Opgewarmde prak of gewoon nieuws?

Een week na het begin van het nieuwe seizoen bij de publieke omroep besprak de televisierecensent van de Volkskrant in het Vervolg die eerste week....

In de terugblik stond onder meer deze alinea: ‘Ook stond de Vara wel tien minuten stil bij een neo-nazi die via zaaddonatie het Arische ras in stand wilde houden. Het bleek Telegraaf-nieuws van drie jaar oud. Klein bier, van vers schuim voorzien door het ‘antifascistische Onderzoekskollektief Kafka’ – dat was lang geleden.’

Op de recensie kwam een reactie van de eindredacteur van het Vara-programma, die – dat zal duidelijk zijn – niet blij was met deze kritiek. Hij schreef: ‘De recensent heeft helaas de feiten niet gecontroleerd. De Telegraaf heeft drie jaar geleden slechts geschreven over een oproep van neo-nazi’s om naar spermabanken te gaan. Toen was van een daadwerkelijke poging geen sprake. Sterker, drie jaar geleden zei de directeur van vruchtbaarheidskliniek Geertgen dat hij niet bang was voor de oproep van de neo-nazi’s. ‘In Nederland worden alle donoren gescreend door een psycholoog’, zei de directeur in 2007. Het is des te nieuwswaardiger dat juist in deze kliniek van dezelfde directeur de neo-nazi in 2010 zijn gang kon gaan. Dat is onthullend nieuws. Niet voor niets waren de spermabanken in rep en roer door de onthulling van de Vara.’

Tot zo ver het briefje van de eindredacteur van het tv-programma.

De recensent houdt vol dat hij vindt dat er sprake is van opgewarmd oud nieuws. De Telegraaf had de strekking allemaal al drie jaar geleden.

Dat mag hij vinden, maar dat is wel erg kort door de bocht. Er zit toch echt een verschil tussen een oproep om iets te gaan doen en de feitelijke uitvoering. Wat er nu gebeurt, is een hele stap verder.

Dat vindt de redactie van de Volkskrant zelf kennelijk ook, want de krant schreef na de Vara-uitzending uitvoerig over de neo-nazi die zijn sperma alleen aan blanke stellen ter beschikking wil stellen. Een verslaggever belde een aantal spermabanken en ontdekte dat er geen eenheid van beleid is. Bij alle banken mag de ontvangende vrouw eisen stellen, bij sommige banken mag een donor ook eisen stellen. Later dit jaar willen de banken proberen tot een gezamenlijk standpunt te komen. Als het allemaal oud nieuws was, waarom schreef de Volkskrant er dan toch over?

Volgens de verslaggever was het, anders dan de tv-recensent zegt, wel degelijk nieuws. Dit speelt op dit moment, zegt hij.

De eindredacteur van het Vara-programma ziet in de publicatie van de Volkskrant zijn gelijk bevestigd: zijn programma was nieuws. Maar waarom heeft krant niet verwezen naar het programma Uitgesproken Vara als bron?, wil hij weten. De verslaggever is immers pas gaan bellen nadat de omroep het programma had uitgezonden.

Dat is een terechte vraag. Het is goed gebruik om de bron te vermelden als je leentjebuur speelt bij een ander medium. Ik had het wel chic gevonden als in het Volkskrant-artikel een verwijzing naar het tv-programma had gestaan.

De verslaggever vond en vindt dat in dit geval niet nodig. Hij is weliswaar gaan bellen nadat hij de uitzending had gezien, maar hij heeft al het nieuws vervolgens zelf bijeengeschraapt. Daar komt bij dat hij nog nieuwe feiten kon toevoegen, namelijk het verschil in beleid tussen spermabanken. Hij zegt: ‘Dan is het niet nodig om aan bronvermelding te doen. Je leest wel vaker iets, waarna je zelf op onderzoek uitgaat.’

Daar is op het eerste gezicht weinig tegenin te brengen, ware het niet dat het Stijlboek van de redactie daar heel expliciet een andere mening over heeft. Dat meldt onder het lemma ‘bronnen’ het volgende. ‘Als een opzienbarend feit of bericht in een andere krant stond, noemen we die bron bij naam, ook als de redactie die nieuwsfeiten zelf inmiddels op waarheid heeft getoetst.’

Je kunt twisten over de uitleg van die paragraaf. Geldt dat alleen voor andere kranten, of ook voor radio en tv? En geldt de bronvermelding alleen als je geen andere feiten kunt toevoegen, of geldt die interne regel altijd als je je verslaggeving bent begonnen naar aanleiding van een andere krant of ander medium? Ik neig naar het laatste. Je kunt niet duidelijk genoeg zijn.

De Volkskrant verwacht van andere media ook dat zij naar de krant verwijzen als bron wanneer ze nieuws overnemen. De klagende eindredacteur van de Vara heeft dus gelijk.

Dat constaterend vraag ik me wel af waarom de omroep in de reportage over de spermadonoren niet heeft verwezen naar De Telegraaf, die het onderwerp immers drie jaar geleden als eerste naar buiten bracht.

Meer over