Poolse Ruiter toch van Rembrandt

Na jaren van twijfel zijn de onderzoekers van het Rembrandt Research Project overtuigd: het zeventiende-eeuwse schilderij De Poolse ruiter komt toch van de hand van Rembrandt van Rijn, althans grotendeels....

Van onze medewerker

AMSTERDAM

Daarmee komt een einde aan een lange periode van twijfel en discussie over de vraag wie De Poolse ruiter vervaardigde. In 1984 schreef de toenmalige werkleider van het Project dat De Poolse ruiter, uit de Frick Collection in New York, misschien niet door Rembrandt werd geschilderd maar door zijn leerling Willem Drost. Die suggestie leidde tot grote protesten en discussies onder kunsthistorici.

Nu het researchproject zich heeft gestort op de zelfportretten en historiestukken van klein formaat uit de periode 1642-1669 kon De Poolse ruiter (uit circa 1655) 'eindelijk goed worden onderzocht', aldus Van de Wetering. 'In tegenstelling tot zijn vroegere periode schilderde hij in zijn latere jaren niet meer van de achtergrond naar de voorgrond. Hij werkte veel vrijer, niet meer zo systematisch. Vaak maakte hij een eerste versie, in matte, gedempte kleuren. Hier en daar werkte hij vervolgens vlakken uit. Bij De Poolse ruiter namen we hetzelfde verschijnsel waar.'

Ongeveer de helft van het schilderij bestaat uit zulke onderschilderingen, die Rembrandt niet verder uitwerkte, 'waarschijnlijk uit ongeduld'. De andere helft is wel geheel voltooid of in elk geval in een gevorderderd stadium. Daar was niet alleen Rembrandt verantwoordelijk voor. Ook anderen hebben met een kwast aan De Poolse ruiter gezeten.

Zo'n tien procent van het schilderij blijkt werk van derden. Met name de delen rond de laars, jas en broek van de ruiter. 'Op de röntgenfoto van het schilderij zagen we daar in de onderschildering heel wat anders dan aan de oppervlakte. Wellicht hebben mensen uit de omgeving van Rembrandt het schilderij beter toonbaar of verkoopbaar willen maken.'

De onderste strook van het doek is er volgens Van de Wetering bij een restauratie eind vorige eeuw aangezet en opnieuw geschilderd. De hoeven van het paard zijn nog recenter en van de hand van de Amerikaanse restaurateur William Suhr. 'Het paard staat nu een beetje op zijn tenen. Dat geeft het schilderij een wankelheid die niet normaal was voor Rembrandt.'

Toch is de echtheid voor Van de Wetering nooit een punt van discussie geweest. 'De opmerking destijds dat het werk wellicht was gemaakt door Drost was niet meer dan een hypothese. De rest heeft de pers gedaan. Het is bijna de plicht van een historicus om hypothesen te stellen. Maar misschien was het in dit geval niet zo verstandig. De Poolse ruiter is toch een van de iconen van de kunstgeschiedenis.'

Het schilderij zal worden opgenomen in A Corpus of Rembrandt paintings. Van dit omvangrijke overzicht van Rembrandts werk verschijnt volgend jaar september het eerstvolgende, vierde deel.

Meer over