ColumnSylvia Witteman

Ook Nick en Simon schrijven over bergen beklimmen en haat overwinnen. Maar wie zou hen moeten vertalen?

null Beeld

Wie mag Amanda Gormans gedicht The Hill We Climb vertalen? Het antwoord leek mij ‘iemand die veel ervaring heeft met het vertalen van gedichten’, maar zo simpel bleek dat niet te liggen. Er kwam veel commotie van de kwestie en de vraag wie er gelijk heeft, mag u zelf beantwoorden.

Ik dacht terug aan Joe Bidens inauguratie, toen Gorman haar gedicht voordroeg, of nee, het was méér dan voordragen, het was een spokenwordperformance waaraan haar hele gezicht en lichaam meededen.

Het was prachtig. Ik was diep onder de indruk. Ontroerend en koninklijk stond zij daar, als symbool van hoop voor Amerika na het verslaan van het monster Trump. Amanda. (‘Zelfs je naam is mooi’, zong Henk Westbroek, excusez le mot, indertijd, al ging dat over een Julia.) Amanda betekent ‘een vrouw om van te houden’, en dat klopt, want wie houdt er nou niet van haar?

De volgende dag las ik haar gedicht nog eens over en verbaasde me. Zo, afgedrukt in al die laaiend enthousiaste kranten, zonder haar betoverende performance, vond ik het eigenlijk niet zo’n geweldig gedicht. Al die afgepeigerde metaforen, oneindige schaduwen, het uitstrekken van armen naar elkaar, een zee die doorwaad moet worden en de nieuwe dageraad die zal bloeien als die heuvel eenmaal beklommen is. Ik moest erg lachen toen ik las wat cabaretier Katinka Polderman op Twitter zei over The Hill We Climb: ‘Gorman is toch wel een beetje de Nick en Simon van de Amerikaanse poëzie.’

Geen kwaad woord over Nick en Simon trouwens (al weet ik nooit wie Nick is en wie Simon, maar dat zal de ouwe dag zijn), want die schrijven heel gevoelige liedjes. Neem nu alleen al de tekst van hun lied Alles overwinnen: ‘geen berg te hoog om te beklimmen/ geen haat te diep om te beminnen/ we zullen overwinnen, alles overwinnen/ geen weg te lang om te belopen/ geen nacht is te zwart om te hopen…’

Er komt ook nog iets over handen ineenslaan en samen verdergaan, kortom, die jongens weten echt ook wel van de hoed en de rand. Toch gaan hún teksten niet onder gejuich en tranen de wereld over. Misschien ook omdat we nog geen goede vertaler voor ze gevonden hebben. Bob Dylan misschien? Die heeft tenslotte de Nobelprijs voor Literatuur gekregen. Zijn Nederlands is misschien niet zo best, maar als we hem een paar maanden als ‘writer in residence’ in de sloppenwijken van Volendam zetten, komt het wel in orde met het verwoorden van de palingpijn.

Nee, alle gekheid op een stokje. Voor spoken word geldt natuurlijk hetzelfde als voor songteksten: het kunstwerk komt pas tot zijn recht als je de maker ziet en hoort optreden. Dat kan Gorman nóg beter dan Nick en Simon. En zelfs als je haar op papier leest: het is misschien niet echt goed, maar ook helemaal niet slecht, voor een jonge vrouw wier talent nog moet rijpen.

Ik moest denken aan de poëzie van Maya Angelou, want die heeft Gorman duidelijk met instemming gelezen. Maya Angelou, die eens schreef: ‘It’s the fire in my eyes,/ And the flash of my teeth,/ The swing in my waist,/ And the joy in my feet./ I’m a woman/ Phenomenally.’

Dat is Amanda Gorman. Ze kwam bovendien precies op het juiste moment en op de juiste plaats en ze ontroerde miljarden mensen met haar optreden. Wat gééft het dan als er een flinke scheut kitsch in zit? Ze zal die heuvel verder wel zonder veel hindernissen beklimmen, en dat is haar van harte gegund.

Trouwens, wat die vertaling betreft: gewoon, door Nick en Simon. Díe snappen het.

Meer over