Beeldende kunst

Ook in een opgepoetst museum maakt het werk van de rauwe kunstenaar Zoro Feigl een wauw-gevoel los ★★★★☆

In de installaties die Feigl voor de tentoonstelling in Stedelijk Museum Schiedam maakte piept, kraakt, draait en danst het. Water dat loodrecht omhoog stroomt: hoe bestaat het?

Sarah van Binsbergen
Getij (2022) van Zoro Feigl Beeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam
Getij (2022) van Zoro FeiglBeeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam

Is dit een kunstwerk van Zoro Feigl? Bij de eerste installatie in Zonvonkengesproei slaat de twijfel even toe. Je verwacht beweging en spektakel, en krijgt een cirkelvormig ‘zwembad’ van staal met daarin een bewegingsloze, spiegelgladde zwarte vloeistof. Maar dan komt het: met diep gebrom komt de cilinder in beweging. Gefascineerd blijf je kijken terwijl de zwarte vloeistof een draaikolk vormt, stilvalt, en rustig kabbelt.

Wie aan Zoro Feigl denkt, denkt aan machines. Sputterende machines, bulderende machines. Sinds hij in 2007 afstudeerde aan de Gerrit Rietveld Academie maakte Feigl furore met stoere kunst: mechanisch aangedreven installaties van industriële materialen zoals rubber, zeildoek en brandslangen. Hij exposeerde in Istanbul, Peking, Berlijn en Moskou, en viel meermaals in de prijzen.

De Grondslag (2022) van ZororFeigl Beeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam
De Grondslag (2022) van ZororFeiglBeeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam

Solotentoonstellingen had Feigl tot nu toe vooral op ongepolijste plekken die pasten bij het experimentele, gekke-uitvinders-achtige van zijn kunst. Zo toverde hij in 2018 de monumentale Elektriciteitsfabriek in Den Haag om tot één grote speeltuin. Zonvonkengesproei in Stedelijk Museum Schiedam is zijn eerste museale solotentoonstelling, en ook gelijk de eerste tentoonstelling nadat het museum anderhalf jaar dicht is geweest voor renovatie. Gaat zo’n rauwe kunstenaar wel samen met een opgepoetst museum?

Ook in de zes installaties die Feigl voor deze tentoonstelling maakte – vijf zijn splinternieuw, eentje was in 2020 al kort in het museum te zien – piept, kraakt, draait en danst het. Het bekende wauw-gevoel is het sterkst voelbaar in Getij, een installatie van zestien rolbanden die rechtop in een bassin met water staan. De banden rollen omhoog, en nemen in hun beweging water uit het bassin mee. Een deel valt in golfjes over de banden omlaag, een ander deel gaat meters mee omhoog. Water dat loodrecht omhoog stroomt: hoe bestaat het?

Fosfenen (2022) van Zoro Feigl Beeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam
Fosfenen (2022) van Zoro FeiglBeeld Aad Hoogendoorn / Stedelijk Museum Schiedam

Toch is Getij geen spektakelkunstwerk, daarvoor is het te minimalistisch en meditatief. Dat geldt nog meer voor Zwermen, een ander hoogtepunt. In het midden van de ruimte hangt een wit, ronddraaiend scherm, dat eruit ziet als een ufo die net iets onder het plafond zweeft. Over dat scherm rollen metalen kogeltjes met veel geruis heen en weer. Het schouwspel dat zich ontvouwt is even simpel als betoverend. Als een zwerm spreeuwen bewegen de kogeltjes zich: losse deeltjes die samen één organisme vormen. Soms stuiven ze wat verder uit elkaar, dan weer klonteren ze samen. Je kunt je ogen er niet van afhouden, net zoals je ook nooit genoeg krijgt van een knisperend kampvuur.

Juist omdat deze installaties zo verbluffend zijn, valt ook op wat minder goed werkt. Zo mist De grondslag, een kamer waarvan de parketvloer golft als een waterbed, de abstractie van de bovengenoemde installaties. Door de huiselijke setting met surrealistisch element, bedenk je er als vanzelf allerlei Alice in Wonderland-scenario’s bij. Die zitten de ervaring van het kunstwerk in de weg.

Het hoort er misschien bij, een paar kleine missers, wanneer je een nieuwe fase in je artistieke ontwikkeling inluidt. Want dat is wat deze tentoonstelling laat zien: Zoro Feigl is volwassen geworden. De wilde haren zijn weg en hebben plaatsgemaakt voor rust en concentratie. Meer dan in eerdere tentoonstellingen zie je hier de essentie van zijn kunst, namelijk een fascinatie voor natuurkrachten. Je ervaart de poëzie die schuilt in abstracte concepten als opstijgen en vallen, samenklonteren en verstuiven. Daar hoeft geen verhaal of diepere betekenis bij; aandacht en een flinke dosis nieuwsgierigheid zijn genoeg.

Heropening

Zonvonkengesproei is een van vier tentoonstellingen waarmee Stedelijk Museum Schiedam opent na anderhalf jaar renovatie. Het voormalige Sint Jacobs Gasthuis, waarin het museum is gevestigd, vertoonde de nodige mankementen. De gemeente pakte kozijn rot aan en voorzag de tentoonstellingszalen van nieuwe klimaat- en lichtinstallaties. De trappenhuizen kregen nieuwe trappen en vooral meer licht: de ramen die in de muren verstopt zaten, zijn zichtbaar gemaakt. Om dat te vieren laat het museum zes nieuwe kunstwerken in het trappenhuis zien, van onder andere Jennifer Tee, Femmy Otten en Timo Demollin. ‘De gemeente heeft het monument prachtig gerenoveerd’, zegt museumdirecteur Anne de Haij. ‘Zelf besloten we daarnaast om als museum het muffe souterrain onder handen te nemen en in te richten als educatieve vleugel, waar bezoekers zelf aan de slag kunnen.’ In het souterrain vind je ook de Stadsgalerij, een nieuwe zaal gewijd aan de geschiedenis van Schiedam.

Zoro Feigl - Zonvonkengesproei

Beeldende kunst

★★★★☆

Stedelijk Museum Schiedam, t/m 11/9.