Beeldende kunst

Parade van grote namen in het Noordbrabants Museum wil maar geen verhaal worden ★★★☆☆

De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum, met werk van Wobbe Alkema (links) en Jacques Lipschitz.
 Beeld Jan-Kees Steenman
De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum, met werk van Wobbe Alkema (links) en Jacques Lipschitz.Beeld Jan-Kees Steenman

Het museum krijgt de royale privéverzameling van zakenman Jos Koster in bruikleen, van Picasso en Mondriaan tot Dumas en Dalí.

Rutger Pontzen

Voor wie een spoedcursus moderne, 20ste-eeuwse schilderkunst wil zien: rep u naar het Noordbrabants Museum. Overzichtelijk drentelt de kunstgeschiedenis aan u voorbij, opgedeeld in de bekende stijlen en perioden: van impressionisme, fauvisme en kubisme, via constructivisme, dada en futurisme naar De Stijl, surrealisme en absolute schilderkunst. Tot de hedendaagse kunst.

En dat in nog geen honderd werken, maar wel met alle klinkende namen die de afgelopen honderd jaar de westerse kunst hebben groot gemaakt, zoals Picasso, Mondriaan, Schwitters, Moesman, Dibbets, Kapoor, Eliasson, Dumas, Kusama, Schoonhoven, Dalí, De Chirico en het echtpaar Delaunay. En dit is nog maar een vijfde van de privéverzameling die in een ‘doorlopend bruikleen’ het museum de komende jaren zal toevallen.

Natuurlijk moet je het Bossche museum feliciteren met deze aanwinst. De vraag is alleen: wat heeft deze lange tijd anonieme collectioneur, inmiddels ontmaskerd als de Brabantse zakenman Jos Koster, bewogen dit alles bij elkaar te kopen? En waarom zou je van elke stroming en periode uit de moderne beeldende kunst één werk van één kunstenaar presenteren, als een plaatjesalbum ter illustratie van hoe de kunstgeschiedenis is ingedeeld?

Compleet

De presentatie in Den Bosch is in elk geval wat bloedeloos. Nergens is iets van een voorkeur te zien, een gerichte keuze, een signaal dat Koster een persoonlijk stempel op zijn verzameling heeft gedrukt. Iets van eigenzinnigheid. Een gekke afwijking. De enige passie die Koster klaarblijkelijk bezit, is de wil het overzicht compleet te krijgen. Alle plaatjes op een rij. Alsof Koster de overzichtelijkheid van kunstgeschiedenis als leidraad belangrijker vindt dan uitgesproken eigen smaak en inzichten. Of die van de kunstenaars. Je zou graag eens in het brein van Koster willen kijken. Waarom hecht hij zo’n belang aan het afvinken van zijn lijstje A-kunstenaars en laat hij het collectioneren van hun namen prevaleren boven hun werk?

De ontdekking van het heden heet de tentoonstelling. Wat suggereert dat het overzicht zich als een verhaal laat lezen: hoe het heden uit het verleden werd gevormd en hoe deze genealogie zich oorzakelijk heeft voltrokken. Dat de ene stroming uit de andere voortkomt: het gelige vierkant van Ben Akkerman uit het gouden vierkant van Josef Albers of de raadselachtige portretten van Michaël Borremans uit de surrealistische vergezichten van Dalí, om maar wat te noemen. De beoogde opzet zou aan de verzameling een mate van onvermijdelijkheid geven: de conclusie dat de kunst zich heeft ontwikkeld zoals Darwins evolutietheorie.


De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum.
 Beeld Jan-Kees Steenman
De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum.Beeld Jan-Kees Steenman

Maar alleen al de suggestie van zo’n ontwikkeling is in Den Bosch ver te zoeken. De expositie is – gaap – een eenvoudige nevenschikking van schilderijen, hooguit geclusterd in materiaalovereenkomsten, vormgelijkenissen en kleuren. Er komt bij dat veel van het werk dat Koster heeft aangeschaft – bijgestaan door de huidige directeur van Hermitage Amsterdam en De Nieuwe Kerk, Annabelle Birnie – geen topkwaliteit is. Enkele uitzonderingen daargelaten, zoals het plukje symbolisten dat bij elkaar een goed beeld geeft van de romantische, zweverige inborst van deze kunstenaars, of Modigliani’s schilderij van een stoere ‘rode buste’ waarvan het zinderende silhouet je netvlies bekrast.

Met de werving van deze ‘topcollectie’ wil directeur Charles de Mooij op den duur 20 procent meer bezoekers trekken naar zijn museum, liet hij weten, met mogelijk een uitbreiding naar het belendende Design Museum. Een vlootschouw van Grote Namen helpt bij zulke dromen. Het neemt niet weg dat Picasso, Dalí, Mondriaan, Klee, Miró, Kusama, Vuillard, De Lempicka en Léger wel beter en karakteristieker werk hebben geschilderd. Als privécollectie in een privéomgeving zal het zijn waarde hebben gehad, intiem opgehangen in de slaapkamer, boven de open haard, naast het rekje met uien en knoflook. Voor een kunsthistorisch overzicht, hoe handig ook als eerste kennismaking, in een museale omgeving gelden andere, hogere eisen.

De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum, met werk van Constantin Brancusi.
 Beeld Jan-Kees Steenman
De tentoonstelling De ontdekking van het heden in het Noordbrabants Museum, met werk van Constantin Brancusi.Beeld Jan-Kees Steenman

Wie is Jos Koster?

In de Quote 500 is de Brabantse zakenman en miljonair, geboren in 1946, terug te vinden op plek 287 met een geschat vermogen van 185 miljoen euro. Koster vergaarde zijn fortuin met het getrapt verkopen van De Drie Mollen, begin deze eeuw de grootste producent van koffie en thee in Europa, met vestigingen in meerdere landen. Het daarmee verdiende geld stopte hij in vastgoed en auto’s (hij schijnt zijn eigen Maserati te hebben, type A6GCS Koster). En dus ook, afgaande op wat er nu aan de muur hangt in Het Noordbrabants Museum, in kunst.

Veel kunst. Zo’n 550 kunstwerken uit de periode 1500 tot heden. Met Jan Brueghel de Oude, Adriaen Coorte, Peter Paul Rubens en Jan van Goyen tot alle bekende namen uit de 20ste-eeuwse Europese schilderkunst. Eind vorige eeuw raakte Koster ‘beetje bij beetje’ geïnteresseerd in beeldende kunst dankzij feestelijke avondjes in het Noordbrabants Museum, vertelde een goed ingelichte bron in het Brabants Dagblad. Op termijn zullen alle 550 werken in een ‘doorlopend bruikleen’ het Bossche museum toekomen.

De ontdekking van het heden

Beeldende kunst

★★★☆☆

Het Noordbrabants Museum, Den Bosch. T/m 19/6.

Meer over