Taalgebruik!Lezerspost

Ophef over de juiste spelling van de Franse coronapas

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om de pass(e) sanitaire gaat, weten de Fransen het zelf ook niet helemaal.

Wat gebeurde er deze zomer zoal op taalgebied? Hier niet zo veel, dus laten we even kijken wat er in de vakantielanden te beleven was. Frankrijk lanceerde de pass sanitaire, een coronapas die je bijvoorbeeld bij bezoek aan een restaurant moet laten zien. Die zorgde voor consternatie, en niet alleen vanwege het verplichte karakter ervan. Ook de Volkskrant deed verslag van de ontwikkelingen, maar niet foutloos, volgens Gerard van Dieren, want ‘in het Frans is het passe sanitaire, dus met een -e achter pass’.

We vonden het al opvallend dat het van oudsher anglofobe Frankrijk zomaar een Engels woord uit de kast had getrokken. Was er soms iets misgegaan in de overheidscommunicatie? Maar nee, het bleek echt zo bedoeld: op de website van de Franse overheid heeft de term zelfs een eigen logootje, inclusief ontbrekende -e.

En dus schrijft heel Frankrijk pass sanitaire. Héél Frankrijk? Nee, want er is altijd nog één instantie die moedig weerstand blijft bieden aan taalkundig gevaar van buiten de zeshoek: de Académie française, hoeder van de Franse taal, verzinner van het Franse alternatief (zoals ­recentelijk nog infox (nepnieuws), een samentrekking van info (nieuws) en intox (indoctrinatie). En de Académie gaat natuurlijk geen Engelse woorden toestaan. Dus schreef ze op 1 juli passe voor, met een -e.

‘En passe is een mannelijk woord’, schrijft Van Dieren. Maar dat ligt iets gecompliceerder. Le passe bestaat in het Frans niet als zelfstandig naamwoord; wel kun je het zien als afkorting van le passe-partout, maar daarin is het in wezen een vervoegd werkwoord. La passe bestaat wel, maar is wat ouderwets (om het bestaan ervan te bewijzen citeert de Académie française een boek van Stendhal uit 1838). Volgens de Académie dekken beide opties echter de lading; le of la maakt dus niet uit, zolang het woord erna maar niet Engels is.

Sommige kranten, zoals Le Monde en Le Figaro, verklaarden hierin mee te gaan, hoewel onze correspondent in Frankrijk zag dat ook die nog regelmatig pass en passe door elkaar gebruiken.

De Fransen waren toch al verwarrend bezig, de laatste tijd. In juni maakte onze correspondent melding van de opkomst van een nieuwe snack, le tacos. Dat spreek je uit zoals je het met Nederlandse ogen leest, mét -s dus (maar wel met de klemtoon op de laatste lettergreep, want het blijft Frans).

Tot zover dit uitstapje naar het zuiden. Volgende week richten we ons weer als vanouds op klachten over ons eigen taalgebruik. Roept u dus maar.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over