REPORTAGEBredaPhoto

Op BredaPhoto dwaal je van de ene morele kwestie naar de andere. Het is 2020 in fotografie

Met als lichtpuntje dat het tweejaarlijkse fotofestival tenminste dóórging. We zien een wereld in verwarring.  

BredaPhoto 2020, met links fotografie van de Zuid-Afrikaanse Mary Sibande. Beeld Ron Magielse

Breda is deze weken een portaal naar zo ongeveer alle grote maatschappelijke kwesties van dit moment. Klimaatverandering, covid-19, racisme en de Black Lives Matter-beweging, China als grootmacht, Brexit, stereotypische beeldvorming, de grenzen van Europa – noem het en het komt voorbij op BredaPhoto, het tweejaarlijkse fotografiefestival dat vorige week van start ging en dat in dit annus horribilis het toepasselijke thema ‘The best of times, the worst of times’ mee kreeg. Daags na de opening vorige week kreeg het festival nationale en internationale kritiek vanwege een volgens velen vrouwonvriendelijk kunstwerk van Erik Kessels op een skatepark. De eigenaar van het skatepark liet het kunstwerk begin deze week verwijderen. Je zou kunnen zeggen dat dit incident naadloos bij het thema past.

Het ontbrak er nog maar aan dat het fotografiefeest op het laatste moment niet door had kunnen gaan vanwege de coronamaatregelen. Maar de meeste festivallocaties, onder meer de Grote Kerk, het Stedelijk Museum, het oude KPN-gebouw en het Chassé Park, zijn groot, weids of buiten. Daar kan men dus in alle veiligheid kijken naar fotoseries die een wereld in verandering en verwarring tonen. De dingen moeten anders, maar hoe, en wie bepaalt dat vervolgens? Fotografen van over de hele wereld brachten het in kaart of leverden commentaar.

Foto van Kincsõ Bede, uit de serie ‘Three Colors I Know In This World’

In het markante voormalige KPN-gebouw vallen drie projecten extra op. Bij binnenkomst knalt de serie Three Colors I Know In This World van de Roemeense Kincsõ Bede van de lege industriële muren. Dat die serie hier uit louter zwart-witfoto’s bestaat, doet daar niets aan af. Bede leefde zelf niet onder het communisme en maakte ook de omwenteling niet mee, maar ze erfde de (traumatische) herinneringen van haar ouders. Die transformeerden in haar hoofd tot scènes die benauwend en wrang geestig tegelijk zijn en die zich laten navertellen als een warrige droom: niet, in elk geval niet adequaat. Je moet ze zien.

Foto van Laurence Rasti uit de serie ‘In Iran there are no homosexuals’

Een paar zalen later zijn het vooral Laurence Rasti en Tanya Habjouqa die indruk maken. Rasti, een Zwitserse met Iraanse ouders, fotografeerde Iraanse homoseksuele vluchtelingen, voor wie in hun vaderland geen plek is, omdat Iran, in de woorden van de Iraanse oud-president Mahmoud Ahmadinejad, simpelweg geen homoseksuelen heeft. Op de tedere foto’s van Rasti zijn ze er wel degelijk, zelfs wanneer de fotograaf ze onherkenbaar in beeld bracht.

De speciaal voor BredaPhoto ontworpen multimedia-installatie van Habjouqa, afkomstig uit Jordanië en uitgekozen door Mohamed Somji, een van de twee internationale ‘associated curators’ van het festival, gaat over de beeldvorming van het Midden-Oosten. Habjouqa presenteert de regio nadrukkelijk niet als het gewelddadige strijdtoneel dat ‘we’ doorgaans zien, maar als een soort alternatieve realiteit, een plek waar ook ruimte is voor ontmoetingen met maanmannetjes.

Foto van Xu Guanyu: The Dining Room

Ook buiten, verspreid door het Chassé Park, rekenen fotografen af met vooroordelen en worden misstanden rechtgezet. De Rus M’hammed Kilito brengt op een mooie, zachte manier de diversiteit van Marokkaanse jongeren in beeld, terwijl een eindje verderop de Zuid-Afrikaanse Mary Sibande juist een veel hardere beeldtaal bezigt. Zij creëerde een soort alter ego, een zwarte vrouw gekleed in felblauwe Victoriaanse gewaden. Zij is enerzijds een liefdevol eerbetoon aan alle vrouwen in haar familie die decennialang als hulp in de huishouding werkten, en anderzijds een regelrechte aanklacht tegen dat systeem.

De 15de-eeuwse Grote Kerk, met het indrukwekkende mausoleum van de Nassaus in de Prinsenkapel, werd geheel gereserveerd voor China. Hier is China Imagined te zien, samengesteld door Ruben Lundgren, een Nederlandse fotograaf die in China woont, en He Yining, een Chinese tentoonstellingmaker. Het is een presentatie van meer dan 20 fotoseries die – u raadde het al – het andere gezicht van China wil laten zien. 

Dat lukt níét zozeer met de voor Chinese begrippen shockerende fotoseries die met expliciete seksualiteit en mutilatie van het lichaam een maatschappelijk probleem aan de kaak willen stellen, een genre dat eigenlijk al is verworden tot een beeldcliché.

Het lukt wél via het veel subtielere werk van iemand als Xu Guanyu. Die bedacht een slimme fotografische manier om zijn onbespreekbare seksuele geaardheid het huis van zijn conservatieve ouders binnen te smokkelen. Wanneer die weg waren, toverde Guanyu hun woning meerdere keren om tot een tijdelijke vrijplaats; hij hing de ruimte vol met foto’s van hemzelf en andere mannen, met pagina’s uit modetijdschriften en beelden van weidse Amerikaanse landschappen. Voordat zijn ouders terugkwamen, fotografeerde hij zijn stille protestactie en ruimde hij alles weer op. Een toleranter China mag dan vooralsnog alleen op fotopapier bestaan – dit is een overwinning.

Zo dwaalt het bezoek op BredaPhoto van de ene morele kwestie naar de andere. Had dat wat minder gekund? Zeker wel; oppervlakkigheid ligt op de loer bij dit soort alomvattende presentaties. Tegelijkertijd: deze brei aan onderwerpen is wat de gemiddelde nieuwsvolger dagelijks voor zijn kanis krijgt en waardoor-ie ’s avonds uitgeput in bed valt. Wat dat betreft is ‘The best of times, the worst of times’ de perfecte weergave van de wereld anno 2020.

BredaPhoto. Op verschillende locaties in Breda, t/m 25/10. 

Jonge garde 

BredaPhoto bestaat uit meer dan alleen tentoonstellingen. Vanaf het begin heeft het festival fanatiek ingezet op jong, internationaal talent. Bij het scouten van nieuwe fotografen werkt BredaPhoto samen met kunstacademies uit onder meer België, Duitsland, Hongarije en Finland. Tweejaarlijks worden speciale talentprogramma’s georganiseerd, waarbij jonge fotografen de gelegenheid krijgen hun werk te presenteren aan en te bespreken met mensen uit het veld. Het speciale Support Program biedt zelfs twee jaar intensieve begeleiding aan drie fotografietalenten.

Lees ook

BredaPhoto moet verder zonder een van zijn belangrijkste kunstwerken. Destroy My Face van kunstenaar Erik Kessels is verwijderd door het Bredase skatepark Pier15, een van de locaties van het festival, na een petitie. 

Meer over