Taalgebruik!Lezerspost

Oranjegekte en verschraald bier

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om maximaal oranje gaat wel.

Pijnlijk, maar mogen we het nog heel eventjes over Oranje hebben? Afgelopen vrijdag zat de sfeer er nog goed in en zocht de eindredactie naar een woord voor het vetste, meest Hollandse oranje. De keuze viel ongelukkig genoeg op ‘oranjeste’. Dat hebben we geweten toen we maandag, nadat onze eigen Willem Vissers het team al naar de prullenbak had verwezen (de ‘oranje zandverstuiving’ had ‘gewoon niet gevoetbald’), de lezersinbox openden.

‘Wordt de tekst in VK niet meer gecorrigeerd?’, gaf W. Nielen ons een trapje na. Ja, strikt genomen was ‘meest oranje’ beter geweest. Als een bijvoeglijk naamwoord eindigt op een stomme e, wordt de overtreffende trap meestal omschreven met meest. Zoals in het geval van meest oranje, meest morbide en meest stupide (al mag stupiedst ook).

Maar eindredacteuren bewandelen een dunne lijn hoor, omdat lelijke leenvertalingen uit het Engels op de loer liggen. In het Nederlands gebruiken we de trappen van vergelijking: mooi, mooier, mooist. Om de vreselijke situatie te vermijden waarin we ineens zoals de Engelsen bijvoorbeeld ‘meest mooi’ schrijven, is het devies: schakel pas bij problemen met de uitspraak over op ‘meer’ en ‘meest’. Zo schreven we ‘het bevrijdendste’ bloot, al zit dat al op het randje van wat lekker bekt.

Deze kranige vasthoudendheid aan de stellende, vergrotende en overtreffende trap past wel weer prima bij het Nederlandse ‘inhaalnationalisme’ waar hoogleraar historische letterkunde Herman Pleij in 1998 nota bene het woord ‘oranjest’ voor bedacht. ‘Op zijn oranjest zijn wij beter, weten we alles beter en doen we het beter dan de rest. En wie niet meedoet aan de oranjegekte weet niet hoe het hoort, is eigenlijk verdacht en zou eens een lesje moeten leren.’

Je zou kunnen zeggen dat de hoop op zondag doodsloeg als verschraald bier in een vies glas. En dan zou dat fout zijn. Het woord voor bier dat zijn smaak en geur heeft verloren is ‘verschaald’ en gaat terug op het Duitse ‘schal’, dat ‘dor’ betekende. Ook in de krant doen we het vaak fout. Hoe is die r erin geslopen? Onze Taal vermoedt dat het te maken heeft met de veranderende betekenis van ‘schraal’. Naast ‘mager, niet vet’ kan het nu ook ‘armoedig’, ‘ruw’ en ‘pijnlijk’ omschrijven.

Schrale troost bij al dit pijnlijks: de lieve lezer Dennis Hurkmans wijst erop dat Onze Taal voorspelt dat vanwege die nieuwe betekenis ‘verschraald bier’ ook ooit goed zal zijn.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over