RecensieLeerschool van een idealist

Openhartige memoires van Samantha Power, voormalig idealist ★★★★☆

Als activist wist Samantha Power precies waar politici faalden. Tot ze zelf voor Obama ging werken. In openhartige memoires beschrijft ze hoe haar idealisme realisme werd.

Beeld Claudie de Cleen

Oorlogscorrespondent in de Balkan, winnaar van de Pulitzerprijs, mensenrechtenadviseur van Barack Obama, VS-ambassadeur bij de Verenigde Naties: Samantha Power (1970) was het allemaal. In haar kleurrijke en openhartige autobiografie Leerschool van een idealist maakt ze de balans op: hoe kun je op het gebied van mensenrechten écht een verschil maken?

Het is augustus 2013 als de Amerikaanse president Obama voor een van de moeilijkste keuzes uit zijn carrière staat. Het nieuws komt binnen dat het Syrische regime gifgasaanvallen op de eigen bevolking heeft uitgevoerd. Bijna tweeduizend mensen zijn overleden, onder wie honderden kinderen. Dit ondanks eerdere dreigementen van Obama dat president Assad met het gebruik van gifgas een ‘rode lijn’ zou overtreden. Gaan de Verenigde Staten militair ingrijpen?

Het is een kwestie die Obama ‘innerlijk verscheurt’, schrijft Power, die op dat moment net drie weken is aangetreden als VN-ambassadeur. Niet eens zozeer omdat hij bang is opnieuw in een oeverloos conflict verzeild te raken. Obama vreest vooral dat het Congres zijn aanval achteraf als ‘onrechtmatig’ zal bestempelen, waarna een afzettingsprocedure kan volgen. Daarom besluit hij het Congres om goedkeuring te vragen. Het resultaat: de Republikeinse meerderheid ligt dwars. Er gebeurt niets. Assad gaat vrijuit voor het schenden van mensenrechten.

Hoezeer de 49-jarige Power de humanist Barack Obama ook bewondert, dit kan ze hem maar moeilijk vergeven. In Leerschool van een idealist beschouwt ze zijn niet-handelen inzake Syrië – en de binnenlandse overwegingen die daaraan ten grondslag lagen – als een smet op zijn presidentschap, ja zelfs als een ‘ondermijning van de invloed van de Verenigde Staten op lange termijn’. Hij had volgens Power moeten overgaan tot bombardementen. Grote machten bluffen niet als het om mensenrechten gaat.

Activistisch

Die haast activistische houding zat er al vroeg in, zo blijkt uit haar goed geschreven boek. Na een uitgebreide verhandeling over haar jeugd in Ierland, waarin ze vertelt hoe het gezin worstelde met een alcoholistische vader, beschrijft ze hoe ze als migrant in de Verenigde Staten uitgroeit tot iemand die ‘een verschil wil maken’. Op 23-jarige leeftijd vertrekt ze naar Bosnië, om daar als correspondent verslag te doen van het oorlogsleed.

De nieuwsartikelen die ze schrijft hebben vooral één doel: de Amerikaanse regering ertoe bewegen met luchtaanvallen een eind te maken aan de oorlog – hetgeen in 1995 uiteindelijk ook gebeurt, al zijn er dan al tienduizenden doden gevallen. Jaren later blikt ze er uitgebreid op terug in haar bestseller Een probleem uit de hel (2002), waarin ze betoogt dat Amerikaanse beleidsmakers in de 20ste eeuw structureel aarzelden genocides te benoemen en op tijd in te grijpen bij etnische zuiveringen. Het levert haar een Pulitzerprijs op.

De roem die Power verwerft met haar genocideboek leidt ertoe dat ze bij Obama op de radar komt. Hij stelt haar aan als adviseur op het gebied van mensenrechten. De activist belandt plotseling in een positie waar ze haar woorden in daden kan omzetten. Dan wordt langzaam duidelijk hoe moeilijk dat is. Obama raakt geïsoleerd zodra hij president wordt, is zo goed als onmogelijk te benaderen. Als ze hem een keer tegenkomt op de gang en over buitenlands beleid begint, verkrampt hij.

Openhartig

Het is verfrissend hoe openhartig Power over dit alles schrijft. Politieke memoires of autobiografieën hebben nogal eens de neiging tergend saai te worden, maar dat is bij Power bijna nooit het geval. Als ze zich na een speech van Obama achter de schermen druk staat te maken omdat hij de Armeense genocide niet als zodanig durft te benoemen – in zijn campagne had hij beloofd dat als eerste Amerikaanse president te zullen doen – breken haar vliezen. Ook dat is het leven.

Power concludeert ontnuchterd hoe moeilijk het is als politicus effectief beleid te voeren, hoe makkelijk het is als buitenstaander te roepen dat de politiek faalt. Toch moet ze door, omdat niets doen erger is. Misschien niet al te origineel, maar in het geval van Power volstrekt geloofwaardig. Ze verandert van een idealist in een realist – dat is de ‘leerschool’ waarnaar ze in de titel verwijst. Haar bewustzijn van die ontwikkeling, en hoe ze die op papier weet over te brengen, maakt dit tot een rijk en waardevol persoonlijk relaas.

Beeld Atlas Contact

Samantha Power: Leerschool van een idealist

Uit het Engels vertaald door Piet Dal en Sjaak de Jong. Atlas Contact; 535 pagina’s; € 34,99.

Meer over