BOEKRECENSIEKim Jiyoung, geboren in 1982

Pamfletachtige roman toont de gekmakende onderdrukking van vrouwen in Zuid-Korea ★★★☆☆

De Koreaanse Cho Nam-joo veegt alle voorbeelden van vrouwenonderdrukking in haar land bij elkaar in een roman die meer aan een pamflet doet denken. Of het boek iets gaat uithalen, blijft helaas de vraag.

Cho Nam-jooBeeld EFE

Het is een koude septemberochtend als de 33-jarige Kim Jiyoung zich ineens voordoet als haar moeder. Ze heeft hetzelfde oubollige taalgebruik en dezelfde gebaartjes. Haar echtgenoot Daehyeon denkt eerst dat het een grapje is, maar een paar dagen later transformeert zijn vrouw opnieuw in iemand anders. Ditmaal een oud-studiegenoot die een jaar eerder is overleden.

Hoe Jiyoung deze ‘aandoening’ heeft ontwikkeld, wordt verder niet beschreven, maar na het lezen van Kim Jiyoung, geboren in 1982 is dat wel duidelijk. De vier hoofdstukken over het leven van de jonge moeder vormen één lange opsomming van de pijnlijke en soms gruwelijke manier waarop vrouwen in Zuid-Korea worden onderdrukt.

Wie denkt aan Zuid-Korea, denkt wellicht aan de metropool Seoul, de telefoons van Samsung of K-pop. Het is een goed marketingresultaat voor een land dat twee generaties geleden nog straatarm was. Maar onder die succesvolle laag schuilt een patriarchale samenleving die veel minder is veranderd.

‘Zo is het gewoon’

Auteur Cho Nam-joo, die als scenarioschrijfster voor de Koreaanse televisie werkte, veegt alle voorbeelden van vrouwenonderdrukking samen in de vertelling van Jiyoungs levensgeschiedenis. Het begint al tijdens de zwangerschap, wanneer grootouders hun teleurstelling niet verbergen als blijkt dat het een meisje is. Jongens zijn belangrijker. Daarom beginnen in Zuid-Korea bsn-nummers van mannen met een één en die van vrouwen met een twee. ‘Zo is het gewoon.’

Voorbeelden te over. Jongens mogen wél sneakers aan naar school, want ze zijn ‘actiever’. Meisjes met bijbaantjes krijgen soms geen loon vanwege ‘ongepaste werkkleren’ of ‘een ongeschikte werkhouding’. Kim Jiyoung helpt haar moeder in het huishouden, haar broertje steekt nooit een vinger uit. Als ze een keer in de bus wordt lastiggevallen door een medescholier, krijgt ze een uitbrander van haar vader. ‘Waarom praatte ze met vreemden? Waarom droeg ze zo’n kort rokje?’

Het grootste onrecht voltrekt zich op de arbeidsmarkt. Mannen worden eerder aangenomen en krijgen voorrang bij promoties. Omdat ze man zijn, maar ook omdat je er geen last van hebt als ze zwanger worden. Want vrouwen in verwachting nemen doorgaans ontslag.

Ook Kim Jiyoung vertrekt bij haar marketingkantoor als ze zwanger is. Zij en haar man hebben geen ouders in de buurt wonen die kunnen inspringen, de opvang dekt de lange Koreaanse werkweek niet en een au pair willen ze niet. ‘Uiteindelijk kwamen ze tot de conclusie dat een van de twee moest stoppen met werken en het sprak voor zich dat Jiyoung dat zou doen.’

Pamflet

De auteur doet geen moeite te verbergen dat Kim Jiyoung meer een pamflet is dan een roman. Het is zoeken naar mooie zinnen, ondanks de soepele vertaling van Mattho Mandersloot. Cho gebruikt zelfs een serie voetnoten om duidelijk te maken dat ze al het onrecht niet bij elkaar heeft verzonnen. ‘Ik heb een dochter, vijf jaar ouder dan Jiwon. Als ze later groot is, wil ze astronaut, wetenschapper en schrijfster worden. Ik hoop en geloof dat de wereld waarin zij opgroeit een betere plek zal blijken dan de wereld waarin ik ben opgegroeid, en ik doe mijn best om aan die verandering bij te dragen’, schrijft Cho in het nawoord.

Ondanks – of misschien wel dankzij – de droge, klinische stijl werd het boek na publicatie in 2016 een miljoenensucces in Zuid-Korea. Diverse K-popsterren prezen het werk aan en een Kamerlid van de regeringspartij gaf een exemplaar aan al zijn collega’s in het parlement.

De vraag is of het gaat helpen. Een van de pijnlijkste scènes in het boek is wanneer een oud-collega van Jiyoung vertelt dat er een camera is gevonden op de vrouwen-wc. Een beveiliger installeerde de camera en zette de beelden op een pornosite. Een werknemer die de website bezocht, herkende zijn collega’s op de beelden. Maar in plaats van de politie te bellen, stuurde hij de video’s door naar mannelijke collega’s. Ook die hielden zich een tijdlang stil.

Je verzint het niet. En inderdaad is zogenaamde ‘spiedporno’ wijdverbreid in Zuid-Korea. Vaak zijn het overigens bekenden van het slachtoffer die de beelden online zetten. In vier op de tien gevallen gaat het om een (ex-)vriendje. Opmerkelijk is dat aanklagers en rechters opvallend mild oordelen over dit misbruik. Vier op de vijf arrestanten komen ervan af met een geldboete van minder dan 2.500 euro.

Ook de vrouwelijke collega’s van Jiyoung stuiten op onbegrip. Hun mannelijke collega’s klagen dat de vrouwen doordraven. ‘Zij hadden de camera niet geplaatst, zij hadden de foto’s niet genomen. Ze hadden alleen een paar kiekjes voorbij zien komen op een website die voor Jan en alleman toegankelijk is en nu maken wíj ze uit voor zedendelinquenten.’

Of het genoeg is om Jiyoung tot een ‘dissociatieve identiteitsstoornis’ te brengen, is de vraag. Maar gekmakend is het wel.

Beeld Nijgh & Van Ditmar

Cho Nam-joo: Kim Jiyoung, geboren in 1982. Uit het Koreaans vertaald door Mattho Mandersloot. Nijgh & Van Ditmar; 157 pagina’s; € 20.

Meer over