Reconstructie

Pure zelfkastijding (voor de liefhebbers): terug naar de zorgeloze carnaval van 2020

null Beeld Rob en Robin
Beeld Rob en Robin

Denken aan carnaval 2020 is denken aan alles wat al bijna een jaar niet kan. Pure zelfkastijding: Corto Blommaert en Gidi Heesakkers roepen het laatste zorgeloze feest in ‘hun’ Eindhovense café Bommel in herinnering.

Dagmar heeft nog geen zin in carnaval. Zoals ieder jaar heeft ze niet op tijd over een pak nagedacht, ondanks het voornemen van een carnaval geleden om volgend jaar op tijd over een pak na te denken.

Het is 22 februari 2020, zaterdagochtend, en ze is naar een Eindhovense bouwmarkt gereden voor een armoedige laatste-moment-improvisatie. Iets met het virus in China dan maar: een veel te grote wegwerpoverall, latex handschoenen, een stofmasker. ‘Ik ga als hypochonder’, appt ze. Ze weet hoe dit gaat: de zin komt vanzelf als ze straks in café Bommel staat.

In de middag loopt Jezus over het Wilhelminaplein. Zijn roodbruine pijpekrullen zijn al wat klitteriger dan gisteravond, zijn gewaad zit vol vlekken. En hoewel het vandaag niet warmer zal worden dan een graad of 10, draagt Stephen geen sokken in zijn sandalen. Met wilde armgebaren probeert hij iets duidelijk te maken aan een cameraploeg van Hart van Nederland.

‘Uiteindelijk is carnaval inherent aan risico nemen... Maar ik snap het wel, want er lopen hier allemaal bejaarden rond, en kinderen’, bast Stephen. Hij wijst naar boven, waarbij een golf bier ontsnapt uit het blikje in zijn hand. Het SBS-programma is naar Eindhoven gekomen vanwege de harde wind die een stokje heeft gestoken voor de optocht, die hier traditiegetrouw op de eerste officiële carnavalsdag door het stadscentrum trekt.

‘Carnaval is inherent aan risico nemen.’ Beeld Rob en Robin
‘Carnaval is inherent aan risico nemen.’Beeld Rob en Robin

Windkracht 5, de optocht in Lampegat die niet doorgaat omdat de wagens zouden kunnen omwaaien, hoe ‘zuur’ dat is, in de woorden van burgemeester John Jorritsma – daar gaat het over in het nieuws. Niet over het coronavirus. Hoewel: er was ophef over een smakeloos, ronduit racistisch carnavalsliedje, gedraaid op Radio 10. ‘Hé jongens, dat virus neemt geen pauze/ We motten dat niet hebben in ons land/ Het komt allemaal door die stink-Chinezen’.

Er was dat bericht over een steunactie voor een Chinees restaurant in Leende, vlak bij Eindhoven, dat noodgedwongen de deuren moest sluiten omdat de eigenaren vastzitten in een Chinees bergdorpje, met alle misgelopen carnavalsomzet van dien.

Carnaval en corona

Tijdens carnaval, het weekend van 22 februari, grijpt het coronavirus om zich heen in de noordelijke Italiaanse regio Lombardije. Het carnaval van Venetië, dat nog tot dinsdag 25 februari zou duren, wordt zondagmiddag afgelast.

De Nederlandse ‘patiënt nul’ uit Loon op Zand, een man van 56 jaar die onbekommerd carnaval vierde in Tilburg, is voor zijn werk in Lombardije geweest. In de nacht van woensdag 26 op donderdag 27 februari wordt hij opgenomen in het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. Hij was volgens de Tilburgse burgemeester niet besmettelijk toen hij feestvierde.

Het annuleren van carnaval is in Nederland nooit onderwerp van gesprek geweest. ‘Het heeft nooit op tafel gelegen’, zei een betrokkene op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in april vorig jaar tegen de Volkskrant, in een reconstructie van februari als ‘verloren maand’ in de strijd tegen het coronavirus. ‘Kun je het land platleggen als er nog niet één besmettingsgeval is, alleen omdat er op een paar specifieke plekken in Italië besmettingen zijn?’, zei hoogleraar virologie ­Marion Koopmans. ‘Dat hadden we er nooit doorgekregen.’

Ook in de laatste vergadering ter voorbereiding van carnaval in café Bommel is het c-woord niet gevallen. Zoals ieder jaar was het een race tegen de klok om het bruine eetcafé, aan de Kleine Berg om de hoek van het Wilhelminaplein, tijdig te verbouwen tot carnavalskroeg. Woensdagavond haalde eigenaar Martijn al de eerste schilderijtjes van de muur en de eerste lampjes uit de kroonluchters. Over een paar dagen moet zijn pijpenla, waar normaliter net vijftig mensen kunnen eten, volledig feestbestendig zijn.

Donderdag gaat het volledige meubilair eruit om de noodvloer over het parket heen te leggen, om daarna weer alle tafels en stoelen terug naar binnen te halen; ’s avonds kunnen eters hier nog gewoon terecht. Daarna begint het pas echt.

null Beeld Rob en Robin
Beeld Rob en Robin

Langs de muren worden verhogingen gebouwd, waardoor er een mini-arena ontstaat. Alle houten tafels, barkrukken en stoelen verhuizen naar de tuin, afdekzeil erover, rode, blauwe, witte en gele doeken aan het plafond. Martijn en zijn personeel draaien gekleurde lampjes in de kroonluchters, behangen de lampen met aangeklede paspopbenen en halen de flesjes fris en speciaalbier uit de koelkastt, niks dan pils erin. Slingers, ballonnen, in neonletters ‘Oh la la’ op de gevel.

Café Bommel heet de komende dagen café de Frans. Een aftands barretje in een steegje van Montmartre, waar vingertjes alleen worden geheven voor het volgende rondje. Het thema ‘Frans’ is een ingeving van de vorige eigenaar, Frans. Het thema hiervoor, café Slalala, had zijn beste tijd gehad. Bovendien was het zo’n gedoe geweest om eerst een koeling te vullen met slakroppen, die vervolgens in het café te hangen om ze na vier dagen – even verlept als de carnavalsvierders – weer op te ruimen. Nee, laten we iets doen met gendarmes, jarenzestigpop en Moulin Rouge, dacht Frans.

Natuurlijk, voor een geslaagd carnaval is meer nodig dan een betimmerde kroeg en een lopende bierkraan. Met muziek kan het café zich onderscheiden, in positieve en negatieve zin. Voor het ongeoefende oor mag carnavalsmuziek dan één grote perverse knalpartij zijn, maar er bestaat heus een wezenlijk verschil tussen hitjes met stadionbeats en een zanger met verdacht harde g en de spitsvondige pareltjes die in de Bommel worden gedraaid.

Teun is al zestien jaar het muzikale geweten van carnaval in de Bommel. Sinds zeven jaar deelt hij die verantwoordelijkheid met Yvonne. Zij werd ingevlogen zodat Teun ook ‘af en toe kon zoenen’. Als duo Rapapapaa draaien ze Franse campingdisco, vergeten feestnummers en eigentijdse carnavalshits aan elkaar. Don’t you want me van The Human League en Dans je de hele nacht met mij van De Sjonnies, maar ook La queuleuleu van Bézu, Pour un flirt van Michel Delpech en Tonight van David Bowie en Tina Turner. Geen beter sociaal smeermiddel dan de combinatie van melancholie, humor en schunnigheid.

null Beeld Rob en Robin
Beeld Rob en Robin

Carnavals-dj ben je het hele jaar door, weten Teun en Yvonne, dus ook als je in een Franse campingreceptie een pareltje voorbij hoort komen. Dan haalt Yvonne haar telefoon tevoorschijn om een nummer te shazammen. Als aan het eind van het jaar de eerste nieuwe carnavalsnummers worden uitgebracht, vindt traditioneel een schifting plaats. ‘Vaak horen we al aan de eerste noten of het nummer bij de Bommel past. Het publiek is kritisch en komt echt voor de sfeer, dus dat luistert heel nauw.’ Wie ‘van links... naar rechts...’ wil gaan, doet dat beter richting de uitgang.

De vierders op wie de Bommel tijdens carnaval een aanzuigende werking heeft, laten zich omschrijven met het cliché ‘jong en oud’, zegt eigenaar Martijn, ‘maar niet jong-jong, 25-plus’. Vaste gasten van boven de vijftig, veel dertigers ook die uit hun ouderlijke huizen in en om Eindhoven naar steden in de Randstad verhuisden en de vrijdag voor carnaval de trein naar het zuiden nemen. O, die treinrit naar het zuiden. Het is niet één bepaald type, en Martijn wil geen Stratumseindganger tekortdoen (Stratumseind is de Eindhovense uitgaansstraat), maar laat hij het zo zeggen: ‘Het zijn over het algemeen iets alternatievere mensen, geen mainstreampubliek.’

Voor het eerst is in café Bommel carnaval dit jaar al op vrijdag begonnen. De laatste jaren is het hier op dinsdag, officieel de laatste dag van het feest, niet zo druk meer, maar staat iedereen juist een dag voor het officiële begin al in de startblokken.

People everywhere
A sense of expectation hangin’ in the air
Givin’ out a spark
Across the room your eyes are glowin’ in the dark

Het nummer dat eigenaar Martijn honderd procent carnaval in de Bommel vindt, is Voulez-vous van Abba. Hij is dit jaar verkleed als Martien Meiland, dat vond hij wel bij het Franse thema passen – kasteelheer van zijn Bommel.

De hele sfeer van Voulez-vous (‘Take it now or leave it/ Now is all we get/ Nothing promised, no regrets’) raakt ook zo heerlijk aan dat met niks te vergelijken gevoel van een dampende kroeg vol mensen met zin in hetzelfde, van elkaar midden in het feest treffen.

Ingewilligd carnavalsverlangen, opgeluisterd door het oude liedje: het dagelijks leven even volledig het oog verliezen, in bekende of onbekende oren schreeuwen, andermans bier opdrinken, bandeloos flirten, een beetje flirten, geen spijt. Als het even kan geen spijt. Hoe zei André Hazes jr. het ook alweer? Leef. Alsof het je laatste dag is. Carnaval als laatste dag, maar dan dagenlang. Brak wakker worden, een ei bakken en er opnieuw vol voor gaan.

De hit van dit jaar is ontegenzeglijk De Toreador, een bewerking van het Jacques Herb-origineel door Opgeblazen en Wilbert Pigmans.

Señorita, dit is ’ t momento
En het crescendo

Twee treden, zo ver is degene die halverwege de zaterdagavond binnenkomt nog verwijderd van carnaval. Uit enthousiasme slaat hij één trede over, stapt in het halletje, waar hij zijn jas op de terrazzovloer onder de sigarettenautomaat gooit. Voor hem staat een kokendhete muur van polyester, tule, zijde en lycra.

Wat volgt is een zweterig ballet richting de bar – het eerste moment waarop hij merkt dat zijn outfit niet ideaal is. Schouders tegen schouders, armen tegen armen, handen tegen armen, armen tegen heupen, heupen tegen handen tegen borsten, handen tegen borsten tegen billen tegen de toog. Een halve slag later staat hij oog in oog met André Rieu en Conchita Wurst. De smurrie van biljetten zetten ze razendsnel om in kartonnen treetjes bier.

De drukkende hitte dwingt tot nog meer rondjes, waarop de blaas onvermijdelijk begint op te spelen – het tweede moment waarop zijn outfit teleurstelt. Eerst staat hij nog netjes in de rij voor het toilet, daarna schuifelt hij voor het eerst naar buiten, waar het halve café zich op en rond de parkeerplaats staat te ontlasten.

Dat de gang naar de toiletten in café Bommel vanzelf een flessenhals wordt, is genoegzaam bekend. Zo viel het oud-eigenaar Frans ooit op dat een van de twee hokjes verdacht lang dicht bleef. Nadat de deur was geforceerd, trof hij een slapende man in zijn onderbroek aan, zijn uitdossing netjes opgestapeld op het deksel. ‘Ik dacht dat ik al thuis was’, zei die vent. Later zag Frans hem weer op een van de verhogingen voorin het café staan: goed uitgerust, potje bier in de hand.

Hé schon wijveken, ge wit da’k a gere zie
Laot ne keer zien oe gern da gij mij zie

De wilde boerndochtere van de Vlaamse kleinkunstzanger Ivan Heylen, nog zo’n atypisch lied waar de Bommel jaar na jaar, avond na avond raad mee weet. Jezus probeert er bovenuit te komen en schreeuwt in het oor van een vage bekende, zijn natte lippen raken haar oor. Hij was vandaag op tv, vet hè? De hypochonder in haar intussen afgewikkelde overall (te heet) is niet bang en staat in de flessenhals te tongen met een geverentooide man, de ene na de andere wc-ganger beukt tegen ze aan.

Dagmar is niet de enige die het op idee van zo’n anti-corona-asbestpak is gekomen. ‘Coronajager’ staat er op de borst van twee jongens die net de kroeg zijn binnengelopen. Het valt niet mee om kostuums op dit punt van de avond nog los te zien van de personen die ze dragen. Je bent vereerd dat je mag dansen met een Marilyn Monroe, een Uma Thurman, een diepzeeduiker. Het broeierige, bronstige uur U.

Voor wie vergat op tijd te eten is grillroom Aladin, vijftig meter verderop, de laatste strohalm om de avond te vervolmaken. Het leidt tot aandoenlijke scènes: volwassen mannen en vrouwen die hun pizza pollo speciaal of broodje shoarma hap voor hap met servet en al wegwerken. Om daarna zichzelf op te hijsen aan de deurpost en met een gezicht vol knoflooksaus toch maar weer richting de voordeur van het café te zwalken.

null Beeld Rob en Robin
Beeld Rob en Robin

Wie nu nog in de Bommel is, heeft zijn plaatsje verdiend. De drammers die niet snappen waarom hier geen Snollebollekes wordt gedraaid, zijn afgehaakt. Wie het te warm of te druk vindt, staat drankmunten te pinnen in een kille feesttent. Teun en Yvonne zetten nog één keer De Toreador op. Dan het schitterende Ik hou van u van de Belgische groep Noordkaap, het laatste zetje voor wie wel kan janken, van bezopen geluk of om een verzopen liefdesdrama. De Bommel deint op en neer, pakt elkaar vast en zingt:

Ik hou van u
Ik hou van u
Ik hou van u
Ik hou van u
Ik hou van u
Ik hou van u...

Bijna vijftig fusten van 50 liter zijn er doorheen gegaan, concludeert Martien Meiland de woensdag na carnaval. Op een gegeven moment ging het zo hard dat hij en zijn personeel volle fusten door de stampvolle kroeg naar de kelder moesten sjouwen. Zo’n beetje iedereen is ziek, hijzelf ook. Vijf dagen feest, doorperen, weinig slaap en slecht eten presenteren altijd weer dezelfde rekening: carnavalsgriep.

Ook de hypochonder is snotterig en schor. Dagmar kan amper praten. ‘Ik heb net De Toreador geluisterd’, appt ze. ‘Ik heb heimwee naar de Bommel. Ik wil zweten in een kroeg met te veel mensen.’ Volgend jaar gaat ze op tijd over een pak nadenken.

Streamfeest

Bij gebrek aan carnaval viert café Bommel zaterdag 13 februari een streamfeest, ‘met muziek, prijzen en gezelligheid’. Zo zijn er meer online evenementen, waaronder De Grote Carnavalsshow, ‘voor heel carnaval vierend Nederland'. De bekende Tilburgse carnavalsband Veul Gère organiseert een livestreamconcert in samenwerking met andere artiesten, op zondag 14 februari. ‘Vur mar €1,11 bende gij erbij, nouja, ge zit thuis. Mar dès gin geld, doar kunde gin buil aon vallen en dè löpt nie in de papieren.’

Ongepast?

Omroep Brabant besteedt zoals ieder ander jaar veel aandacht aan carnaval. De omroep zegt zich te hebben afgevraagd of dat wel gepast is. ‘Omroep Brabant is zich erg bewust van het feit dat samenkomsten in deze tijd ontmoedigd moet worden en dat we met z’n allen zo veel mogelijk thuis moeten blijven’, valt op de site te lezen. ‘Maar ook vanuit huis kan het gevoel van carnaval beleefd worden. Carnaval zit in ons hart, het hart van vele kijkers maar ook in het hart van Omroep Brabant zelf. Dat gevoel, dat is wat ons betreft de insteek van carnaval 2021.’

Lees ook

‘Gedeelde smart is halve smart’

Van Kluun tot Ploumen: elf carnavalvierders leggen uit wat ze missen nu het feest niet door kan gaan.

Verliefd met carnaval

Carnaval is een uitstekende broedplaats voor de liefde voor even én de liefde voor het leven. Negen stellen vertellen over hun feestelijke ontmoeting. ‘Binnen drie minuten stonden we te zoenen. Zo snel, dat kan eigenlijk alleen met carnaval.’

Meer over