Reconstructie

Ook zonder 1,2 miljoen bezoekers is TivoliVredenburg een bruisend centrum van muziek

In 2019 wisten 1,2 miljoen bezoekers TivoliVredenburg te vinden. Een jaar coronacrisis verder blijkt dat het imposante muziekcomplex ook zonder miljoenenpubliek een levendig centrum van muziek kan zijn. Lang leve de livestream en creatieve programmeurs. De Volkskrant blikt met vijf medewerkers terug.

Op Walk the Line: Heavy  Beeld Tim van Veen
Op Walk the Line: HeavyBeeld Tim van Veen

Wie rondloopt in TivoliVredenburg, zou niet denken dat Nederland in lockdown zit. De liften van het Utrechtse muziekpaleis zijn volop in gebruik, op het Plein – de open ruimte op de zesde verdieping – zijn mannen met statieven en licht in de weer. ‘We hebben nu vaak meerdere livestreams of opnamen op één dag’, zegt producent Sieuwe Kooistra. ‘Er gebeurt hier inmiddels zo veel dat we niet eens meer weten wat’, zegt marketeer Charlotte Waskowskij.

De Volkskrant zit met vijf medewerkers van TivoliVredenburg aan een ruime vierkante tafel om het eerste coronajaar te bespreken. 12 maart 2020 was de dag van de beruchte persconferentie waarna alle concerten werden afgelast, uiteindelijk tot 1 juni. Kooistra: ‘Pas toen besefte ik dat we sinds onze opening in 2014 altijd open waren geweest, dag en nacht, behalve op Eerste Kerstdag.’ Algemeen directeur Jeroen Bartelse: ‘Het pand is nooit helemaal op slot gegaan. Er is hier altijd wel iemand.’

TivoliVredenburg heeft het coronajaar vastgelegd in het boek Off/On – Concertpodium tijdens een pandemie (Libertas Pascal; € 24,95). We zien de laatste onwerkelijk stampvolle zaal en vervolgens een salesteamleider, thuis aan de telefoon in zijn dalmatiërbadjas. Ook het dagboek van directeur Bartelse, over een jaar plannen met steeds veranderende regels en richtlijnen, is erin opgenomen.

Het c-woord

Het coronalogboek begint op 9 maart 2020. De Argentijnse zangeres Tini staat op het punt om op te treden, maar is verkouden en zegt dat ze een dokter wil zien. Last van haar keel, verhoging. Paniek: ze is in Noord-Italië geweest. Het c-woord was tot die dag nauwelijks gevallen. Het ging vooral over een collega die op 1 maart was overleden na een val. Er was een afscheidsbijeenkomst geweest met zevenhonderd man in de Grote Zaal, er werd volop geknuffeld. Corona was iets vaags.

Moesten ze het concert van Tini afgelasten? Op Instagram verscheen een foto van de zangeres, vrolijk shoppend in Hoog Catharijne. Dan moest ze toch ook kunnen zingen? Achteraf stelde de dokter een overbelaste stem vast. Tini bleek ‘gewoon’ een vermoeide artiest aan het eind van haar tournee.

TivoliVredenburg, optreden van zangeres Tini op 9 maart 2020, een van de laatste grote shows voor de lockdown. Beeld Tim van Veen
TivoliVredenburg, optreden van zangeres Tini op 9 maart 2020, een van de laatste grote shows voor de lockdown.Beeld Tim van Veen

De coronavrees maakte langzaam opmars. Toen op 11 maart de triphopband Morcheeba zou optreden voor een uitverkochte Ronda, de grote popzaal, dachten de medewerkers die de kaarten controleerden dat hun ticketscanners kapot waren. Van de 1.400 bezoekers kwamen er driehonderd niet opdagen.

En toen kwam de persconferentie. Een schok, maar de sfeer was goed: er werd pizza gegeten en Coronabier gedronken. De keukens moesten worden leeggehaald, de eindeloos lange leidingen voor het bier werden leeggespoeld. Het Nederlandse jazztrio Kapok zou na negen jaar ophouden te bestaan en een afscheidsconcert geven. De band bestaat nog steeds. Het concert staat nu gepland voor 27 mei 2021.

Grond onder de voeten

De interne nieuwsbrief gaat sinds de beruchte persco nog altijd naar achthonderd mensen, inclusief freelancers, fotografen en vrijwilligers. Anders dan bij zalen als het Concertgebouw (Amsterdam), De Doelen (Rotterdam) of 013 (Tilburg) was er geen reorganisatie nodig – de overheidsregelingen (NOW voor personeelskosten en TVL voor doorlopende vaste lasten) bleken toereikend. Al werden van de 170 hospitality-medewerkers er bijvoorbeeld maar vijftig ingeroosterd.

Jeroen Bartelse: ‘We hebben nog best veel tijdelijke contracten kunnen verlengen. Door natuurlijk verloop hebben we, als je alles plust en mint, enkele tientallen mensen minder in dienst dan vorig jaar. We proberen de mensen uit onze flexibele schil zo veel mogelijk bij ons te betrekken, ze horen bij ons.’

Voor stagecrew kwam er een vangnet: nu geld, later werken. Bartelse: ‘We hebben financieel grond onder de voeten. We worden heel goed geholpen door de gemeente en cultuur is een van de weinige sectoren die goed is gesteund.’

TivoliVredenburg - Pip Blom tijdens Walk The Line Indie #2, 15 augustus 2020. Beeld Tim van Veen
TivoliVredenburg - Pip Blom tijdens Walk The Line Indie #2, 15 augustus 2020.Beeld Tim van Veen

Bartelse had sinds de crisis niet alleen de leiding over TivoliVredenburg. Hij is het gezicht van de Taskforce Culturele en Creatieve Sector en lobbyde bij het ministerie. Als voormalig directeur van de Raad voor Cultuur kent hij de weg in Den Haag.

Wat heeft de taskforce bereikt? ‘De cultuursector is heel versnipperd, er zijn talloze branchevereniging en koepels. We moesten die proberen te stroomlijnen zodat er een duidelijke gesprekspartner was voor het ministerie. We hebben geduwd, getrokken en gerekend, waarmee we de input hebben kunnen leveren voor het steunpakket. En ik ben veel bezig geweest om in de media het belang van cultuur uit te leggen. Ik denk dat het sentiment over cultuur wel veranderd is. Je zag ook in de kranten dat cultuur niet alleen meer in de kunstkaternen stond. Iedereen weet nu wat hij mist.’

Artiesten spartelen

TivoliVredenburg is gered, maar veel artiesten spartelen nog steeds. Een veelgehoorde klacht is dat er te weinig van het geld waarmee instellingen overeind worden gehouden naar de artiesten rolt. Bartelse: ‘En daarom moeten we open. Al is het maar op een kier. Dat is randvoorwaarde één die nodig is voor dat trickledowneffect.’

Als de zaal weer open mag, treft het publiek een ander TivoliVredenburg aan. Er is tijdens de lockdowns veel verbouwd. Sieuwe Kooistra: ‘Het rookhok is weg. Je mag nergens meer roken.’ Bartelse lacht. ‘Dat is geruisloos gegaan!’ Kooistra: ‘We hebben er een studio van gemaakt voor onze podcasts. En we hebben de garderobe beneden aangepakt.’

Bartelse: ‘De Ronda heeft een nieuwe vloer, en café Het Gegeven Paard een nieuwe bar. Die was helemaal verrot.’ Maar zo lang bestaat dit complex toch niet? ‘Nee, maar niemand had gedacht dat we dit gebouw zó intensief zouden gebruiken.’ Lastig wel: het marmer voor de bar moest uit Spanje komen, maar Spanje zat op slot. Uiteindelijk is er gekozen voor een composiet.

Ook nieuw zijn de eerste genderneutrale toiletten. Ze zijn er gekomen op voorspraak van de werkgroep inclusie. TivoliVredenburg nam vaker stelling in het maatschappelijke debat. Toen er in juni een Black Lives Matter-protest was in Utrecht, lieten enkele demonstranten hun borden en spandoeken achter bij het muziekpaleis. Dat besloot ze een plek te geven in de lichtbakken waarin normaal concertposters hangen.

Demonstranten hebben hun actieborden achtergelaten bij de gevel van TivoliVredenburg, na de Black Lives Matter-demonstratie op 5 juni 2020 op het Jaarbeursplein in Utrecht.  Beeld Evelien Stoffels
Demonstranten hebben hun actieborden achtergelaten bij de gevel van TivoliVredenburg, na de Black Lives Matter-demonstratie op 5 juni 2020 op het Jaarbeursplein in Utrecht.Beeld Evelien Stoffels

Waarmee de zaal nog het meest opviel waren de creatieve coronaconcepten. Zoals Walk the Line, waarbij het publiek verschillende concerten van een kwartier voorgeschoteld kreeg. ‘Het is ontstaan uit het gevoel dat wij als medewerkers kenden, dat je op één avond meerdere concerten in meerdere zalen kunt bezoeken, omdat wij backstage van deur naar deur kunnen lopen’, zegt marketeer Eva Huisman. ‘Dat je binnen twee minuten zowel de Nederlandse Bachvereniging als Kraantje Pappie ziet. We dachten: kunnen we zoiets niet aan het publiek aanbieden?’

Er waren verrassingsedities met verschillende genres en er was een metaleditie: zat je met vijftig man te headbangen op anderhalve meter. Maar voorlopig blijft het bij streamen.

Wat zijn de lessen van de livestream? Sieuwe Kooistra: ‘Het is geen vervanging voor een live-ervaring, maar een stream werkt het best als je wel de urgentie voelt van een concert. Het moet dus ook echt nu gebeuren, dus geen tweede take, niet gaan knippen of audio bijpoetsen. Die fout hebben we al eens gemaakt. Hadden we extra harddisks nodig. Maar waar haal je die zo snel vandaan als alle winkels dicht zijn?’

Eva Huisman: ‘Het jazzpubliek is heel trouw, merken we.’

Sieuwe Kooistra: ‘We verkopen nu ook abonnementen voor jazzstreams op zondagmiddag. Bij jazzconcerten krijgen we veel feedback. De kijkers willen de vingers van de muzikanten zien. Terwijl het bij pop om de beleving gaat: dan wil je bier in je gezicht, een elleboog in je nek. Zo zie je dat de behoeften erg verschillen. Wat ook goed loopt, is ons kennis- en debatprogramma. Er stond al jaren in ons beleidsplan dat we meer wilden doen met video, maar we kwamen er nooit aan toe.’

Huisman: ‘De laatste tijd leken we ineens wel meer een debat- dan een muziekpodium. Het werkt heel goed online. De drempel om een vraag te stellen is lager dan in een grote zaal en je kunt snel inspelen op de actualiteit.’

TivoliVredenburg - Walk the Line: Klassiek met Holland Baroque en Avi Avita, 4 november 2020. Beeld Juri Hiensch
TivoliVredenburg - Walk the Line: Klassiek met Holland Baroque en Avi Avita, 4 november 2020.Beeld Juri Hiensch

Hoe gaat het volgende seizoen eruitzien? Charlotte Waskowskij: ‘We wilden voorkomen dat we weer constant een negatieve boodschap moeten brengen als er minder mensen in de zaal kunnen. Van: sorry, u bent uitgeloot. Ik heb antimarketing moeten voeren, mensen moeten bellen om te vragen of ze vrijwillig hun plek wilden afstaan.’

Cécile Gouder de Beauregard is programmeur klassiek. ‘Het programma zal nog iets nationaler en kleinschaliger blijven. We voeren dus een voorzichtig beleid. We doen de klassieke programma’s twee keer op een avond. We hebben twee plattegronden gemaakt. Zodra we de anderhalve meter mogen loslaten, kunnen we die in elkaar schuiven. Als er dan nog meer plek is, kunnen we zeggen: u mag erbij.’

Zaal voor iedereen

TivoliVredenburg opende in 2014 na een fusie van Muziekcentrum Vredenburg met vooral klassieke muziek en het onafhankelijke poppodium Tivoli. Het complex werd rond de oude Grote Zaal van Vredenburg gebouwd. In 2019 telde de muzikale en culturele programmering 1.686 evenementen en waren er 103 zakelijke evenementen. Er kwamen dat jaar 1,2 miljoen bezoekers. De gemeente Utrecht is eigenaar van het pand en verhuurt het aan de Stichting TivoliVredenburg.

Meer over