staat te knijpen, plukken en bewerken met wat hij noemt zijn ‘speelgoed’ – een kopje, een rubberen wisser. Wat ook de bedoeling is bij deze verkennende vivisectie van het instrument.

Techno Etudes I en II van Karen Tanaka zijn de boeiendste werken op Van Raats tablet. Hij weet de minimale wendingen binnen de atletische ritmiek veel reliëf te geven. Het enige gloednieuwe stuk, Novelty is a Density of Connection, is van Gen Tanaka, een van de jonge componisten genomineerd voor de Gaudeamus-prijs. G. Tanaka gebruikt veel van dezelfde bouwstenen als K. Tanaka, alleen het verrassingselement ontbreekt.

Aansluitend op het virtuoze optreden van Van Raat gaat Follow in wereldpremière. Dit muziektheaterstuk over fake news van Igor C Silva beukt je zintuigen bont en blauw met machinaal geluidsgeweld, honende koperblazers en manisch flikkerende videobeelden.

Midden in deze ontregelende klankwereld doet Stephanie Pan haar pakkende verhaal. Ze speelt, af en toe zingend, een tv-journalist die een verhaal verzint om volgers te vergaren. Pan en het Ensemble Klang zijn samen fantastisch. Jammer van het cliché aan het eind, als Pan een felle lamp op de toeschouwers richt om ze te betichten van medeplichtigheid aan haar bedrog.

Gaudeamus Muziekweek

Klassieke muziek

★★★☆☆

Pianowerken van Gen Tanaka, Karen Tanaka, Tan Dun e.a. door Ralph van Raat. Follow van Igor C Silva door Ensemble Klang en Stephanie Pan. 8/9. TivoliVredenburg, Utrecht. Volgende concerten t/m 12/9.

Meer over