omslag

Op Philip Roths De menselijke smet domineren de schimmen

In een zwarte schim op de cover kunnen we zowel de opgejaagde hoofdpersoon zien als het ‘spook’ dat hem de kop kostte.

Ontwerp Moker. De Bezige Bij, 2021. Beeld
Ontwerp Moker. De Bezige Bij, 2021.

Een krantenkop die je pas snapt nadat je het artikel hebt gelezen, schiet zijn doel voorbij. Iets dergelijks geldt voor boekomslagen: de illustratie mag geen raadsel zijn waarvan je de sleutel in de tekst moet zoeken.

Neem Philip Roths The Human Stain. De afbeelding op de eerste druk (Houghton Mifflin, 2000) is nogal een puzzel, tot je op pagina 38 de woorden leest die je met enige moeite ook in de omslagillustratie kunt zien: ‘Everybody knows you’re....’ Het is het begin van een dreigbrief aan Coleman Silk, een 71-jarige hoogleraar klassieke talen, die wordt beticht van het gebruik van een taboewoord (spooks voor zwarten) en dankzij de hypocrisie van politiek correcte collega’s genadeloos ten onder gaat.

Ontwerp Michaela Sullivan. Houghton Mifflin, 2000. Beeld
Ontwerp Michaela Sullivan. Houghton Mifflin, 2000.

Ontwerper Michaela Sullivan hield zich 21 jaar geleden nauwgezet aan wat Roth prijsgeeft van de anonieme brief: die is geschreven met rode inkt, vermengt blok- en schrijfletters, en steekt in het ‘dossier Spooks’ waarin Silk de aantijgingen tegen hem verzamelt – de verticale vorm op het omslag verbeeldt het bovenaanzicht van een hangmap.

Trouw aan het woord van de schrijver valt te prijzen, maar heeft in dit geval toch een omslag opgeleverd dat, om een andere schrijver te parafraseren, ‘uitsteekt door onuitstekendheid’.

Ontwerp Jon Gray alias Gray318, foto Teruyuki Yoshimura/ Getty. Vintage, 2001. Beeld
Ontwerp Jon Gray alias Gray318, foto Teruyuki Yoshimura/ Getty. Vintage, 2001.

Latere omslagen van The Human Stain wagen zich niet meer aan een afbeelding van de brief. Op de Vintage-paperback uit 2001 introduceerde ontwerper Jon Gray een alternatief dat navolging kreeg: een zwarte schim, waarin we zowel de opgejaagde hoofdpersoon kunnen zien als het ‘spook’ dat hem de kop kostte.

Foto Getty Images. Random House, 2001. Beeld
Foto Getty Images. Random House, 2001.
Ontwerp Marcus Davies, beeld Millennium Images. Vintage, 2019. Beeld
Ontwerp Marcus Davies, beeld Millennium Images. Vintage, 2019.

Ook in andere ontwerpen duiken schimmen op, zoals in Poul Lange’s omslag voor de Deense vertaling, En menneskelig plet (Gyldendal, 2006), dat aanknoopt bij een monoloog in de roman over het gedrag van kraaien en raven.

Ontwerp Poul Lange. Gyldendal, 2006. Beeld
Ontwerp Poul Lange. Gyldendal, 2006.

Tegelijk met de Nederlandse vertaling van Blake Bailey’s Philip Roth-biografie brengt De Bezige Bij nu de vijfde druk van De menselijke smet, Else Hoogs vertaling van The Human Stain. De afbeelding is een silhouet ‘waaraan geen identiteit valt te ontlenen’, aldus ontwerpbureau Moker.

Philip Roth: De menselijke smet. Ontwerp Moker. De Bezige Bij; € 20,99.

Meer over