postuumEric Schneider (1934-2022)

Op het toneel betoonde Eric Schneider (1934-2022) zich een ontdekkingsreiziger van de ziel

Zijn vertolking van Hamlet, midden jaren zestig, was een regelrechte sensatie, Eric Schneider kreeg er de Louis d’Or voor. De grote rollen zou hij zijn verdere acteursleven blijven koesteren. Maandag overleed hij, 87 jaar oud, aan de gevolgen van een val.

Vincent Kouters
Eric Schneider in 2019. Beeld Koen van Weel /  ANP
Eric Schneider in 2019.Beeld Koen van Weel / ANP

‘Wat mij opvalt, is zijn techniek, zijn beheersing’, zei zoon Beau Schneider in 2013 in Volkskrant Magazine over zijn vader Eric Schneider, die maandag op 87-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van een val. En verder: ‘Hij heeft een garantielevering – zijn spel is minimaal een 7. Zo gauw er iets fout gaat, vreet hij zichzelf op. Toneel is zijn passie.’

Vader en zoon speelden dat jaar in de voorstelling Levenslang theater, de laatste waarin Eric Schneider in een grote rol te zien was en die helemaal ging over die grote passie van hem. Het was de wens van de in 2012 overleden actrice Will van Kralingen, hun echtgenote en moeder, dat Eric en Beau zouden samenspelen.

Levenslang theater, een toneeltekst van David Mamet, ging over het acteursleven en zal vol nostalgie en cynisme over het vak, maar toonde ook sprankjes van de magie ervan, die Eric Schneider zo liefhad. ‘Wij zijn de ontdekkingsreizigers van de ziel’, zegt zijn personage op een bepaald moment. Geen kleine woorden, maar die kenmerken ook zijn eigen acteursleven. Hij speelde vele grote rollen en daarbij hoorden soms grote woorden en gebaren.

Hamlet in coltrui

Na zijn jeugd in toenmalig Nederlands-Indië, waar hij in 1934 in Jakarta (toen Batavia) werd geboren als kind van Nederlandse ouders, kwam hij naar Nederland. In 1960 studeerde hij af aan de toneelschool in Maastricht. Zijn debuut maakte hij datzelfde jaar in Het Zuiden van de Amerikaanse auteur Julien Green, over de Amerikaanse burgeroorlog. In 1967 won hij de Louis d’Or voor zijn vertolking van Hamlet bij het Nieuw Rotterdams Toneel. Die rol was destijds een sensatie: de jonge Schneider stond in een leren broek en zwarte coltrui tussen het publiek. Elke avond was uitverkocht.

Schneider speelde daarnaast bij vele andere gezelschappen, waaronder Globe, Het Publiekstheater en Het Nationale Toneel. Vanaf de jaren tachtig was hij vast in dienst bij De Appel, waar hij onder meer de zeven uur durende voorstelling Faust I & II (1985) speelde, in regie van Hans Croiset. Vele belangrijke hoofdrollen heeft hij als ontdekkingsreiziger van de ziel aaneengeregen. Hij was zowel Mefisto, Oom Wanja, Macbeth als Oedipous en Don Carlos. In 1981 speelt hij met Annet Nieuwenhuijzen een legendarische George in Edward Albees Wie is er bang voor Virginia Woolf?

Hij speelde ook in films, hoewel dat medium hem als acteur nooit echt heeft kunnen bekoren. Hij was te zien in kleine rollen in de films Cloaca en Alles is Liefde en als de oude, dementerende Henk Keppel in de televisieserie Stellenbosch. Tweemaal speelde hij Prins Bernhard: in de televisieserie Bernhard, schavuit van Oranje (2010) en nog een keer in Beatrix, Oranje onder vuur (2012). Ook schreef hij zelf toneelstukken, waaronder Rinkelrooien, Theodoor, een total loss en Nocturne (2009), waarin veel elementen van zijn toneelleven samenkwamen. Het stuk bood een ontluisterende kijk op het leven van een oude acteur.

Romanschrijver

Na zijn officiële afscheid in Levenslang theater, begon voor Schneider een compleet nieuw leven als schrijver. Hij ging zijn broer Carel Jan Schneider, beter bekend als F. Springer, achterna, toen hij in augustus 2013 debuteerde als romanschrijver met Een tropische herinnering, waarin hij veel van zijn tot dan toe grotendeels verdrongen jeugdherinneringen en -trauma’s uit toenmalig Nederlands-Indië kwijtkon. Een jaar later bewerkte hij dit boek tot het toneelstuk Moesson voor Hummelinck Stuurman Theaterproducties. Twee jaar geleden publiceerde hij op 85-jarige leeftijd de dubbelnovelle Een relaas van vriendschap en liefde.

In 2019 betrad hij toch nog eenmalig het toneel voor de Indië Monologen, waarin hij een eigen monoloog had over zijn Indische verleden. Bloed kruipt waar het niet gaan kan. Of zoals zijn zoon Beau in 2013 zei: ‘In het leven van Eric is er nooit iets belangrijkers geweest dan toneelspelen.’

Het relaas van een liefde
De Volkskrant over de novelle Het relaas van een liefde (2020): ‘In weinig woorden weet Schneider complete en complexe personages op te roepen, verlangend naar verbinding. Zo sterk dat ze er muren voor doorbreken. De Tweede Wereldoorlog stelt hun band op de proef. Wie goed is en wie fout, is een vraag die zich in oorlogsliteratuur al snel opdringt, maar Schneider laat in deze fijnzinnige bundel zien dat die twee uitersten niet altijd strikt van elkaar gescheiden zijn. Hooguit staat er een muur tussen goed en fout, met een gat erin.’