achtergrond

Op de nieuwe nummers van Buena Vista Social Club horen we gelijk die sepiakleurige muzieksfeer van toen

Het hitalbum Buena Vista Social Club leek jarenlang bij de zomer te horen. Nu, 25 jaar na die plaat, is er niet eerder uitgebracht werk van de band. De nieuwe nummers trekken je direct in die sepiakleurige muzieksfeer van weleer.

Buena Vista Social Club bij Carnegie Hall.  Beeld Ebet Roberts
Buena Vista Social Club bij Carnegie Hall.Beeld Ebet Roberts

Het begon ruim 25 jaar geleden in een warme Malinese nachtclub. In een van de vele muziektenten van Bamako, waar het nu vanwege een slepende binnenlandse oorlog een stuk stiller is, zat de Britse producer en platenbaas Nick Gold. Hij verbaasde zich weer eens over de weergaloze muziek die er werd gespeeld en die in Mali en bijvoorbeeld Senegal heel gewoon werd gevonden, maar dat zeker niet was. En waarvoor Gold dus steeds opnieuw naar Afrika trok, compleet verslaafd.

‘Het klinkt misschien gek, maar in Afrika heb ik de Cubaanse muziek ontdekt’, zei Gold jaren geleden tegen de Volkskrant, tijdens een gesprek over een van de vele prachtige platen op zijn liefhebberslabel World Circuit. ‘Ik luisterde naar oude albums van het Senegalese Orchestra Baobab en ik ging naar nachtclubs in Dakar en Bamako, waar diezelfde Cubaanse muziek werd gespeeld, maar dan op zijn Afrikaans. Heel warm en uitnodigend. Sensueel, met veel gevoel voor nostalgie.’

Hoe kon die geweldige Cubaanse muziek zo de wereld rondreizen, en hoe liepen eigenlijk de muzikale en geografische lijnen van de beroemde son cubano, vroeg Gold zich af. Hij las zich in. De antieke Afrikaanse muziek was natuurlijk door de slavenhandel in het Caribisch gebied terechtgekomen, ontdekte hij. En in bijvoorbeeld Cuba geëvolueerd tot nachtclubmuziek, met een bijna spiritueel dansritme waar veel dagelijks leed bij vergeten kon worden.

Vervolgens werd de destijds bijzonder hippe Cubaanse muziek weer geïmporteerd in het Afrikaanse clubleven van de jaren zestig en zeventig, en daar vervormd tot Afro-Cubaanse dansmuziek vol sprankelende en kristalheldere rumbagitaren en natuurlijk die diepe, gesmeerde saxen.

Compay Segundo (links) van de Buena Vista Social Club met Ry Cooder. Beeld Nick Gold
Compay Segundo (links) van de Buena Vista Social Club met Ry Cooder.Beeld Nick Gold

Gold kreeg een mooi idee voor een muzikaal project dat compleet zou mislukken maar desondanks geschiedenis zou schrijven. Hij wilde Malinese en Cubaanse musici in een studio in Havana samenbrengen, om daar te zien hoe artiesten van vroeger en nu, en van verschillende werelddelen maar met hetzelfde muzikaal gevoel, samen zouden spelen.

Artiesten werden gecontracteerd, agenda’s getrokken en op de afgesproken tijd zat Gold met een paar Cubaanse musici en wat technici in Havana. Maar de Malinezen konden helaas niet afreizen: problemen met de visa en de paspoorten, die om onduidelijke redenen waren zoekgeraakt. Dus daar zat Nick Gold. Met de Cubaanse gitarist Eliades Ochoa. En de bevriende slidegitarist Ry Cooder, die was gevraagd als muzikale coördinator. Wat nu?

Eigenlijk werd toen, met de handen in het haar, de gevierde plaat Buena Vista Social Club geboren. Een album dat de harten van miljoenen mensen zou stelen en waarmee de eerbiedwaardige Cubaanse muziek opnieuw tot leven werd gebracht. Want het kleine gezelschap begon te overleggen: geven we het op, of gaan we nog iets leuks doen? Die studio was nu eenmaal afgehuurd. Eliades Ochoa kende nog wel een paar oudere dames en heren uit de glorietijd, zei hij. Zou hij die anders even optrommelen, om toch een paar dagen en geheel vrij van verplichtingen fijn wat te musiceren? Of zoals Gold het later vertelde: ‘Gewoon om de geïnvesteerde tijd en moeite nog enigszins te kunnen omzetten in mooie muziek.’

Mooie muziek werd het. De zangers Ibrahim Ferrer en Omara Portuondo, groot in de jaren zestig maar al langere tijd in ruste, kwamen langs, schraapten de keel en maakten opnieuw contact met hun stemmen van weleer. De pianist Rubén González, toen al halverwege de 70, nam plaats achter de toetsen. En nog indrukwekkender: de zanger Compay Segundo, een van de kampioenen van de Cubaanse trovagitaar in de jaren dertig, nam ook een kijkje in die halfverwaarloosde maar desondanks zeer sfeervolle Egrem Studio in Havana. Hij had zijn 90ste verjaardag nog net niet gevierd.

De plaat Buena Vista Social Club ging de wereld over en ontplofte in Nederland tijdens bij een memorabele avond in het Amsterdamse Carré, waar het gezelschap optrad voor een diepontroerde zaal.

En daarna stolde de Cubaanse muziek opnieuw in de tijd. De comebackplaat was zélf een klassieker geworden en het onvermijdelijke einde kwam natuurlijk razendsnel dichterbij. De oude bandleden overleden een voor een, al houdt zangeres Omara Portuondo, 90 inmiddels, moedig stand.

Maar gelukkig kan nu het 25-jarige jubileum van de plaat worden gevierd met werk dat kennelijk nog op de plank lag en dat was opgenomen tijdens de sessies in de Egrem Studio. Zes jaar geleden zijn een aantal afgestofte opnamen al gebruikt voor de compilatie Lost and Found, maar dat was niet meer dan een opwarmer voor de luxe en feestelijke box die nu in de winkel ligt. In de nieuwe verzameling zijn elf nieuwe liedjes samengebracht, met nog een aantal alternatieve takes. Volgens de samenstellers was de Buena Vista Social Club na het verschijnen van het wonderlijke debuut zo druk geweest met het bespelen van de wereld, dat de tijd ontbrak om nog eens diep in de archieven te duiken, op zoek naar verborgen schatten.

Na een kwarteeuw gebeurde dat dus alsnog, door de nabestaanden en de initiatiefnemers van het project. Vooral de onontdekte parels zijn prachtig. Bij bijvoorbeeld het nummer Vicenta word je direct weer in die sepiakleurige muzieksfeer van weleer getrokken tijdens een wervelend vocaal duet tussen Eliades Ochoa en Compay Segundo, met de kenmerkende, wiegende slaggitaar van de Cubaanse son. Het opgewekte ritme in het lied verhult de tragische inhoud: Vicenta is een treurdicht over een grote brand die in 1909 het dorp La Maya in de as legde, en de bananentelers in de omgeving ruïneerde.

Het lied La Pluma is ook al zo’n tearjerker, en Cubaanse romantiek in topvorm. Tijdens lange gesprekken in de studio in Havana onthulde zanger Compay Segundo aan gitarist Ry Cooder dat hij in zijn jonge jaren zelf als trovador (een rondreizende zanger) teksten schreef bij bestaande gitaarcomposities. De liefdesverklaring La Pluma was in de vergetelheid verdwenen, tot Ry Cooder hem bij de opnamesessies vroeg het lied vast te leggen in de Buena Vista Social Club. ‘Jij bent het papier, ik ben de pen’, zingt Segundo met een breekbare maar nog altijd smachtende stem, voor zijn liefde van weleer. ‘En mijn hand stuurt jou straks deze carta de amor.’

Spookachtig mooi is de piano-improvisatie Mandinga, van Rubén González. Volgens de overlevering – en het boekwerk bij het album – stortte de pianist zich toen hij 25 jaar geleden de studio te Havana binnenkwam direct op het gereedstaande instrument en verloor hij zich in een medley van bekende composities, die hij vloeiend aaneen tingelde. Op de achtergrond horen we de rest van de band vrolijk doorkletsen, en zelfs een stukje meefluiten. Ja, de sfeer was ontspannen.

En dat blijkt ook uit het prachtige nummer Saludo Compay, dat alles zegt over de totstandkoming van het historische album. Bij het starten van de opname horen we Compay Segundo en Eliades Ochoa titels van beroemde liedjes noemen, en flarden van refreintjes voorzingen. De gitaren proberen aarzelend een melodie, in de elastische gitaarslag van de zogeheten guajira, en de zangers herinneren zich kennelijk tegelijkertijd een lied uit de diepste Cubaanse muziekgeschiedenis. ‘Hoe gaat het, mijn vriend’, zingen ze elkaar toe. ‘Cómo está, mi compay? Compay, compay, saludo compay.’

Het hele reünieproject samengevat in een enkel lied, een paar treffende akkoorden en een hartelijk weerzien. En dit Saludo Compay mocht natuurlijk niet langer ontbreken in de geschiedschrijving van de Buena Vista Social Club.

De cover van Buena Vista Social Club Edición 25 Aniversario. Beeld
De cover van Buena Vista Social Club Edición 25 Aniversario.

Luxe set

De luxe boxset Buena Vista Social Club Edición 25 Aniversario (97 euro) bestaat uit het opnieuw geremasterde, originele album en een cd met negentien niet eerder uitgebrachte tracks, plus boekwerk met foto’s, het originele album en een selectie nieuw werk op twee vinylschijven. Uitgegeven door World Circuit.

Meer over