Pergolesi en Scarlatti. Missen

Muziek tegen aardbevingen * * * *

Roland de Beer

Tot de meest betreurde ontijdige sterfgevallen in de muziek, naast die van Schubert en Mozart, hoort de vroege dood van Giovanni Battista Pergolesi. Die was 26 toen tuberculose de baas over hem werd, en het is nog een geluk dat de Napolitaan die leeftijd heeft gehaald.
Het had ook vijf jaar eerder afgelopen kunnen zijn, toen Napels anno 1731 werd getroffen door een aardbeving. De stukken waarmee Pergolesi de geschiedenis in ging - zijn Stabat Mater en het komische operaatje La serva padrona - moest hij toen nog schrijven.

Die aardbeving vormde intussen de aanleiding tot een minder bekend meesterwerk van Pergolesi. Het is een Mis in F. Bijgenaamd Messa romana, ofwel Messa di Sant' Emidio. Zo heet het stuk bij Rinaldo Alessandrini en zijn barokgezelschap Concerto Italiano. Ze combineren het met een kerstmis-mis ('per il santissimo natale') van Pergolesi's oudere stadgenoot Alessandro Scarlatti.

Sant' Emidio was een 4de-eeuwse martelaar, die na de aardbeving van 1731 werd uitverkoren tot beschermheilige van Napels. Om het zekere voor het onzekere te nemen, werd muziek te zijner ere besteld bij de jonge Pergolesi. Die toonde zich van een briljante kant. In het halve uur dat zijn Mis in F duurt, trekt een scala aan vormen en uitdrukkingsmiddelen voorbij. De standaardteksten Kyrie en Gloria, door Pergolesi in mootjes gehakt, klinken hier als een spektakel in twaalf scènes, met hoorns, trompetten, hobo's, strijkers en orgel in de bak.

Frappant is Pergolesi' talent granieten woorden te voorzien van beweging en drama. Op oude kerkmuzikale procédés laat hij ritmische en harmonische trucs los, leidend naar een 'Qui sedes ad dexteram Patris' dat klinkt als een dodenmars. Beklemmend, maar door uitgekiend strijkerswerk ook vertroostend. Toch is de koortekst hier gewoon gericht tot de Heiland die, zeker weten, in de hemel ter rechterzijde van de Vader zit.

Alessandrini voert de mis uit met een relatief kleine bezetting (tien vocalisten voor soli en koor), waarmee hij grote contrasten realiseert. Dat zijn eerste sopraan haar hoog liggende 'Laudamus Te' vermengt met glassplinters (ze gaat secondenlang door merg en been), zal sint Emigdius hopelijk door de vingers zien.

Meer over