DagboekWilhelm Hollitscher (1873-1943)

Ontsnapt aan de Kristallnacht in Wenen

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Erik van den Berg
Concentratiekamp Dachau. Beeld Bettmann Archive
Concentratiekamp Dachau.Beeld Bettmann Archive

Salford, 10 november 1939

Vandaag een jaar geleden was de pogrom. Zo lang ik leef zal ik me herinneren hoe ik naar de synagoge wandelde en plotseling zwaar geweervuur hoorde. Ik zag twee mannen op de trap buiten. Ik zag hoe ze de ­ramen insloegen, explosieven naar binnen wierpen, met bewakers spraken, in een auto met een SS-chauffeur stapten en ervandoor gingen.

Ik bleef daar niet staan. In de ­Eitelbergerstrasse zag ik rook uit de synagoge komen. Toen ik er een half uur later terugkwam, was de tempel uitgebrand.

Stella en Fritz stonden voor mijn woning en zeiden dat ik niet naar binnen moest gaan, de nazi’s braken overal in, richtten vernielingen aan en arresteerden mensen. Een geluk dat ik niet thuis was; ze waren al twee keer aan de deur geweest. De rest van de dag bleef ik bij Richard.

’s Avonds liep ik terug via de ­Bösendorferstrasse, tegen 10 uur was ik thuis. De volgende dag werd het nieuws bekend: ettelijke synagogen verwoest, evenals mortuaria van begraafplaatsen, duizenden aangevallen, gemolesteerd en gearresteerd en afgevoerd naar de kampen van ­Dachau en Buchenwald.

Ongelooflijke ellende. In heel Duitsland heeft zich hetzelfde afgespeeld – perfect georkestreerd.

Wilhelm Hollitscher (1873-1943), Oostenrijkse ingenieur, vluchtte in maart 1939 voor de nazi’s naar Engeland en werd daar geïnterneerd. ­Ingekort fragment uit Ines Newman: Internment in Britain in 1940. Vallentine Mitchell, 2021.

Meer over