Ook een klein bericht heeft bronnen nodig

Het komt voor dat de Volkskrant bij haar pogingen de lezers goed en gedegen te informeren hen in verwarring achterlaat....

Zijn bevindingen verschilden nogal van wat de Volkskrant meldde. 'Uw artikel vermeldt een stijging van de gemiddelde koopsom van 3 procent, het kadaster meldt een stijging van slechts 0,8 procent', berichtte hij ons. Verwonderd was hij ook over de volgende zinsnede: 'Het aantal verkochte huizen steeg tot 17.343. Dat is in vergelijking met september 2003 een toename van 3,2 procent. Ten opzichte van oktober 2002 was de groei met 7,1 procent nog veel groter.' Maar het kadaster, aldus Van Buuringen, meldt een daling van 4,3 procent in het derde kwartaal van dit jaar ten opzichte van het derde kwartaal in 2002.'

Van Buuringen vroeg zich af hoe de Volkskrant 'deze discrepantie tussen de cijfers verklaart?' Enigszins bezorgd merkte hij ten slotte op: 'Controleert uw redactie niet meer op feiten, publiceert het Kadaster foutieve gegevens op haar website, of ben ik zelf helemaal de weg kwijt?'

Navraag bij de redactie Economie leerde me dat de auteur de cijfers en percentages niet zelf had opgediept. Hij had ze ontleend aan een bericht van het persbureau ANP. Wel had de auteur zelf het verhaaltje nog wat 'aangekleed om een gaatje op de pagina te stoppen', zoals het in journalistiek jargon heet. Later evenwel, toen er een interessanter eigen nieuwtje arriveerde over een belastingvoordeeltje dat de regering ten onrechte aan reders had toegekend, werd het huizenmarktstukje verbannen naar de kolom gemengde berichten. 'Dat geeft wel aan welk belang we aan het stukje toekenden', meldt de auteur. Geen nieuws dat per se moest.

Maar betekent het dat de redactie dergelijke berichten, ook al zijn ze klein, niet zorgvuldig moet controleren?

Van Buuringens klacht bewijst dat journalisten zich zo'n laksheid niet kunnen permitteren. Volgens de verslaggever had hij in alle kranten de berichten over de huizenmarkt gelezen. Daarna besloot hij de feiten uit het ANP-bericht over te nemen. Zonder bronvermelding evenwel. Zo'n blind vertrouwen in het ANP of welke andere énige bron is riskant. Normaliter zoekt de redactie naar meerdere bronnen voor het nieuws. Want dan krijg je meer zekerheid of de feiten kloppen. En wie geen tweede bron vindt, zal op z'n minst de bron moeten noemen waaraan hij de informatie heeft ontleend.

Natuurlijk kan Van Buuringen in verwarring zijn geraakt, doordat hij zélf de gevens van de Volkskrant probeerde te verifiëren met die van het Kadaster. Zo ontdekte hij de discrepantie tussen bericht en Kadaster. Je kunt je daarom afvragen of de Volkskrant in haar berichtgeving over de huizenmarkt niet steevast de gegevens uit de verschillende bronnen moet vergelijken?

Volgens Economie-verslaggever verwart dat de lezers nóg meer. Want elk onderzoeksinstituut werkt met eigen maatstaven: 'Het is bijna niet uit te leggen aan lezers.' De Volkskrant neemt liever de gegevens van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM), 'omdat die actueler zijn dan die van het Kadaster'. En die actualiteit weegt op 'tegen het nadeel dat maar de helft van alle woningen wordt verkocht via NVM-makelaars'. De trend van het Kadaster, dat alle transacties omvat, kan dus enigermate afwijken van tussentijdse koersen.

Hoe verwarrend het soms ook is, de Volkskrant speelt - net al alle andere media - vaak in op actualiteiten die naderhand misschien gecorrigeerd of aangevuld moeten worden. Zo werd medio november met veel tamtam gemeld dat passief roken duizenden Nederlanders doodt. Ook de Volkskrant besteedde vele kolommen aan deze onheilstijding. Maar binnen vier dagen kregen de lezers in nuchtere artikelen een minder verhit beeld voorgeschoteld over de dampen die doden.

Nieuws ijlt, en daarna begint de bezinning. Dat is het normale patroon bij de krant. Maar hoe hard het nieuws ook moge ijlen, het ontslaat verslaggevers niet van de plicht om eerst te controleren of de feiten die ze te melden hebben, juist zijn. En ze moeten uiteraard uit betrouwbare bronnen komen.

Meer over