De week in boeken

Philip Roth ging naar de hoeren, ja inderdaad. Moet hij daarom niet meer gelezen worden?

Ja inderdaad, Philip Roth had niet alleen in zijn boeken een levendige fascinatie voor seksualiteit.

Philip Roth in Newark, waar hij opgroeide. Beeld Getty
Philip Roth in Newark, waar hij opgroeide.Beeld Getty

‘Vrouwvijandigheid vormt het hart van zijn werk’, aldus de Amerikaanse schrijver Sandra Newman. Haar collega Meg Ellison valt haar bij: ‘Hij walgt van het feit dat hij zich zo tot vrouwen voelt aangetrokken. Daarom beschrijft hij zovelen van hen als seksbeluste hoeren.’

Ze hebben het over Philip Roth, over wie dit voorjaar twee biografieën verschijnen. Boeken die ons ongetwijfeld nieuwe dingen gaan leren, maar misschien niet veel verrassende. Iedereen die Portnoy’s Complaint (1969) heeft gelezen, herinnert zich die scène met dat stuk lever (nee, niet nieuwsgierig worden nu). Daarmee was de toon wel gezet.

Philip Roth (1933-2018) schreef in totaal 31 boeken en in de meeste daarvan vormt een levendige fascinatie voor seksualiteit een rode draad. Omdat schrijvers doorgaans schrijven over zaken die hen in hoge mate bezighouden, namen velen van ons aan dat ook Roth zelf weleens een tikje erotomaan zou kunnen wezen.

Wie hierover nog in onzekerheid verkeerde, kan opgelucht ademhalen. Biografen Blake Bailey en Ira Nadel laten ons weten dat Roth bij zijn eerste bezoek aan Londen, in 1958, in de toen nog reuze ondeugende wijk Soho, op zoek ging naar Chinese prostituees. En dat hij, toen hij aan de Universiteit van Pennsylvania doceerde, liever mooie vrouwelijke studenten in de klas had dan lelijke mannelijke. Oef, dat is niet netjes natuurlijk.

De jaren die volgen vertellen een verhaal van huwelijken, overspel, scheidingen, relaties, bedrog… En naarmate de schrijver ouder werd, werden de vrouwen die zich met hem inlieten jonger. Zeker, dit is onuitstaanbaar. Een van Roths laatste relaties was die met de 45 jaar jongere Lisa Halliday. Zij verwerkte haar ervaringen in de schitterend gecomponeerde roman Asymmetry (2018, vier sterren in de Volkskrant).

Halliday oordeelt niet in haar boek. Maar elders pakken donkere wolken zich samen boven de reputatie van de schrijver. Biograaf Bailey is er niet gerust op dat Roth niet ten prooi zal vallen aan de cancelcultuur. Meg Ellison werpt zich ondertussen op als hoofdcommissaris van de cancelpolitie. ‘We leven in een tijdperk waarin we standbeelden neerhalen’, schrijft ze gretig, Roth vergelijkend met een varken dat zich rondwentelt in de stront. Lust is vies!

Het zou Roth vertrouwd in de oren hebben geklonken. Hij schreef al in 2000 een roman over een pijnlijk geval van cancelling, toen het woord in die betekenis nog onbekend was: The Human Stain. ‘We laten een smet achter, we laten een spoor achter, we laten onze afdruk achter’, constateert hij in dit boek, waarvan volgende maand een nieuwe Nederlandse vertaling verschijnt (De menselijke smet). ‘Onzuiverheid, wreedheid, mishandeling, vergissingen, stront, zaad – er is geen andere manier om op aarde te zijn.’

Meer over