idfa

Op het documentairefestival in Amsterdam kun je ook virtualrealityervaringen opdoen

De virtuele werkelijkheid vormt een vast onderdeel op het International Documentary Filmfestival Amsterdam. Bezoekers kunnen zich dit jaar inleven in een amoebe, vlinder of pad. Of huiveren bij de hologrammen van slachtoffers van het Britse uitkeringsstelsel.

Bor Beekman
Symbiosis Beeld
Symbiosis

Doorgaan als amoebe, vlinder of pad? Voor die keuze worden de deelnemers van Symbiosis gesteld, op het International Documentary Filmfestival Amsterdam (Idfa). De in de nok van het Amsterdamse Eye Filmmuseum opgestelde virtualreality-ervaring voert naar de toekomst, als het tijdperk van de mens is overgegaan in iets nieuws, op de ‘ruïnes van het antropogeen’. Het dna van het te kiezen organisme is tegen die tijd gemengd met dat van de mens, om zo nieuwe en hybride levensvormen te kweken, die harmonieus en ecologisch verantwoord de weelderig begroeide 23ste-eeuwse aarde bevolken. Het idee van de vr-installatie is van het Nederlandse collectief Polymorf: de bezoeker laten ervaren hoe zo’n deels vermenselijkte amoebe, vlinder dan wel pad denkt en voelt.

Symbiosis  Beeld  Coen Dijkstra
SymbiosisBeeld Coen Dijkstra

Symbiosis is geïnspireerd door het werk van de Amerikaanse wetenschapsfilosoof Donna Haraway, die in haar speculatieve boek Staying with the Trouble de mens van de top van de piramide stoot en het ‘multispecisme’ bepleit. We kiezen de pad. De Symbiosis-medewerkers helpen bij het aantrekken en dichtklittebanden van een kunststof beige pak, dat door middel van een bos felrode snoeren is gekoppeld aan enkele laboratoriumachtige apparaten. Zo kan de deelnemer zo multi-sensorisch mogelijk worden ondergedompeld in die toekomstige wereld. Er is de oerbosachtige virtuele realiteit, maar bijvoorbeeld ook geur: van het affectie opwekkende, wat weeïge hormoon oxytocine tot een scherp en chemisch ruikend ozon, dat op parfumwinkelsterkte de neusgaten penetreert. Ook bevat de uitdossing van buitenaf bediende robotics drukpunten, zijn de handen van de deelnemer bijeengebonden en drukt een soort beugel diens wangen af en toe bijeen. ‘Om je zo nog meer een pad te laten voelen’, verduidelijkt een medewerker. De Symbiosis-trip, een minuut of twintig lang, brengt de pad-achtige naar wat buitenaards uitgedoste priesteressen, die het dier wat hapjes voeren. Een vr-ei bijvoorbeeld, dat met behulp van een lepel ook echt door de deelnemer wordt genuttigd; een geleiachtig spul, geprepareerd door het Eindhovense restaurant Karpendonkse Hoeve.

Hóé de pad nu precies denkt blijft ongewis, in de diep-filosofisch bedoelde doch tamelijk gimmick-achtige attractie. Deze pad had het wel vrij warm, in dat pak. En de mevrouw naast hem wenste het amoebepak nog vóór de vr-sensatie aanving alweer te verlaten: iets te claustrofobisch. De vlinder beviel haar wel.

Museum of Austerity Beeld
Museum of Austerity

Eenvoudiger van opzet, maar des te indringender is het Doclab-onderdeel Museum of Austerity, dat is ingericht in het tuinhuisje van cultureel centrum De Tolhuistuin, op een steenworp afstand van Eye. Daar wandelt de bezoeker met een speciale bril op langs hologrammen: levensgrote beelden van gehandicapte en inmiddels overleden burgers, die slachtoffer waren van een in 2016 door de VN veroordeelde bezuinigingsronde op het Britse uitkeringsstelsel. Ga voldoende dichtbij staan om te luisteren naar de stemmen van familieleden en betrokkenen, die vertellen over zo’n tien individuele en uiterst wrange geschiedenissen, soms resulterend in zelfdoding. Het klinkt bekend, met de Nederlandse toeslagenaffaire zo vers in het geheugen: het eindeloos herbeoordelen door een gezichtloze overheid, de ondoorgrondelijke bureaucratie en gestapelde boetes die een vast onderdeel waren van het Britse systeem dat zo overduidelijk niet het belang van de zwaksten in een samenleving diende, maar die groep juist vermaalde.

Ook bijzonder aan zo installatie van makers Sacha Wares en John Pring, is de resterende leegte van de museumkamer als de bezoeker de bril weer afdoet; we keken naar geesten.

Kaarten voor zowel Symbiosis als Museum of Austerity zijn te boeken op de website van Idfa.