'Politiewerk kan je verslinden'

Zijn eerstehands ervaringen als privé-detective verwerkt Michael Koryta (27) in stijlvolle, duistere misdaadromans...

Het schrijven vraagt om muziek. Maar het moet wel bekende muziek zijn, waarmee je vertrouwd bent, anders zou de melodie of de tekst afleiden van de woorden. Hij heeft zo zijn stemmingen. Op dit moment luistert hij veel naar instrumentale muziek. Is de scène die hij schrijft introspectief, dan draait hij violist Joshua Bell, bij een actiescène wordt het de Black Rebel Motorcycle Club. De soundtrack van de film The Assassination of Jesse James, met Nick Cave, is donker, dreigend, mooi, en omsluit hem precies zoals hij het wil.

Michael Koryta weet hoe hij muziek moet gebruiken. Hij is zevenentwintig jaar, zijn eerste thriller, Tonight I Said Goodbye, verscheen toen hij eenentwintig was. Zijn zesde, So Cold the River, kreeg dezelfde lovende recensies als zijn vorige boeken. ‘Wonderkind, stijlvol proza, verplichte lectuur’, en: ‘one of the best of the best,’ volgens zijn gelauwerde collega Michael Connelly. Zijn voorlaatste boek, The Silent Hour, kwam onlangs in de Nederlandse vertaling uit, als Het stille uur.

‘Het was een krankzinnige brief van een krankzinnige moordenaar, die alweer op vrije voeten was. Levenslang betekende dat hij slechts vijftien jaar had vastgezeten. Hij was al dertien jaar vrij toen hij per brief contact met me zocht, waarin hij uitlegde dat hij een zaak van ‘aanzienlijk belang’ wilde bespreken, maar dat hij me zijn persoonlijke verhaal wilde doen voordat we elkaar zouden ontmoeten De brief ging zonder plichtplegingen de prullenbak in en ik belde niet.’

Fragment uit het begin van Het stille uur. Koryta grijnst. ‘Ja, de meeste van mijn boeken beginnen met een vraag. Een vraag waarop ik het antwoord nog niet weet. Er zijn schrijvers die het einde al kennen en vandaar teruggaan. Zo werkt mijn brein niet. Ik dwaal samen met mijn personages in de duisternis rond en als gevolg daarvan moet ik ontzettend veel herschrijven.

‘Toch werk ik zo het beste, met een vraag en een beeld. Hoe eerder je een vraag in het hoofd van de lezer plant, des te sterker hij er bij betrokken is. Hij krijgt meteen al een emotionele band met de protagonist, die op jacht is of op zoek naar iets. Hij zoekt voor zijn werk of, zoals Lincoln in het boek, hij weigert werk. Waarom?’

Privédetective (ex-rechercheur) Lincoln Perry is de hoofdpersoon in vier van Koryta’s thrillers. Geen onberispelijke man, maar iemand met gebreken en fouten, die in zichzelf donkere trekken herkent, waarmee hij voortdurend in strijd is. Koryta is zich ervan bewust dat in het subgenre van de privédetectives – ‘net als in andere vormen van fictie’ – clichés gemeden moeten worden. Maar niet voor niets had hij grote voorbeelden die hem inspireerden. Sinds hij kon lezen, wilde hij al schrijven.

‘Ik heb altijd van verhalen gehouden. Van films en van boeken. De film noir uit de jaren veertig tot zestig die ik met mijn vader zag en alle films van Hitchcock. Als je weet hoe hij dacht over spanning opbouwen, dan herken je dat waarschijnlijk in mijn werk. Met boeken ben ik van Chandler en tijdgenoten naar Michael Connelly, George Pelecanos en Dennis Lehane geleid.

‘Toen ik zestien jaar was las ik Gone, Baby, Gone van Dennis Lehane. Dat was zo’n prachtig boek. Een spannend, aangrijpend, opwindend verhaal, schitterend proza, bijzonder goed uitgewerkte personages, en het eindigt met een morele vraag die je aan het denken zet. Al die factoren had ik nog nooit zo goed verwerkt gezien in misdaadfictie. Het was het eerste boek dat mij er daadwerkelijk toe bracht in het genre te gaan schrijven.’

In Gone, Baby, Gone (Over mijn lijk) wordt het detectiveduo Patrick Kenzie en Angela Gennaro geconfronteerd met de verdwijning van een vierjarig meisje. Ze willen haar niet vinden, met doffe ogen, opgebruikt door een freak met een videocamera en een verzendlijst van pedofielen. Gone, Baby, Gone (in 2007 succesvol verfilmd door Ben Affleck) belicht kwesties als: op hoeveel slecht- of goedbedoelde manieren kun je een kind misbruiken of verkeerd behandelen? En: wat is gerechtigheid?

Koryta: ‘Een boek dat geen antwoorden geeft. Dat méér is dan een spannend verhaal. Alle goede misdaadauteurs schrijven verhalen over de oorzaak van misdaad, de aard ervan en de mensen die erdoor getroffen worden. Van de slachtoffers tot de politiemensen en privédetectives en, in zekere zin, de daders. Je moet geïnteresseerd zijn in de psychologische motivatie, maar ook in de psychologische effecten. In The Silent Hour probeer ik ieder aspect te laten zien, inclusief de littekens van de betrokkenen.’

Vermenigvuldigden de littekens van Lincoln Perry zich gedurende vier boeken, ook de andere personages werden of worden alsnog beschadigd. Lincoln kreeg het verzoek een vermiste vrouw op te sporen. Alexandra Cantrell, afkomstig uit een maffiafamilie, leidde jaren geleden een rehabilitatieprogramma voor zware misdadigers die zij, samen met haar man, de kans gaf op een behoorlijke manier terug te keren in de maatschappij. Iemand die een tijd in en om haar prachtige huis werkte, was van slag toen het echtpaar plotseling spoorloos verdween.

De vraag is: wil Lincoln nu, na twaalf jaar, proberen uit te vinden wat er indertijd gebeurd is, of zij nog leeft? Na een aanvankelijke weigering neemt hij de opdracht toch aan. Hij bewandelt paden die doodlopen, of naar nog meer mysteries leiden, vooroordelen spelen hem parten, een collega van hem wordt vermoord, hij wordt dwarsgezeten en misleid, en na diverse verrassingen en slimme wendingen komt de plot hard neer. Schuldigen en onschuldigen zijn aan hun eind gekomen of worden, al of niet noodgedwongen, met rust gelaten. Er blijven een paar vragen over, waaronder een levensvraag voor Lincoln Perry.

‘In alle Lincoln-boeken vind je zaken als klasseverschillen of raciale kwesties. Waarbij in dit boek het Amerikaanse gevangenissysteem aan de orde komt. We hebben het hoogste aantal gevangenen in de wereld. We verwijderen ze uit de maatschappij, laten ze de prijs betalen voor hun misdaden, dan sturen we ze naar buiten en krijgen ze een tweede kans. Gebeurt dat laatste ook werkelijk? Of blijven ze achtervolgd worden door daden uit hun verleden?

‘Als je mensen rechtstreeks vraagt of ze geloven in een tweede kans, zal een groot aantal zeggen: natuurlijk. Maar dan is er de vraag die ook in het boek voorkomt: zou je een moordenaar in je huis uitnodigen? Het antwoord daarop ligt veel moeilijkeren dat maakt het schrijven voor mij spannender. De lezer kan zich afvragen wat hij zelf zou doen, en of hij sympathiseert met de protagonist of het volledig oneens is met de zogeheten held.

‘Lincoln krijgt het steeds zwaarder met zijn beroep. Een beroep dat er de oorzaak van was dat mensen die hem dierbaar waren beschadigd werden. Dat is inherent aan het werk van politiemensen en detectives, het kan je emotioneel verslinden. Maar je kan er ook niet van weglopen, het is wat je doet, waarvoor je gekozen hebt, je wilt de waarheid ontdekken. Ik heb niets met thrillers die het onderwerp gebruiken als ontsnappingsfictie. Zo’n benadering met een knipoog en een por bewijst mensen die het echte werk doen een slechte dienst. De beste misdaadauteurs zullen dat nooit doen. ‘

Het beroep privédetective trok Koryta al aan toen hij zestien jaar was en nog op high school zat. Hij meldde zich aan bij een lokale speurder voor wie hij eerst kleine klussen deed, vanaf zijn achttiende parttime werkte en, nadat hij een graad in criminal justice had behaald, vijf jaar lang een fulltime baan had. Daarnaast deed hij tijdens zijn studie ook ervaring op als jongste journalist op de nieuwsredactie van een krant. Hoe breder de ervaring, des te meer materiaal heb je als schrijver, vond hij.

‘Als jonge auteur moet je niet een te sterke verbintenis aangaan met één karakter, anders kom je er niet meer vanaf. Ik zou ook geen vijftien of twintig Lincoln Perry-thrillers kunnen afleveren. Daarom ben ik stand-alone boeken gaan schrijven. Zoals Envy the Night (Erfenis), mijn eerste boek in de derde persoon, een verandering van stijl, met gezichtspunten van meerdere mensen, en zonder detective.

‘Ik vind het een sterk boek, over een vader-zoon relatie, de erfenis van geweld en de behoefte aan wraak. De zoon, die van zijn vader – FBI-agent én huurmoordenaar – dodelijke vechttechnieken heeft geleerd, haat hem, maar houdt ook van hem. Een rijk conflict om over te schrijven. Mijn nieuwste boek, So Cold the River, is weer heel anders, het heeft elementen van een ghost story.

‘Stephen Kings boek On Writing heeft mij ook veel geleerd over inzet, hartstocht en vakmanschap. Hij is een fantastische auteur, een verteller van de hoogste orde. Lees, bestudeer grote schrijvers, zuig hun technieken in je op, realiseer je dat je een geluksvogel bent, want schrijven is steeds weer een ontdekkingsreis.’

Meer over