Paternalistisch pleidooi #SaveMelania symbool voor machteloosheid

Op internet wemelt het van de 'bewijzen' dat Melania Trump een slachtoffer is, een prinses in nood. Maar het pleidooi #savemelania heeft paternalistische trekken, betoogt Loes Reijmer.

Loes Reijmer
Eén van de foto's die op Valentijnsdag viral ging op Twitter. Beeld afp
Eén van de foto's die op Valentijnsdag viral ging op Twitter.Beeld afp

Vooruit: ook ik heb gegrinnikt. 'Melania, knipper twee keer met je ogen als je hulp nodig hebt!', stond op protestborden tijdens de vrouwenmars. Alsof de First Lady gered zou moeten worden van haar klatergouden gijzeling in de Trump Tower.

De progressieve mens bekommert zich sowieso erg om het lot van Melania, vooral online. Onder de noemers 'free Melania' en 'save Melania' sturen twitteraars foto's en gifjes rond (die zich als memes op internet met veel succes verspreiden) waaruit het ongeluk van de 46-jarige vrouw moet blijken. 'Happy Valentine's Day!', was veelvuldig te lezen bij een foto waarop Donald stuurs voor zich uitkijkt en Melania gespannen naar haar bord op tafel. Vaak wordt de tweet vergezeld van een foto van een stralende Barack en Michelle Obama. Want een betere president heeft natuurlijk ook een beter huwelijk.

Nu ís het vermoedelijk ook leuker wakker worden naast Barack. Alleen al omdat de kussenslopen niet elke ochtend weer onder de oranje spraytan zitten. Maar de feministische aai over de gecoiffeerde bol van Melania is eigenlijk best gek en... kom, wat is het woord ook alweer? Paternalistisch?

De memes zijn, zo schreef Fruzsina Eordogh op de site van Forbes, niet letterlijk bedoeld. 'De vrouw die gevangen zit in een slecht huwelijk is een metafoor voor het politieke klimaat.' Het is een grap, een symbool, een manier om de machteloze gevoelens over te brengen over het presidentschap van Trump. En dat is ook zo. Althans, tot dusver lijkt het leger aan roze poezenmutsen nog geen pogingen te ondernemen om Melania echt te bevrijden.

Betekenis

Als een meme ons iets duidelijk maakt over deze tijd, zegt een meme ook veel over de verspreiders ervan. Allereerst blijkt er de behoefte uit om orde te scheppen in de chaos. Om de snelle opeenvolging van schokkende nieuwsberichten over het presidentschap terug te brengen tot iets behapbaars: een slecht huwelijk.

Een fixatie op pixels en knipsels kan tot gevolg hebben dat we ons vastklampen aan iets wat er niet is. Een soort Kremlin-watching, maar dan te gulzig. Die indruk kreeg ik bij het kijken naar het gifje dat sinds de inauguratie rondgaat. Te zien is hoe Donald zich omdraait naar zijn vrouw en zij hem toelacht. Zodra hij zich afwendt staat haar gezicht op onweer. De feministische site Jezebel zoomde in en speelde het fragment vertraagd af. Dat levert inderdaad een opmerkelijk beeld op. Of, zoals een redacteur van de site twitterde: 'Ik kan niet stoppen met staren.'

De betekenis die erin wordt gelegd is al even opmerkelijk. Want er kan net zo goed iets anders aan de hand zijn. Zo staat de 10-jarige zoon Barron schuin naast Melania. Het lijkt alsof ze hem een standje geeft. Naar aanleiding van het gifje maakte Jezebel een bericht met de kop: 'Melania haat Donald: een theorie.' Bewijsstukken waren andere fragmenten, waarin zij zijn hand loslaat of hem net niet raak op de wang zoent. De vraag hoe ontspannen wij onze geliefde zouden zoenen voor de ogen van miljoenen kijkers werd niet gesteld, het anekdotisch ongemak gretig aangegrepen.

Melania is dan ook heel goed meme-materiaal - een enigma waarop vrijuit te projecteren is. Ze is zo schuw en verstild dat je al snel hoopt op een roerig gevoelsleven achter de katachtige façade. 'Haar ondoorgrondelijkheid heeft haar gek genoeg tot een volksheldin gemaakt van linkse kiezers', schreef New York Times-columnist Maureen Dowd onlangs. Maar wel een volksheldin de vorm van een Disney-prinses: hopelijk in staat om het beest Trump in een prins te veranderen, maar toch ook nogal hulpeloos en kwetsbaar.

Complottheorie

Wat geldt voor de memes, geldt ook voor satire zoals in Saturday Night Live. 'De karikatuur is tegelijkertijd empathisch en kwetsend, ze heeft haar oorsprong in afgrijzen over waar Trump voor staat, maar ook in stereotypen over trophy wives, Oost-Europese vrouwen en de leeghoofdigheid van knappe mensen', schreef Spencer Kornhaber raak op The Atlantic. Deze week kreeg een journalist van The New York Times een reprimande nadat hij Melania op een feestje 'een hoer' had genoemd - blijkbaar vinden sommigen het moeilijk om classy te blijven bij een First Lady die anders is.

We zien liever de prinses in nood dan haar uitlatingen en daden serieus te nemen. Want wie haar hoort praten, hoort niet écht de progressieve hoop in bange dagen. Onlangs dook een talkshowinterview op waarin ze de 'birther lie', een complottheorie die zegt dat Barack Obama niet in de VS is geboren, met het vuur in de ogen verdedigde. Ze deed de aanrandingspraat van Trump af als jongenspraat. En vorige week werd bekend dat ze het presidentschap van haar man 'als meest gefotografeerde vrouw ter wereld' te gelde had willen maken met de lancering van een productlijn.

En toch gaat #savemelania door, alsof we massaal de vingers in de oren stoppen en roepen: ja, ja, maar wij weten hoe je écht bent. Veel mensen kunnen simpelweg niet geloven dat zij met haar volle verstand kiest voor een huwelijk met Trump.

Zoals velen ook niet konden geloven dat hij ooit tot president zou worden gekozen.

Meer over