'PS1 is geen babysit-centrale'

HET IS OPPASSEN geblazen in de lobby van het New-Yorkse P.S.1, dat zich sinds eergisteren het 'grootste museum voor hedendaagse kunst' in Amerika noemt....

Wie zich hier niets bij voor kan stellen, moet gaan kijken in het geheel gerenoveerde en uitgebreide P.S.1, dat slechts twee metrohaltes verwijderd is van het gerenommeerde Museum of Modern Art in Manhattan. Voor een beetje snobist, en daarvan zijn er in New York genoeg, blijkt die afstand echter onoverbrugbaar. P.S.1 bevindt zich in het stadsdeel Queens, en dat schijnt in New York amper mee te tellen.

P.S.1 is een voormalige openbare school in Long Island City, de buurt in Queens die een prachtig uitzicht biedt op het misprijzende Manhattan. In 1976 opende het de deuren als 'stedelijk museum voor hedendaagse kunst'. Vanaf dat jaar waren er tentoonstellingen van veelal experimentele kunst te zien, en werden buitenlandse kunstenaars uitgenodigd er voor een jaar te verblijven.

Maar het gebouw raakte in verval. Het dak begon letterlijk in te storten en vloeren verzakten. Met grote voortvarendheid bedacht men oplossingen. Een inzakkende vloer werd simpelweg verwijderd: een open atelier van twee verdiepingen was het resultaat.

Na drie jaar herstelwerkzaamheden, die zeventien miljoen gulden hebben gekost, oogt P.S.1 stralend nieuw. Met elfduizend vierkante meter expositieruimte behoort het tot de grootste hedendaagse kunstinstellingen van Amerika. Of het publiek uit New York hiermee over de streep wordt getrokken, valt te bezien.

Pretentieloosheid is wat P.S.1 uitstraalt. 'Kom maar mee, dan laat ik je zien wat ik bedoel', en Heiss sleurt het bezoek aan de arm in de richting van een open kelderruimte. Daar staan vier ladders naast elkaar, een installatie van Marina Abramovic. 'Voor dit kunstwerk komen bezoekers speciaal naar ons museum', zegt ze.

Heiss draait zich om en wijst naar de muur, waaraan een piepklein schilderij prijkt. Gesigneerd door Barbara Schreiber, een onbekende kunstenaar uit Atlanta, maar 'zeer getalenteerd', volgens Heiss.

Architect Fred Fisher uit Los Angeles, die regelmatig samenwerkt met Frank Gehry, coördineerde de drie jaar durende renovatie. Daarbij werd het oorspronkelijke gebouw zo veel mogelijk intact gehouden. P.S.1 staat voor Public School 1, en aan die lang vervlogen geschiedenis blijft het gebouw zichtbaar trouw. De kelder heeft bijvoorbeeld nog steeds een gigantische stookoven. En de zolder, op elke school toch het traditionele toevluchtsoord voor spoken, is veranderd in een jungle van volgepropte vuilniszakken die aan elkaar zijn geketend. En je moet het weten, maar een trapje richting dak leidt langs een geïmproviseerde galerie.

Het is geen koersloze provocatie, waarmee het museum zich met zijn experimentele kunst onderscheidt. Kwaliteit is altijd een bepalende factor geweest, met kunstenaars wier reputatie zich weliswaar pas met terugwerkende kracht liet gelden. Een belangrijk onderdeel van P.S.1 was ook altijd de afdeling met internationale studio's.

Deze verzameling werkruimten van zestien Amerikaanse en buitenlandse kunstenaars, die gedurende een jaar in P.S.1 verblijven, wordt door de kritische New-Yorkse kunstwereld als een amateuristisch facet beschouwd. Het museum wordt hierdoor mede gezien als een opvangcentrum voor kunstenaars in opleiding.

Dat is pertinent onjuist, zegt directrice Heiss, al heeft ze gemengde gevoelens over het systeem, dat sinds de opening 34 maal een stipendium aan Nederlandse kunstenaars verstrekte (de afgelopen jaren waren dat Inez van Lamsweerde, Marijke van Warmerdam, Job Koelewijn en Liza May Post). 'Dit zijn stuk voor stuk mensen die zich al op een of andere manier in hun eigen land hebben bewezen. Ik zou wel de ondervertegenwoordiging uit de Derde Wereld willen verbeteren.'

Soms heeft Heiss het gevoel dat de 'logés' hun tijd verdoen. 'Het is ook van zo'n korte duur. Na een jaar worden ze verliefd op de stad, en dan moeten ze al weer weg. Daar komt bij dat New York geen makkelijke gemeenschap is. Menigeen wordt aan zijn of haar lot overgelaten. Wij zijn per slot van rekening geen babysit-centrale.'

De internationale aanwezigheid zorgt wel voor een ononderbroken levendigheid, aldus Heiss, en is dat niet juist wat P.S.1 zo'n bijzonder museum maakt? 'De studio's vertegenwoordigen het geweten van onze instelling. Als we kunst bekijken, ziet het er zo afgewerkt uit. We vergeten dat het tot stand kwam door fouten, impasses en strijd. Met kunstenaars om ons heen, worden we blijvend aan dat aspect herinnerd.'

P.S.1 Contemporary Art Center. 22-25 Jackson Ave. t.h.v. 46th Ave. Long Island City (Queens), New York 11101.

Openingstijden: Wo t/m zo van 12-18 uur.

Meer over