Onsterfelijk (belachelijk)

DE RUNNING GAG die Baan heet, duurt inmiddels al bijna twee jaar. Ruim twintig maanden van tegenvallers en onverwoestbaar (wie zegt daar misplaatst?) optimisme....

Lucas van Grinsven

Eind januari 1998 was alles nog koek en ei. Baan had zojuist een goed jaar afgesloten, juichte topman Jan Baan op een bijeenkomst op Schiphol. Baans wereldmarktaandeel voor bedrijfsproces-software was in twee jaar gestegen van 7 procent naar 13 procent. 'Baan wint waar SAP verliest.'

April 1998 was de maand waarin Baan zijn eerste grote tegenvaller meldde. De eerste kwartaalwinst van het jaar daalde met 81 procent tot 2,4 miljoen dollar. Een onverwachte boekhoudwijziging werd opgevoerd als excuus. Topman Tom Tinsley zei niettemin dat het eerste kwartaal van het bedrijf in 'veel opzichten het beste kwartaal is geweest dat we hebben gehad sinds de beursgang in 1995'.

Het knullige imago van de financiële afdeling werd onderstreept toen het resultaat enkele maanden later nog honderdduizenden guldens lager uitviel. In dezelfde maand juli boekte het bedrijf een winststijging in het tweede kwartaal van 183 duizend dollar op 17,1 miljoen dollar. Deze winstgroei viel tegen, maar dat was te wijten aan reorganisatielasten van 14,4 miljoen dollar voor het Britse Coda dat Baan eerder dat jaar had gekocht. Een incident, zo leek het. Kan gebeuren.

Weer drie maanden later donderde de SAP-uitdager definitief van zijn voetstuk: hij incasseerde een verlies van ruim 60 miljoen gulden, het eerste sinds de beursgang in 1995. Het verlies werd geweten aan een kopersstaking door de Azië-crisis. Financieel directeur Wagenaar hield de moed erin: 'Het is vervelend, maar we kunnen het uitleggen. We hebben deze keer een antwoord.'

Weer twee weken later, 30 oktober 1999, kondigde Baan een reorganisatie aan waarbij 1200 banen werden geschrapt. Wagenaar, die begin oktober nog had gezegd geen drastische ingrepen te verwachten, zei dat hem nadien 'pijnlijk duidelijk was geworden dat een vérgaande reorganisatie onvermijdelijk is'.

Nog steeds was de directie optimistisch over de toekomst, want Wagenaar voorspelde dat Baan 'in de loop van 1999' weer winst zou gaan maken.

Het jaar 1998 werd afgesloten met een recordverlies van 250 miljoen dollar, waarvan 160 miljoen aan reorganisatie-voorzieningen. Analist B. Siebrand van SNS Securities zei daarop: 'Er is rigoureus opgeruimd. Ik denk dat ze nu erg conservatief boekhouden en ik verwacht geen nieuwe voorzieningen meer.'

Natuurlijk sprak hij te vroeg, want enkele weken later bij de definitieve cijfers bleek het verlies nog 90 miljoen hoger uit te vallen. Het eigen vermogen verdampte tot een kwart van het balanstotaal. Wagenaar bleef optimistisch: 'Tenzij de vraag naar Baan-software stilvalt, hebben we alles gedaan om niet opnieuw in de verliezen te komen.'

Tweede bestuurder Mary Coleman voegde eraan toe: de reorganisatiekosten zijn veel hoger dan verwacht, en juist daarom is Baan klaar voor een onzeker jaar. 'Dat is bijzonder slim management.'

Over de slimheid van het management zullen beleggers hun eigen ideeën hebben, nadat de onderneming deze week een 14 procent lagere jaaromzet over 1999 publiceerde en een verlies van ruim 600 miljoen gulden. Erger nog, de licentie-inkomsten op software, het hart van het bedrijf, dalen al twee jaar in omvang.

Wat zei Wagenaar ook alweer in de zomer van 1998? Als de vraag naar Baan-producten niet zou aantrekken na de eeuwwisseling, was een 'herpositionering' nodig. 'Een samenwerking, of iets anders.'

Dat de inmiddels vertrokken Coleman in juni 1999 nog zei te streven naar een 'onafhankelijke' toekomst, lijkt niet meer van belang - wat Baan-directeuren in het openbaar beweren blijkt sowieso niet bestand tegen de tand des tijds. Het feit dat de nieuwe topman Pierre Everaert vorige week de Amerikaanse fusie- en overname-specialisten Lazard in de arm heeft genomen, is duidelijk genoeg. Baan lijkt af te stevenen op een uitverkoop.

De enige vraag is nog in hoeveel stukken Baan uiteenvalt en wie deze wil opkopen. Hoewel? Baan is erg onvoorspelbaar, zelfs voor zijn eigen directie.

Meer over