Over de noodzaak vijf huiden te kweken

De Zuid-Afrikaanse schrijver Jonny Steinberg tekende de lotgevallen van de Somaliër Asad zo waarachtig op dat je het gevoel hebt geen boek maar de man zelf in handen te houden.

Pieter van den Blink
null Beeld ..
Beeld ..

Een levensverhaal wordt drama vanaf het moment dat de Geschiedenis met de grote G zich ermee bemoeit, en zo'n drama wordt een epische sage als het wordt opgetekend door een ware verteller. De lotgevallen van Asad Abdullahi Hirsi lezen als een krankzinnige, waargebeurde Afrikaanse odyssee, dankzij het nauwgezette luister- en schrijfwerk van de Zuid-Afrikaanse schrijver en wetenschapper Jonny Steinberg, die het verhaal uit Asad trok, naploos en vervolgens opschreef in prachtige zinnen.

Burgeroorlog

De Geschiedenis trapte bij Asad de voordeur in toen hij 7 of 8 was. Somalië stond aan de vooravond van de burgeroorlog en Asads moeder, die achter de voordeur stond, werd doodgeschoten door militiemannen op zoek naar Daarood, de stam waartoe zijn familie behoorde.

Vanaf dat moment had het leven voor Asad geen toekomst meer in petto. Zijn vader was al een paar dagen verdwenen. 'Ik was een steentje op de weg. Er kon zomaar iemand langskomen en tegen me aanschoppen en dat zou dan bepalen waar ik terecht kwam', vertelt hij aan Steinberg. De eindeloze uren dat de twee mannen samen in een geparkeerde auto zaten, de blanke luisterend naar het verhaal van de zwarte, vormen de basis van het boek.

Het is even wennen voor de lezer dat Steinberg, die zichzelf nadrukkelijk een non-fictieschrijver noemt, het ene moment beschrijft hoe Asad naast hem zit in die auto en het volgende moment in diens hoofd en geschiedenis kruipt als een soort alwetende verteller: 'Asad voelde zich helemaal warm worden. Zijn kleren voelden zwaar aan en irriteerden zijn huid.' Maar zoals elk werkelijk groot boek definieert Een man van goede hoop zijn eigen genre, het verhaal dendert voort, de Geschiedenis dendert voort en de lezer dendert mee.

Wegkijken

Of Asad zich bewust is geweest in welke mate de verscheurdheid van het Afrikaanse continent zijn levensloop heeft beïnvloed, is de vraag. 'De al-Shabaab-aanhangers praten over de islam en zuiverheid en geen mira en heilig zijn. De Ogadeni praten over vechten met de Ethiopiërs. Veel mensen maken lawaai over veel dingen. Tot vandaag heb ik nooit gedacht dat wat zij zeiden iets met mij te maken had.'

Steinberg heeft meerdere verklaringen voor Asads wegkijken van de geschiedenis. Aan gebrek aan intelligentie ligt het zeker niet. Maar in de eerste plaats was er de noodzaak om 'vier of vijf huiden te kweken om de wereld op afstand te houden'. Asad moest overleven, zelfs in de auto bij Steinberg spiedt hij nog naar gevaar. Een andere factor is dat het onder ogen zien van het grotere verband pijnlijk zou kunnen zijn. Asads familie komt uit de Ogaden, in het oosten van Ethiopië. Steinberg noemt de Ogadeni 'Israëlieten in de woestijn, maar de veertig jaar kwamen en gingen ontelbaar vele generaties geleden, en ze zwerven nog steeds rond, hun bitterheid is hun enige voeding'.

Die familie heet Hirsi, net als de hier te lande beroemde Ayaan. Asads ervaringen in het echtelijke bed met een besneden vrouw zijn, hoe nuchter en feitelijk hij het ook vertelt, van een diepe tragiek, die de lezer in gedachten doet buigen voor Ayaan en al diegenen die daartegen strijden.

Thrillseeker

Het had een wankel bouwsel kunnen worden: de vele lagen waaruit dit boek is opgebouwd: de herinneringen van Asad, zijn verslag daarvan aan Steinberg, en diens literaire vertaling van hun ontmoetingen. Elk van deze lagen wordt voorgesteld als non-fictie, waarheid, ook al zijn ze zo onbetrouwbaar als de oplichters en smokkelaars waarmee Asads levensweg bezaaid is.

En toch of juist daardoor is het zo waarachtig dat je het gevoel hebt geen boek maar de man zelf in handen te houden. Zijn levensloop is waarschijnlijk verre van uniek maar zijn karakter is dat wel. Steinberg beargumenteert dat Asad, alsof er nog niet genoeg 'klippies in die pad' van zijn leven zaten, een thrillseeker is die telkens als de mogelijkheid opdoemt van een geconsolideerd bestaan, weer de benen neemt en nieuwe gevaren trotseert.

Dat is het romaneske kantje van een boek dat verder het midden houdt tussen slow journalism en geschiedschrijving. Dit boek leert ons eens te meer dat een man rare dingen doet en de grootste gevaren trotseert om voort te kunnen reizen in de richting van een bestemming waarvan hij slechts een vage voorstelling heeft.

Meer over