Radiootje spelen op zee

'We zijn een stel oude mannen die tienermuziek van toen draaien', zegt Alan West, één van de eerste dj's van Radio Northsea International....

door Peter van den Berg

WANNEER is het nu eindelijk eens afgelopen?

Nooit, kennelijk.

Maar het is allemaal wel anders geworden.

Voor de kust van Clacton on Sea aan de oostkust van Engeland ligt de LV 18, een voormalig lichtschip dat deze maand het home is van Radio Northsea International (RNI). De twee zendmasten op het schip zijn vanaf de pier duidelijk zichtbaar, evenals de 15 meter hoge lichttoren. Een van de bemanningsleden op het schip, de Engelsman John Platt, verzorgt rondleidingen. Bezoekers mogen van hem rustig de lichttoren beklimmen, tot grote woede van de kapitein: 'Het beklimmen van de toren is absoluut verboden. Tegen alle regels en afspraken met de autoriteiten. Volkomen illegaal.'

Illegaal? Dat was toch juist het handelsmerk van de radiostations op zee? 'Nee', legt een Engelse fan, de 43-jarige Brit Simon Bingham, rustig uit op de pier van Clacton. 'Er is nooit illegaal uitgezonden. Toen het in Engeland in 1967 verboden werd om vanaf zee uit te zenden, zijn alle piraten gestopt. Datzelfde gebeurde met Radio Northsea en Veronica toen in 1974 Nederland eenzelfde wet bekrachtigde.' Alleen Radio Caroline weerstond de wet, maar ging aan mismanagement ten gronde.

Deze maand augustus is het allemaal al 25 jaar geleden. Voor Clacton in Essex is RNI voor anker gegaan, en ruim vijftig kilometer zuidwaarts, ten oosten van Londen, ligt de Ross Revenge, het schip van Radio Caroline. De twee ex-piraten hebben van de Britse autoriteiten een vergunning gekregen voor 28 dagen en mogen tot 31 augustus uitzenden. In Nederland komt het aloude Veronica even terug; tien dagen vanaf 21 augustus. Niet vanaf een schip, zoals het eigenlijk hoort, maar vanuit de kelder van een hotel in Hilversum.

Wie de acht natte treden van de touwladder zonder problemen weet te nemen, wordt enhousiast omhooggetrokken naar het dek van RNI. Het station is sinds vorige week woensdag terug in de lucht en zal de maand augustus van 1970 in herinnering brengen. 'Tot nu toe werkt alles uitstekend', zegt de organisator van het project, Paul Graham (47). Het vermogen van de zender is beperkt, want het is niet de bedoeling dat het station ook maar even een werkelijke concurrent wordt van de vele andere popstations in Engeland. 'Toch zijn we tot in Kent en aan de Belgische en Nederlandse kust te ontvangen.'

Graham heeft het lichtschip voor één jaar geleased voor 12 duizend pond. Aan de pier van Harwich zijn enkele enthousiastelingen maanden bezig geweest het schip op te knappen, te schilderen, watertanks aan boord te brengen en de studio in te richten. Eind vorige maand werden de twee zendmasten aan boord geplaatst en de zender geïnstalleerd. Alles is betaald door sponsors, waarvan de belangrijkste, Wilkin & Sons, een bedrijf dat doet in jam en marmelade, de naam Tiptree op het schip heeft laten schilderen.

Alan West (52) zit wat achteraf in de mess-room van de LV 18. Hij was in 1970 een van de eerste dj's op het zendschip, maar heeft na 29 jaar de nodige afstand genomen. 'Eigenlijk zijn we niet meer dan een stel oude mannen bij elkaar die tienermuziek van toen draaien. Dit is een big-boys-toy, meer niet. Paul Graham heeft mij als vriend gevraagd dit te doen, maar veel affectie heb ik er niet meer mee. Commerciële radio, waar RNI bijna dertig jaar geleden mee is begonnen, is ook wel erg doorgeschoten.'

Piratenradio heeft zijn tijd overleefd. Er zijn nu zoveel stations die continu popmuziek uitzenden, legt West uit. 'Radio is behang geworden. En als de luisteraar erbij betrokken wordt, gaat het om domme spelletjes waar eigenlijk niemand wat aan heeft.' Hij heeft zijn zinnen gezet op community-radio, voor en door het volk. 'Luisteraars leren hoe ze met de nieuwe media moeten omgaan, wat de mogelijkheden zijn. Op die manier breng je mensen in wijken weer bij elkaar. De huidige manier van radiomaken vervreemdt alleen maar.' Hij geeft toe in 29 jaar een draai van 180 graden te hebben gemaakt.

WIJ EN jullie. Groot was de wedijver tussen Radio Northsea en Veronica in de jaren zeventig. De Nederlandse familiezender, want meer was Veronica niet, had voor de Nederlandse kust vanaf het begin van de jaren zestig het alleenrecht en daar kwam in februari 1970 plotseling een eind aan. Twee Zwitserse handelaren in elektrotechnische onderdelen uit Zürich, Erwin Meister en Edwin Bollier, trokken met hun zendschip Mebo II, een samenvoeging van de eerste twee letters van de achternamen van de eigenaren, plotseling alle aandacht.

Het was een gevoel van 'ons schip versus dat bootje van jullie'. Veronica grossierde in Nederlandstalig werk. Mijn stil verdriet van Corrie en de Rekels, Bij ons staat op de keukendeur, Moeder daar zit een muis in de hoek, Als je mekaar niet meer vertrouwen kan en De meiden van de kermis, om maar een paar krakers te noemen.

RNI beschikte over een groot, modern schip, draaide Engelse en Amerikaanse hits, had veelal Britse presentatoren, een strakke top-30-formule en geen ouwe-wijven-programma's. 'Na het verdwijnen van alle andere Engelse piraten was Radio Northsea een aangename verrassing', constateerde dj Spangles Muldoon in de zomer van 1970 al.

Alan West onderschrijft dat gevoel. Toch trokken de Engelstalige uitzendigen van RNI in de zomer van 1970 nauwelijks sponsors, herinnert hij zich. De Zwitserse eigenaren zochten daarom contact met nachtclubeigenaar Kees Manders, die directeur moest worden van de Nederlandse tak van het station. De onderhandelingen mislukten, maar niettemin meende Manders recht te hebben gekregen op het schip. De Nederlander toog op een zaterdagmiddag naar het zendschip om het te laten opbrengen naar Scheveningen. De dj's deden live verslag van de schermutselingen. Heel Nederland leefde mee. Alan West: 'Een van de spannendste middagen op zee was dat.'

Daarbij bleef het niet. Een maand later bood concurrent Veronica de eigenaren van RNI een miljoen gulden als het station uit de lucht zou gaan. RNI sloot van de ene dag op de andere, want geld is geld. 'We wisten absoluut niet wat er gaande was, later hebben we dat hele verhaal beetje bij beetje boven water gekregen', zegt West. Toen RNI een klein half jaar later toch terugkwam in de lucht en de Zwitserse eigenaren het geld wilden terugstorten, leidde dat tot echte wild-westvertoningen op zee.

'Mayday, mayday, we urgently need assistance, our ship is on fire due tot a bomb thrown on board', weerklonk het op een zaterdagavond in mei 1971. Om de concurrentie uit de weg te ruimen, had de Veronica-leiding besloten een bom op het schip van RNI te plaatsen. Alan West was ook toen aan boord. 'Die bomexplosie was het ergst. We hebben vreselijk geluk gehad. De bom had geplaatst moeten worden bij een brandstoftank, maar kwam terecht bij een watertank. That was a very lucky mistake. Een droevige periode voor Veronica. Maar we maken allemaal fouten. De bom was niet bedoeld voor de bemanning op het schip, maar was gericht tegen de eigenaren.'

Later, in de jaren tachtig, zou de Mebo II alsnog ten onder gaan. Nadat RNI en Veronica op 31 augustus 1974 zwegen, kwam de Mebo II na veel omzwervingen in Libië terecht. Daar zonk het uiteindelijk voor de kust bij Tripoli, nadat het als schietschijf had gediend voor de Libische luchtmacht. Als hedendaagse opvolger heet het lichtschip voor de kust van Essex dezer dagen dan ook Mebo III.

De Britten op RNI geven volmondig toe dat er een groot verschil is tussen de Engelse dj's en veel Nederlandse collega's. Globaal genomen kun je zeggen dat de Engelsen idealisten zijn gebleven, zoals de platendraaiers op RNI, terwijl veel Nederlandse dj's later businessmen zijn geworden en daarmee hun schaapjes op het droge hebben gekregen.

Paul Graham heeft maandenlang in een blauwe overall lopen bikken aan de roestbak, honderden liters rode verf heeft hij weggeschilderd op de romp van het oude lichtschip. Hij heeft verstand van generatoren, van zenders, zendmasten en draaitafels. Hij heeft leidingen vernieuwd, watertanks aangelegd om te kunnen douchen en het toilet door te spoelen. Er kan eindelijk weer eens wat worden gekookt in de keuken. Graham is een manusje van alles, die het leuk vindt radiootje te spelen.

AAN DEZE kant van de Noordzee ligt dat toch een tikje anders. Veel werknemers van Veronica zijn, zoals dat heet, binnengelopen. Willem van Kooten alias Joost den Draaier begon na zijn periode als dj een platenlabel en werkt alleen nog omdat hij het niet kan laten. Rob Out, die ooit de lachlust opwekte door zijn manier van presenteren ('Dit is radiootje 192-tje') ligt al jaren met zijn voeten op tafel. Lex Harding, ook Veronica, doet het vanaf dit jaar wat rustiger aan en richt zich op zijn hobby, tuinieren.

De Britse dj's op het lichtschip kunnen om die verschillen wel lachen. 'We beschouwen deze maand op zee meer als een soort vakantie', zegt John Platt. 'Leuk dat Veronica ook tijdelijk terugkomt. Maar komen ze niet op zee? Vanuit een hotel? Ja, dat telt niet. Daar is echt geen kunst aan.'

Het is nog steeds niet afgelopen. Zelfs de wedijver herleeft na 25 jaar opnieuw.

Radio Northsea International, Lightvessel LV 18, Clacton on Sea, Essex, 1575 kHz AM, t/m 31 augustus. www.btinternet.com/ërni

Radio Caroline, Ross Revenge, Southend on Sea, Essex, 1503 kHz AM, t/m 31 augustus. www.radiocaroline.co.uk

Radio Veronica, kelder hotel Laapershoek, Hilversum, 1224 kHz AM, 21 t/m 31 augustus. (Wijzigingen voorbehouden)

Meer over