Oude meesters onder de veilinghamer

Deze week veilen de twee grootste veilinghuizen van Nederland hun oude meesters. Het paneel de Edelmoedigheid van Scipio, vandaag bij Christie's op de veiling, is een fraai en onbekend voorbeeld van het werk van Frans Floris....

Van onze medewerkster Dorien Tamis

De krachtige gelaatstrekken van de dertien afgebeelde figuren zijn karakteristiek voor de geprononceerde stijl van de Antwerpse meester. De koper die voor dit werk de verwachte dertig- tot vijftigduizend gulden over heeft, zal nog wel een aardige som aan de restauratie moeten besteden.

De 16de-eeuwse en vroeg 17de-eeuwse Vlaamse schilderkunst is goed vertegenwoordigd bij Christie's. Een van de duurdere werken is een drieluik met de Aanbidding van de Koningen, uit de werkplaats van Pieter Coecke van Aelst.

Het doek wordt getaxeerd op één à anderhalve ton. Maar het aantrekkelijke uiterlijk is voor een belangrijk deel te danken aan de uitvoerige retouches van een deskundige restaurator: hij heeft bijvoorbeeld de zomers blauwe lucht bijna volledig overschilderd.

Een genoeglijk kijkspel biedt Frans Francken de Jongere's Kabinet van een verzamelaar uit 1618, met tweeënhalf tot drieëneenhalve ton één van de topstukken van Christie's. De bonte verzameling van afgebeelde figuren, schilderijen, instrumenten en exotische vissen moeten voor de 17de-eeuwer een bron van lering en vermaak zijn geweest.

Ook Sotheby's veilt een schilderij dat in de kring van Francken te plaatsen is: een paleisinterieur met zwierig uitgedoste hovelingen. Maar de kwaliteit van het schilderwerk is zoveel minder dan de Francken bij Christie's, dat het volgens het veilinghuis niet meer dan dertig- tot vijftigduizend gulden zal opbrengen.

De schilderijen zien er soms in de catalogus veel beter uit dan in werkelijkheid. De kleine schaal van de afbeeldingen verbergt veel gebreken, terwijl het gebruik van ektachromes - een soort grote dia's - de afbeeldingen veel helderder maakt.

Zo lijkt op een foto in de veilingcatalogus van Christie's de vergeelde vernis het enige probleem van het Trompe-l'oeil-stilleven (1665) van Cornelis Norbertus Gysbrechts. Maar nadere inspectie leert dat de verflaag bij eerdere schoonmaakbeurten verpoetst is, en vooral aan de randen van het doek afbladdert.

Talrijke oude, inmiddels verkleurde retouches verraden nog meer lacunes in de originele verflaag. Het schilderij is eigenlijk een ruïne, maar moet twintig- tot dertigduizend gulden opbrengen.

Merkwaardig genoeg wordt een ongeveer even groot, mooi én gaaf werk van de Rembrandt-leerling Samuel van Hoogstraten door Christie's maar vijfduizend gulden hoger ingeschat. Op Een zigeunerin die een jong paar de toekomst voorspelt is het glanzende satijn van de rok van de vrouw, met zijn bijzondere lichtreflecties in de plooien, een lust voor het oog en een tour de force van de schilder.

In de regel brengen 17de-eeuwse portretten veel minder op dan andere genres. Bij Sotheby's vallen twee mannenportretten, toegeschreven aan een navolger van Nicolaas Maas en een navolger van Bartholomeus van der Helst, gunstig op. Ze zijn ingeschaald tussen de zes- en achtduizend gulden, wat weinig is in vergelijking tot andere, hoger getaxeerde, maar kwalitatief mindere schilderijen.

Bij Sotheby's worden ook een paar prachtige tekeningen aangeboden. Een aan de Vlaming Jan Wierix toegeschreven tekening met Ovidius' Gouden Tijdperk is bekoorlijk in zijn gevarieerde toon en gedetailleerde uitvoering. Drie- tot vijfduizend gulden moet de liefhebber ervoor overhebben.

Aanzienlijk meer, vijftien- tot twintigduizend gulden wordt verwacht voor de snel geschetste Christus en de Samaritaanse Vrouw van Ferdinand Bol. Maar dat is dan ook een Rembrandt-leerling. Van Abraham Bloemaert, de godfather van de Utrechtse 17de-eeuwse schilderkunst, wordt een schitterende studie geveild van kinderhoofdjes en met draperieën omhuld vrouwelijk naakt, in rood en wit krijt.

Meer over