Plat als Kansas

Een vergelijkbare ervaring leveren de beste verhalen in de bundel Wat je moet weten van de New Yorkse schrijfster A.M. Homes op. Homes heeft wat meer pomp and circumstance nodig om haar doel te bereiken, en af en toe lijkt ze niet vies van enig effectbejag, maar het resultaat mag er wezen. Ook haar onderwerp is het grote spirituele 'niets', en de verhalen die zij rond dit thema opbouwt schuren de ziel.

In het openingsverhaal, De Chinese les, is ikfiguur Geordie Harris op zoek naar zijn schoonmoeder. Met behulp van een global positioning system, om precies te zijn. Geordie en zijn Chinees-Amerikaanse echtgenote zijn enige tijd geleden van de stad naar de suburbs verhuisd en hebben toen mevrouw Ha - zoals Geordie haar noemt - in huis genomen, omdat die nauwelijks nog in staat was voor zichzelf te zorgen. Maar mevrouw Ha loopt van tijd tot tijd weg. Daarom hebben haar dochter en schoonzoon bij haar laatste operatie een chip in haar hals laten inbrengen, zodat ze langs elektronische weg weer is op te sporen.

Mevrouw Ha is niet de enige verdoolde in dit verhaal. Voor haar dochter Susan, Geordie's echtgenote dus, geldt hetzelfde. Ze kan niet aarden in suburbia. 'Ik vind het niet leuk meer om thuis te komen', laat ze zich ontvallen. Het feit dat haar moeder tegenwoordig bij haar inwoont, speelt daarbij een rol van betekenis.

Susan heeft een afkeer van haar moeder, omdat zij haar herinnert aan haar Chinese afkomst, die ze probeert te vergeten. Ze ergert zich aan het feit dat Geordie haar moeder 'mevrouw Ha' noemt; hij zou haar Lillian moeten noemen. Ze haat zelfs het Chinese element in haar eigen dochtertje.

De relatie tussen Geordie en Susan wordt kernachtig samengevat in Geordie's omschrijving van haar uiterlijk: 'Susan is minimaal, plat, als Kansas. Ze is lichamelijk non-existent, een houten plank, geëffend, glad. Er is niets om je omheen te krullen, niets om je aan vast te houden.'

Aan het eind van het verhaal ligt Geordie in bed. Hij kan, net als Hemingways ober, niet slapen, en fantaseert over een reis door China, waarbij hij mevrouw Hamet haar land herenigt en zijn dochter laat kennismaken met haar wortels. Dan herinnert hij zich een reportage uit een reistijdschrift, over een man die een fietstocht door China maakte. Op een dag viel hij, ergens op het afgelegen platteland, van zijn fiets en brak zijn heup. Toen het tot hem doordrong dat er niemand langs zou komen om hem te helpen, vormde hij zijn fiets om tot een wandelstok en strompelde ermee terug naar de stad.

Die zelfredzaamheid, dat vermogen om 'naar huis' te gaan, zowel in letterlijke als overdrachtelijke zin, ontberen Homes' personages. Zonder een flauwe verwijzing naar de naam van de auteur te willen maken, kun je stellen dat haar personages stuk voor stuk ernstig de weg naar huis kwijt zijn.

In het slotverhaal van de bundel, De voormalige first lady en de footballheld, schrijft Homes over de dementerende Ronald Reagan, die ondanks de goede zorgen van Nancy op een gegeven moment uit de woning weet te ontsnappen en aan het zwerven slaat. De oude Ronald is inmiddels zo gek als een deur en haalt allerlei episodes van zijn leven door elkaar, maar achter de hilarische scènes die dit oplevert is de tragiek voelbaar. In de laatste alinea van het verhaal zingt de ex-president een oud cowboyliedje: 'Jippie-tie-jie-jee, maak voort kleine kalfjes, je weet dat Wyoming je thuis zal zijn.'

In Georgica deelt een vrouw, die een gruwelijk auto-ongeluk heeft overleefd, condooms uit aan strandwachten en volgt hen daarna als ze een meisje hebben opgepikt de duinen in. 'Ze kijkt naar hen en masturbeert. Dit is beter dan wat dan ook, romantischer, meer ontspannen dan het daadwerkelijk met iemand doen.' Als het stelletje weer vertrekt, gaat ze op zoek naar het gebruikte condoom en probeert zichzelf te insemineren. Ze zal een meisje krijgen, weet ze, en ze zal het Georgica noemen. En ze zal haar vertellen dat ze geboren is uit de zee.

Raketten rond de maan verhaalt van een jongen wiens ouders zijn gescheiden en die een alternatief thuis vindt in het gezin van een vriendje. De zaken nemen een bizarre wending wanneer de vader van het vriendje per ongeluk een kind doodrijdt en bij wijze van boetedoening probeert zichzelf te verbranden. Later, in een pretpark, probeert het vriendje zelfmoord te plegen door zich van een attractie die 'Raketten rond de maan' heet te laten vallen. Maar in plaats van te vallen wordt hij misselijk en braakt de ikfiguur onder. Een kwade controleur komt op hen afgerend: 'Ga terug naar waar je vandaan komt. Ga naar huis.'

Nee, opwekkend zijn de verhalen van A.M. Homes niet, en het curieuze is dat de absurdistische elementen waarvan ze gebruiktmaakt, op geen enkele manier afbreuk doen aan zowel de overtuigingskracht als het deprimerende effect ervan. Wie de hele bundel in één ruk uitleest, is daarna toe aan een prozacje.

Zelfs het ultrakorte titelverhaal, waarin de hoofdpersoon zijn hele leven ontheemd blijft omdat hij als kind net ziek was op de dag dat je juffrouw het lijstje met 'Wat je moet weten' uitdeelde, is merkwaardig overtuigend en zadelt de lezer op met een moeilijk verklaarbaar knagend gevoel.


A.M. Homes: Wat je moet weten.
De Bezige Bij; 224 pagina's; en ¿ 18,90.
ISBN 90 234 1190 0.

Meer over