Boeken

Pluk van de Petteflet wordt vijftig, en is nog lang niet verjaard

null Beeld Querido
Beeld Querido

Ook na vijftig jaar is Pluk van de Petteflet in elke kinderboekhandel nog op voorraad.

‘Het is jammer dat wij u in dit prospectus de prachtige kleuren niet kunnen laten zien.’ Er klinkt keurige maar onverholen spijt door in de woorden van de anonieme aanbieder van Pluk van de Petteflet: de folder is zwart-wit en dat doet het peperdure drukwerk en de illustraties van Fiep Westendorp geen recht. Geen woord over de inhoud. Annie M.G. Schmidt staat in de herfst van 1971 op het hoogtepunt van haar roem en heeft helemaal geen introductie nodig.

Wat dit voorval interessant maakt: het is een folder met verder alleen maar boeken voor volwassenen. Links van Pluk wordt een roman van K. Schippers aangeboden. Onderscheid? Nergens voor nodig. Hoewel het niet radicaal klinkt, is het dat wel: wat voor boeken je ook uitgeeft, ze moeten allemaal even goed zijn. Die combinatie van strengheid in de selectie en gulheid in de vormgeving heeft het kinderboekenfonds van Querido het beroemdste van Nederland gemaakt.

Dat succes begint deze herfst precies vijftig jaar geleden met Pluk van de Petteflet. Het verhaal blijft tijdloos en actueel: het dakloze jongetje met de pet en de rode brandweerauto krijgt van een dikke duif een tip: er is een torenkamertje dat hij kan kraken. Hoewel haar ritmische en vindingrijke Nederlands soms oubollig begint te klinken, steekt Schmidts vertelvakmanschap daar nog steeds mijlenver bovenuit.

In een paar nonchalant gebrachte zinnen blijkt telkens weer wat nieuws en enerverends aan de hand. Ze voert het ene na het andere bonte personage op, een meisje dat niet vies mag worden, een lief luidruchtig gezin met een alleenstaande vader aan het hoofd en een kakkerlak. Een poging om dropjes in de kamer van de zieke Aagje te smokkelen, die er vervolgens sabbelend mee in slaap valt en zo haar maagdelijk witte kussen zwart maakt, is het perfecte voorbeeld van het soort drama dat kleuters eindeloos weet te boeien.

Maar Schmidt komt niet vanzelf op dat hoge niveau. Haar verhalen verschijnen met een moordend tempo in kranten en damesbladen en wie de oorspronkelijke versies ervan leest, ontdekt dat die nog lang niet zo gepolijst en samenhangend zijn. Dat is bijvoorbeeld goed te zien in Tom Tippelaar, dat deze zomer opnieuw is uitgebracht ter gelegenheid van hernieuwde aandacht en een tentoonstelling voor de schilder Jan Marinus Verburg (Querido, 1977/2021; € 18,99; 8+).

null Beeld Querido
Beeld Querido

Tom Tippelaar is een psychedelische roadtrip, die de jaren zeventig eer aandoet. Het spectaculaire schilderwerk van Verburg, later onder meer bekend van de grote panelen die hij maakt voor het Lowlands-festival, is meeslepend. Het erbij verzonnen onzinverhaal van Schmidt over een jongen met grote oren die op zoek gaat naar Neuzelaars, heeft weinig om het lijf en is terecht vergeten.

Over de verkoopcijfers van Pluk van de Petteflet wil de uitgever geen uitspraken doen, maar ze zijn constant en ‘substantieel’. Geraadpleegde kinderboekhandelaars bevestigen dit: ze hebben het boek altijd op voorraad. De jaarlijkse Schmidtweek, van 1 tot 11 september, heeft volgens de winkeliers nauwelijks invloed op de verkoop. Er komt elke week wel iemand voor en hoewel ze allemaal prachtige hedendaagse boeken kunnen aanbevelen, vindt een van hen deze klassieker zelfs behoren tot ‘de botstructuur van het voorlezen’.

Hoelang zou dat nog zo doorgaan? Gaat hét boek dat de babyboomers hun kinderen voorlazen, die vervolgens zelf ouders werden en hetzelfde deden, nóg een generatie boeien? Als een paal boven water staat dat vijftig jaar geleden een strenge uitgever bewees dat kwaliteit en lichtheid in een kinderboek heel goed samen kunnen gaan, en dat die daarmee een trend zette. Laat Pluk, die nu dan werkelijk de middelbare leeftijd heeft bereikt, daarom vooral ook een feestelijk bewijs zijn van wat een briljante redacteur kan betekenen voor een briljante schrijver.

Meer over