Reportage

Paleis Het Loo weer open na verbouwing en te bezoeken ‘zoals het bedoeld was’

De roerige geschiedenis van het paleis komt weer tot leven, onder andere met wandelroutes in verschillende thema’s.

Remco Meijer
De 17de-eeuwse galerij met schilderijen van stadhouder-koning Willem in Paleis Het Loo. Beeld
De 17de-eeuwse galerij met schilderijen van stadhouder-koning Willem in Paleis Het Loo.

Wat doen we met Het Loo? Het is een vraag die op verschillende momenten in de roerige geschiedenis van het zomerverblijf van de Oranje-stadhouders en vorsten is gesteld. Na een nieuwe verbouwing, die vier jaar heeft geduurd en het paleis al die tijd gesloten hield, kan iedereen vanaf dit paasweekend met eigen ogen zien welk antwoord voor de komende decennia op deze vraag wordt gegeven.

Voorop staat: de bezoeker betreedt een gebouw met bijbehorende tuinen uit de 17de eeuw. Willem III (stadhouder van de Republiek der Nederlanden en later koning van Engeland) en koningin Mary Stuart zochten een buitenverblijf en lieten in 1684 hun oog vallen op jachtslot Het Oude Loo in Apeldoorn. Dat staat er nog altijd en is nu in het nieuws, omdat het gereed wordt gemaakt voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen.

Het omliggende terrein was ruig, met zandverstuivingen en heide in plaats van het huidige bos, maar zeer geschikt om een eigen paleis te bouwen. Dat werd Het Loo, een vierkant hoofdgebouw (corps de logis), al snel uitgebreid met twee vleugels, vier zijpaviljoens en een barokke, symmetrische tuin met metershoge fonteinen. Wie denkt aan Versailles heeft recht van spreken, want de protestantse Willem was de tegenhanger van de katholieke ‘zonnekoning’ Lodewijk XIV.

Uitgangspunt van de nieuwe inrichting van Het Loo is ‘te laten zien hoe het paleis bedoeld was en hoe het werd gebruikt’, zegt directeur Michel van Maarseveen. Daar zit meteen de grootste verandering: de bezoeker koopt niet meer een kaartje om vervolgens door de gangen en kamers van het paleis te dwalen. Nee, je reserveert een ticket en tijdslot voor ofwel een route door de oostvleugel (waar je terugkeert naar de tijd van Willem en Mary), ofwel voor de westvleugel (waar je ziet hoe de 19de- en 20ste-eeuwse Oranjes het paleis gebruikten).

De bezoeker loopt de gekozen route zelfstandig, desgewenst met een audiotour. Bijboeken voor de andere route kan ter plaatse, mits er nog plekken beschikbaar zijn. Volgend jaar krijgt het complex meer lucht. Onder het voorplein, om het 17de-eeuwse bakstenen aangezicht niet te verstoren, is een ondergrondse entree in aanbouw. Daar komt een expositie over de persoonlijke geschiedenis van de Oranjes en de monarchie, en zal ruimte zijn voor tijdelijke tentoonstellingen.

De bedkamer van prinses Mary in Paleis Het Loo, uit de 17de eeuw.  Beeld
De bedkamer van prinses Mary in Paleis Het Loo, uit de 17de eeuw.

Bijzonder moment in de Willem en Mary-route is de verstilde hofkapel, met een loge voor de koning-stadhouder recht tegenover de preekstoel. Er is de lange, strakke galerij met schilderijen die Willem verzamelde. Ook is het appartement van Mary gereconstrueerd. Het bestaat uit vier achter elkaar liggende kamers, van groot naar klein. De meeste visite kwam niet verder dan de ruime ontvangstkamer, de geprivilegieerden mochten via de bed- en kleedkamer naar haar intieme kabinet aan de achterzijde van het paleis.

Nieuw is bovendien dat bezoekers over de grote trap in het hart van het paleis worden geleid. Daarop ligt de enige loper in afwijkend rood en blauw, een replica van het origineel. Verder zijn overal op de route lopers aangebracht in de kleur van de herstelde ondervloeren en tapijten, zodat het historische beeld niet wordt verstoord.

In de westelijke route staat koningin Wilhelmina centraal. Het Loo was haar lievelingspaleis. Met een sprong in de tijd sta je als bezoeker opeens in de werkkamer die in 1897 voor de 17-jarige werd ingericht. Ook de zitkamer zoals die tot haar dood in 1962 was, komt voorbij. Boven de deuren kijken de gezichten van Willem en Mary en profil mee. Bij de kamer van Wilhelmina’s in 1909 geboren dochter Juliana staan de groeistreepjes op de deurlijst.

Koningin-moeder Emma had een salon in neo-rococostijl. Hoofdconservator Johan de Haan legt uit dat deze op de oorspronkelijke plek in het paleis is teruggebracht naar de situatie uit 1888, inclusief de schilderijen van de Haagse school die Emma verzamelde.

De werkkamer van koningin Wilhelmina in Paleis Het Loo, ingericht in 1897, toen zij 17 jaar was.  Beeld
De werkkamer van koningin Wilhelmina in Paleis Het Loo, ingericht in 1897, toen zij 17 jaar was.

Ook te zien: de heimwee ademende kamer van prins Hendrik, ingericht met attributen uit zijn jeugd in Thüringen, waaronder een schilderij van zijn moederslot Schwarzburg. De echtgenoot van Wilhelmina kon als prins-gemaal zijn draai niet vinden, maar krijgt in een zijkamer wel een eerbetoon voor zijn inzet als beheerder van het Kroondomein. Uiteraard ontbreken de jachttrofeeën niet. Wilhelmina’s schoonzoon, de mondaine prins Bernhard, resideerde in een modernere zitkamer waar kroonluchters al hadden plaatsgemaakt voor tl-licht.

Zo komt de geschiedenis tot leven in een paleis dat tijdens het Franse intermezzo in 1795 werd geplunderd, daarna twee eeuwen was wit gepleisterd en tijdens een eerdere verbouwing van 1977 tot 1984 werd voorzien van 4.300 vierkante meter brandwerend asbest, dat naar de inzichten van deze tijd nu allemaal weer is verwijderd.

‘Zeer oude huizen beleven wel eens wat nieuws, maar ze hebben al zoveel meegemaakt dat het nooit fonkelnieuw is’, schreef Thijs Booy, particulier secretaris van Wilhelmina, toen in 1970 het besluit viel dat Het Loo een nationaal museum zou worden. Die woorden zijn nog steeds geldig. Met een neologisme zou je kunnen zeggen dat Het Loo weer ‘fonkeloud’ is.

Informatie over tickets en tours via de app ‘Paleis Het Loo’ of op www.paleishetloo.nl

Koninklijk wachten

Wie nog meer koninklijke geschiedenis tot zich wil nemen, kan tussen 24 april en 26 juni op tien zondagen terecht in de koninklijke wachtkamer op station Den Haag Hollands Spoor. De eerste vijf weekenden zijn al uitverkocht. Informatie op www.denhaag.com.

Meer over