Overheid bezit veel door nazi's geroofde kunstvoorwerpen Kabinet buigt zich over 'oorlogsschilderijen'

Het kabinet gaat zich buigen over de zaak van de 'oorlogskunst' in overheidsbezit. Minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken zei dit vrijdag na afloop van het wekelijkse kabinetsberaad....

Van onze verslaggeefster

Lucette ter Borg

AMSTERDAM

Dijkstal, die de ministerraad leidde omdat premier Kok afwezig was, reageerde met zijn uitspraak op een publicatie in de Volkskrant van gisteren. Daarin stond dat de Nederlandse staat 3709 kunstvoorwerpen in zijn bezit heeft die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's uit Nederland zijn geroofd of gekocht, en na de oorlog zijn teruggebracht. Ruim duizend 'oorlogsschilderijen' van grote en kleine meesters hangen op dit moment nog in Nederlandse musea.

De Nederlandse staat verklaarde zich na de oorlog eigenaar van deze herkregen kunstwerken, omdat voormalige eigenaren waren overleden en erfgenamen zich niet aandienden, of omdat de kunstwerken in de oorlog vrijwillig aan de nazi's waren verkocht. Uit archiefonderzoek van de Volkskrant blijkt echter dat van een groot aantal van deze kunstwerken onhelder is waarom ze na de oorlog in overheidsbezit of in particuliere handen zijn overgegaan. Ook blijken er schilderijen zoek te zijn. Van veel kunstwerken is de herkomst duister.

Volgens staatssecretaris Nuis van Cultuur is het 'een zegen voor de samenleving dat kunstwerken waarvan na de oorlog de herkomst niet duidelijk was, in het bezit zijn gekomen van de gemeenschap. Als je niet kunt achterhalen wie de eigenaar is', zei Nuis vrijdag, 'is het het beste dat het eigendom overgaat op de staat.'

Nuis erkent dat het mogelijk is dat in de totale chaos na de oorlog niet goed onderzocht is of mensen een terechte claim hadden. Nuis wil nader onderzoeken hoe vorm moet worden gegeven aan de mogelijkheid dat mensen nog steeds claims kunnen uitbrengen op openbaar bezit.

Ook directeur R. Vos van het Instituut Collectie Nederland die de bruiklenen in beheer heeft, overweegt opnieuw 'in het licht van de huidige wetenschap' energie te steken in het achterhalen van oude eigenaren.

Het Centraal Joods Overleg Externe Belangen, dat zich bezighoudt met het vermiste joodse goud, zal de kwestie van de oorlogsschilderijen aankaarten bij de commissie-Van Kemenade. Deze door de regering ingestelde commissie moet achterhalen waar in de oorlog geroofde en nog steeds vermiste joodse tegoeden zijn gebleven. CJOEB-voorzitter H. Martens: 'Wij hopen dat minister Zalm de taakstelling van de commissie-Van Kemenade daartoe zal uitbreiden.'

Volgens J. Leistra, medewerker Recuperatie bij de Inspectie Cultuurbezit, zijn er 'zeker sinds 1988 geen claims van particulieren ingediend'. Toen werd de recuperatietaak van de Nederlandse overheid van het ministerie van Financiën naar het toenmalige ministerie van WVC overgeheveld.

Leistra zegt dat de inspectie geen opsporingen voor particulieren verricht. 'Onze voornaamste taak op dit moment is de recuperatie van de tekeningencollectie van Koenigs, die zich in het Poesjkinmuseum in Moskou bevindt. Wij adviseren wel particulieren die denken claims op vroeger bezit te kunnen uitbrengen, en verwijzen ze door voor informatie. Wij trekken niet met een pluk claims het land in. In wezen is onze recuperatietaak afgesloten.'

Meer over